BBC: Στη Νιγηρία η Shell λειτουργούσε για χρόνια πετρελαιαγωγό παρά τα στοιχεία που διέθετε ότι προκαλούσε ρύπανση

Σε όλο το πλούσιο σε πετρέλαιο νότιο Δέλτα του ποταμού Νίγηρα στη Νιγηρία, δεκαετίες εκμετάλλευσης των ορυκτών καυσίμων έχουν αφήσει ένα τοπίο βαθιά σημαδεμένο από εκτενείς πετρελαιοκηλίδες, με τους υγροτόπους να καλύπτονται όλο και περισσότερο από ακατέργαστα και μολυσμένα ιζήματα.

Για χρόνια, η βρετανική πολυεθνική Shell λειτουργούσε έναν σημαντικό αγωγό πετρελαίου στην περιοχή, παρόλο που γνώριζε από προειδοποιήσεις του προσωπικού ότι προκαλούσε εκτεταμένη ρύπανση και παραβίαζε τα δικά της τεχνικά πρότυπα, σύμφωνα με εσωτερικά έγγραφα της εταιρείας που περιήλθαν στην κατοχή του BBC.  

Τα αρχεία, συμπεριλαμβανομένων ηλεκτρονικών μηνυμάτων και παρουσιάσεων, αποκαλύπτουν ότι ένα ανώτερο στέλεχος της Shell προειδοποίησε ήδη από το 2008 για τους κινδύνους της συνεχιζόμενης άντλησης εκατομμυρίων βαρελιών ακατέργαστου πετρελαίου μέσω ενός από τους κύριους αγωγούς της εταιρείας, ενώ αυτός υπόκειται σε εκτός ελέγχου μαζικές και καταστροφικές κλοπές και βλάβες στις υποδομές.

Το βρετανικό ενημερωτικό δίκτυο απέκτησε πρόσβαση στα έγγραφα όταν η Shell τα αποκάλυψε στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων νομικών διαδικασιών στο Ηνωμένο Βασίλειο που έχουν κινηθεί από κατοίκους χωριών στο Δέλτα του Νίγηρα. Αυτές οι κοινότητες ζητούν να θεωρηθεί η Shell υπεύθυνη για τη ρύπανση που προκλήθηκε σε τουλάχιστον 100 περιπτώσεις διαρροών, οι οποίες προκλήθηκαν από κλοπή και παράνομη διύλιση πετρελαίου μεταξύ 2011 και 2013 και έβλαψαν σοβαρά την υγεία, το περιβάλλον και τα μέσα διαβίωσής τους.

Ο αγωγός Νέμπρ Κρικ, μήκους σχεδόν 100χλμ., διασχίζει μεγάλο μέρος της παραποτάμιας κοινότητας Μπίλε, η οποία αποτελείται από 45 νησιά, και εκτείνεται από πετρελαιοπηγές στην ενδοχώρα μέχρι παράκτιες εγκαταστάσεις επεξεργασίας για εξαγωγές.

Ο πετρελαιαγωγός, τον οποίο η Shell πούλησε πέρυσι, ήταν ένα από τα μεγαλύτερα, πιο ακριβά και τελικά τα πιο προβληματικά τμήματα υποδομής της στη Νιγηρία. Μπορούσε να μεταφέρει έως και 150.000 βαρέλια αργού την ημέρα, αλλά είχε επανειλημμένα πληγεί από διαρροές και είχε γίνει στόχος κυκλωμάτων κλοπής πετρελαίου.

Στα δικαστικά έγγραφα, η Shell υποστηρίζει ότι το μεγαλύτερο μέρος της ρύπανσης είχε προκληθεί από «κλοπή πετρελαίου μεγάλης κλίμακας και δολιοφθορά», καθώς και από δεκάδες παράνομα διυλιστήρια, ενώ η θυγατρική της στη Νιγηρία έχει επενδύσει σημαντικά κεφάλαια επί σειρά ετών για να μειώσει τον κίνδυνο διαρροών και να αντιμετωπίσει τις κλοπές.

Σε μέρη όπως το Μπίλε, το οποίο επισκέφθηκε το BBC, οι κάτοικοι περιγράφουν ότι οι κάποτε πλούσιες αλιευτικές περιοχές τους έχουν γίνει τοξικές και άχρηστες.

«Πριν από το 2011, εδώ ήταν μια όμορφη περιοχή. Οι άνθρωποι έπαιζαν εδώ γύρω και πήγαιναν στο ποτάμι», θυμάται ο 64χρονος ψαράς Μπαλαφάμα Ογκάστους Μπρους, που πριν τη ρύπανση λέει ότι μπορούσε να πιάσει πολλά είδη ψαριών. Ως ενάγων πλέον κατά της Shell, ο Μπρους καταγγέλλει ότι τώρα τα περισσότερα είναι δύσκολο να βρεθούν ή αν πιαστούν, φαίνονται παραμορφωμένα. «Εξαιτίας της κατάστασης έγινα φτωχός», λέει.

