Bloomsday: Στον πύργο του Σάντικοβ και το Δουβλίνο του Τζόις- Ένα λογοτεχνικό ταξίδι που διαρκεί περισσότερο από έναν αιώνα

Ο εμβληματικός Οδυσσέας (Ulysses) του Τζέιμς Τζόις, ίσως το σπουδαιότερο μυθιστόρημα του 20ού αιώνα  ξεκινά σε έναν πέτρινο πύργο, τον σημερινό James Joyce Tower and Museum, έναν κυκλικό αμυντικό πύργο που βρίσκεται στο παραθαλάσσιο προάστιο Σάντικοβ (Sandycove), περίπου 13 χλμ νότια του Δουβλίνου.

Ο πύργος, όπως μας είπε χαμογελαστός ο Michael, που μας ξενάγησε, χτίστηκε το 1804 από τους Βρετανούς ως μέρος ενός συστήματος παράκτιας άμυνας απέναντι στον φόβο γαλλικής εισβολής κατά τους Ναπολεόντειους πολέμους. Πρόκειται για έναν από τους περίπου πενήντα πύργους Martello που κατασκευάστηκαν κατά μήκος των ιρλανδικών ακτών. Από το 1962 έως σήμερα λειτουργεί ως μουσείο αφιερωμένο στον Joyce και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους λογοτεχνικούς προορισμούς της Ιρλανδίας.

Η πρώτη σκηνή του Ulysses εκτυλίσσεται ακριβώς σε αυτόν τον πύργο, στις 16 Ιουνίου 1904, ημερομηνία που έχει καθιερωθεί διεθνώς ως Bloomsday.

Η αυγή αυτής της μέρας βρίσκει τρεις άνδρες στον πύργο τον ανήσυχο Stephen Dedalus, τον εύθυμο και προκλητικό Buck Mulligan και τον φοιτητή Haines, έναν επισκέπτη που το όνομα του οποίου δεν αναφέρει ποτέ ο συγγραφέας και που παρατηρεί την Ιρλανδία με το βλέμμα του ξένου. Η διάσημη εναρκτήρια φράση του βιβλίου τοποθετεί αμέσως τον αναγνώστη στην οροφή του πύργου:

“Stately, plump Buck Mulligan came from the stairhead, bearing a bowl of lather on which a mirror and a razor lay crossed”

Ο ίδιος ο Joyce είχε ζήσει για μόλις έξι ημέρες στον πύργο το 1904, ως φιλοξενούμενος του φίλου του Oliver St. John Gogarty, ο οποίος αποτέλεσε το πρότυπο για τον χαρακτήρα του Mulligan. Μια νύχτα, έπειτα από ένα επεισόδιο με πυροβολισμούς μέσα στον πύργο, ο Joyce τον εγκατέλειψε οριστικά μέσα στο σκοτάδι και δεν επέστρεψε ποτέ.

H σύντομη αυτή εμπειρία αποτυπώθηκε αργότερα στις πρώτες σελίδες του Οδυσσέα, όπως έσπευσαν να μας ενημερώσουν οι γλυκύτατοι, ηλικιωμένοι υπάλληλοι του Πύργου. Στο τέλος της ξενάγησης από τον Michael και την Eilish με έκπληξη διαπιστώσαμε ωστόσο ότι επρόκειτο για εθελοντές, που με περηφάνια προσκαλούν τους επισκέπτες στον κόσμο του κορυφαίου Ιρλανδού συγγραφέα.

Από την ταράτσα του πύργου, εκεί όπου ο Βuck κάνει την πρώτη του εμφάνιση στο βιβλίο, η θέα προς τον κόλπο του Δουβλίνου παραμένει σχεδόν ίδια με εκείνη που αντίκρισε ο Joyce πριν από περισσότερο από έναν αιώνα. Στο μουσείο εκτίθενται προσωπικά του αντικείμενα, επιστολές, φωτογραφίες, σπάνιες και πρώτες εκδόσεις των έργων του, φωτογραφίες από τα εγκαίνια του Πύργου – Μουσείου, δημοσιεύματα για τον συγγραφέα, μία μοναδική ηχογράφηση με τον ίδιο να διαβάζει απόσπασμα του έργου του, καθώς και αντικείμενα που συνδέονται με τον κόσμο του Ulysses. Οι εσωτερικοί χώροι έχουν διαμορφωθεί έτσι ώστε να θυμίζουν την ατμόσφαιρα του 1904, επιτρέποντας στον επισκέπτη να νιώσει ότι εισέρχεται στις πρώτες σελίδες του μυθιστορήματος, ενώ μπορεί κανείς να δει και το δωμάτιο, όπου φιλοξενήθηκε ο συγγραφέας.

Κάθε χρόνο, στις 16 Ιουνίου, ο Πύργος αποτελεί ένα από τα κεντρικά σημεία των εορτασμών του Bloomsday, με αναγνώσεις αποσπασμάτων και θεατρικά δρώμενα με τους βιβλιόφιλους να φορούν ρούχα εποχής και να συμπεριφέρονται σαν να είναι ήρωες του διάσημου βιβλίου.

Έτσι ο πύργος που αγναντεύει τον κόλπο του Δουβλίνου μετατρέπεται κάθε χρόνο τέτοια μέρα σε σημείο αναφοράς για χιλιάδες αναγνώστες που γιορτάζουν το Bloomsday, τη λογοτεχνική ημέρα αφιερωμένη στον Ιρλανδό συγγραφέα και τον διάσημο ήρωά του, Leopold Bloom.

Aν βρεθείτε στην Ιρλανδική πρωτεύουσα αξίζει με αφορμή τον πύργο του Τζόις μία επίσκεψη στο γραφικό και ήρεμο το χαριτωμένο Σάντικοβ, όπου ο χρόνος κυλά ασυνήθιστα αργά και δίπλα στα παλιά εξοχικά ξεφυτρώνουν συνεχώς νέες βίλες.

Τέλος, λίγα μόλις μέτρα από τον πύργο βρίσκεται το περίφημο Forty Foot, το ιστορικό σημείο θαλάσσιων λουτρών του Δουβλίνου, όπου εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα οι τολμηροί κολυμβητές κάθε ηλικίας βουτούν στα παγωμένα νερά του Ιρλανδικού Πελάγους όλες τις εποχές του χρόνου.

Το Forty Foot έχει αποκτήσει σχεδόν μυθικές διαστάσεις στην κουλτούρα των Ιρλανδών. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Bono των  U2 αναφέρεται σε αυτό στο ντοκιμαντέρ Bono: Stories of Surrender, για το Δουβλίνο, την πόλη που μεγάλωσε, ως έναν τόπο που συμπυκνώνει το πνεύμα της πόλης: τόλμη, ελευθερία και μια ιδιαίτερη σχέση με τη θάλασσα.