Οι κοινότητες, μέσω της διεθνούς αγωγής κατά της Shell, διεκδικούν $1 δισ. δολάρια: $250 εκατ. για αποζημίωση και $750 εκατ. για την αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ζημιάς.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ΟΗΕ, από το 1958, όταν η Shell ξεκίνησε την πετρελαιοπαραγωγική δραστηριότητα στη Νιγηρία, τουλάχιστον 13 εκατομμύρια βαρέλια αργού έχουν χυθεί στο νερό σε τουλάχιστον 7.000 περιστατικά.

Η κλοπή πετρελαίου αποτελεί ενδημικό πρόβλημα στο Δέλτα του Νίγηρα, αφού για χρόνια εγκληματικές συμμορίες παραβιάζουν τους αγωγούς και μεταφέρουν αργό πετρέλαιο σε βάρκες ή δεξαμενές αποθήκευσης. Μέρος του κλεμμένου πετρελαίου διυλίζεται σε αυτοσχέδιους καταυλισμούς κρυμμένους στα ρυάκια, ενώ το υπόλοιπο πωλείται παράνομα.

Στα μέσα της δεκαετίας του 2000, η ​​ένοπλη δράση στον τομέα του πετρελαίου αποτελούσε επίσης σημαντικό ζήτημα ασφάλειας, καθώς βαριά οπλισμένοι μαχητές σε ταχύπλοα έκαναν επιθέσεις σε εγκαταστάσεις και απήγαγαν ξένους εργάτες για λύτρα.

2008 – Η πρώτη προειδοποίηση

Εσωτερικά email της Shell από τον Οκτώβριο του 2008 αποκαλύπτουν μια διαφωνία μεταξύ ανώτερων στελεχών της εταιρείας σχετικά με τους κινδύνους της συνέχισης των δραστηριοτήτων.

Ο τότε τεχνικός αντιπρόεδρος Μάρκους Ντρολ εξέφραζε ανησυχίες σχετικά με την απόφαση να συνεχιστεί η λειτουργία της γραμμής Νεμπρ Κρικ: «Αν υπάρξει άλλη μια μαζική εκρηκτική επίθεση αύριο… τότε θα μπορούσαμε να βρεθούμε σε θέση να χρειαστεί απλώς να διακόψουμε την παραγωγή», έγραφε και στη συνέχεια αμφισβητούσε το κατά πόσο υπήρχαν επαρκείς διασφαλίσεις για την καλή κατάσταση διαφόρων τμημάτων του αγωγού.

Σε απάντηση, η Αν Πικάρντ, περιφερειακή εκτελεστική αντιπρόεδρος της Shell εκείνη την εποχή, τον επέκρινε επειδή δεν χαρακτήρισε το email ως «νομικά προνομιακό» – προστατεύοντας τα λόγια τους από το να χρησιμοποιηθούν εναντίον τους στο δικαστήριο. Η Πίκαρντ αναγνώρισε ότι δεν ήταν μια εύκολη απόφαση, αλλά υποστήριξε ότι η συνέχιση των δραστηριοτήτων αντιπροσώπευε τον «χαμηλότερο κίνδυνο τόσο για τους ανθρώπους όσο και για το περιβάλλον».

2012 – Οι κλοπές πετρελαίου χτυπούν «κόκκινο»

Σ’ ένα από τα εσωτερικά έγγραφα που αποκαλύπτει το BBC, οι επικεφαλής της Shell αναγνώριζαν ότι ο αγωγός Νεμπρ Κρικ δεν λειτουργούσε σύμφωνα με τα συνήθη τεχνικά της πρότυπα, με τμήματα να χαρακτηρίζονται ως «κόκκινα» λόγω εκτεταμένων παράνομων συνδέσεων για κλοπή πετρελαίου – δηλαδή οι κλέφτες άνοιγαν τρύπες για να αντλήσουν πετρέλαιο.

Η κατάσταση αυτή απαιτούσε είτε άμεσο κλείσιμο, είτε άμεσες διορθωτικές ενέργειες. Ωστόσο, το έγγραφο δείχνει πώς, παρά τις ανησυχίες που εξέφρασαν, τα στελέχη υποστήριξαν ότι το κλείσιμο του συστήματος θα οδηγούσε απλώς στην διάνοιξη σημαντικού αριθμού νέων παράνομων συνδέσεων αλλού.

Αντ’ αυτού, ανώτεροι αξιωματούχοι της εταιρείας έδωσαν εντολή να συνεχιστούν οι εργασίες άντλησης.

Η Shell δήλωσε στο BBC ότι οι αποφάσεις της εκείνη την εποχή βασίστηκαν σε μια σειρά από πολύπλοκους παράγοντες, όπως η κλοπή πετρελαίου μεγάλης κλίμακας, η παράνομη διύλιση και η ένοπλη δράση στην περιοχή, ενώ σημείωσε παράλληλα ότι συνεργαζόταν με τις νιγηριανές αρχές, αλλά και με τις τοπικές κοινότητες, για την αντιμετώπισή και τον καθαρισμό των διαρροών ανεξαρτήτως αιτίας.

2013 – Αμφισβητήσεις για διενέργεια ελέγχου

Σειρά email από τον Φεβρουάριο του 2013 δείχνει πώς τα στελέχη πρότειναν τη διεξαγωγή ελέγχου σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η εταιρεία διαχειρίστηκε την κλοπή πετρελαίου και την ακεραιότητα των αγωγών μεταξύ 2009 και 2012.

Ο Βίνσεντ Χόλταμ, ο οποίος ήταν τότε γενικός διευθυντής χερσαίων περιουσιακών στοιχείων για τη θυγατρική της Shell στη Νιγηρία, προειδοποιούσε τους συναδέλφους του ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε «να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό».

Τα έγγραφα που είδε το BBC δεν αποκαλύπτουν αν τελικά ο έλεγχος προχώρησε, όμως δείχνουν ότι τον επόμενο μήνα ξεκίνησε μια «άκρως εμπιστευτική» επιχείρηση για να αξιολογήσει τον τρόπο χειρισμού των διαρροών στη Νιγηρία.

Μια εσωτερική παρουσίαση 36 σελίδων εκτιμά ότι γύρω από τον αγωγό λειτουργούσαν 100 παράνομα διυλιστήρια, προκαλώντας εκτεταμένη ρύπανση, τόσο στο νερό, όσο και στη γη. Ανέφερε επίσης ότι συνεργεία της εταιρείας είχαν καθαρίσει 18 διαρροές από περίπου 60 σημεία ανεφοδιασμού καυσίμων.

Στα στελέχη παρουσιάστηκε μια σειρά επιλογών που κυμαίνονταν από προσωρινές διακοπές λειτουργίας για επισκευές, ουσιαστικά ανεχόμενοι την συνεχιζόμενη κλοπή πετρελαίου, έως τη διακοπή της παραγωγής για χρόνια για την πλήρη αντιμετώπιση του προβλήματος.

Τα έγγραφα δεν αποκαλύπτουν ποια τελικά επιλογή αποφάσισαν να ακολουθήσουν τα στελέχη της Shell. Ωστόσο, ο αγωγός επανέλαβε τη λειτουργία του μετά από μια σειρά προσωρινών διακοπών λειτουργίας για επισκευές το 2013.

Η εταιρεία υποστηρίζει ότι έλαβε σημαντικά μέτρα για την αντιμετώπιση της παράνομης κλοπής, αλλά το κακό περιβάλλον ασφαλείας της Νιγηρίας κατέστησε αδύνατη την αποτροπή συμμοριών από το να στοχεύσουν τις υποδομές της. Επίσης, τονίζει ότι «πιστεύουμε ακράδαντα στην ουσία της υπόθεσής μας και θα υπερασπιστούμε σθεναρά τους ισχυρισμούς μας στη δίκη».

«Οι σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονταν στο Λονδίνο»

Η δικηγορική εταιρεία Leigh Day που εκπροσωπεί τις κοινότητες στις νομικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα στο Ηνωμένο Βασίλειο αναφέρει ότι οι κάτοικοι «πάντα υποστήριζαν ότι η Shell έπαιρνε τις βασικές αποφάσεις στο Λονδίνο για τη νιγηριανή θυγατρική της, οι οποίες τελικά οδήγησαν στην καταστροφή του περιβάλλοντος» και είναι αποφασισμένοι να θεωρήσουν την εταιρεία υπεύθυνη για τη ρύπανση που εξακολουθεί να τους καταστρέφει τη ζωή μέχρι σήμερα.

Το BBC ζήτησε από την κυβέρνηση της Νιγηρίας να απαντήσει στον ισχυρισμό της Shell ότι οι αρχές δεν ήταν σε θέση να αντιμετωπίσουν το οργανωμένο έγκλημα, αλλά δεν έχει λάβει απάντηση.

Πηγή: BBC