Γυναικοκτονίες και αυτοκτονικότητα: Υπάρχει τελικά σύνδεση;

Δύο γυναικοκτονίες μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα και ένα κοινό στοιχείο στην εξέλιξή τους. Στη Νέα Σμύρνη, μετά τη δολοφονία της 45χρονης πρώην συντρόφου του, ο 48χρονος δράστης έβαλε τέλος στη ζωή του. Στη Ροδόπη, μόλις τρεις ημέρες αργότερα, ο 53χρονος εν διαστάσει σύζυγος της 44χρονης, αφού τη δολοφόνησε, επιχείρησε να αυτοκτονήσει. Οι δύο υποθέσεις γεννούν αναπόφευκτα ένα ερώτημα: υπάρχει ένα κοινό «μοτίβο» στις περιπτώσεις κατά τις οποίες, μετά τη γυναικοκτονία, ο δράστης στρέφεται εναντίον του ίδιου του εαυτού του; Μπορεί η αυτοκτονικότητα να συνδεθεί με τη δολοφονία της συντρόφου ή πρόκειται για δύο διαφορετικά φαινόμενα που σε ορισμένες περιπτώσεις συναντώνται;

Διαβάστε: Γυναικοκτονίες 2026: Σκότωσαν τις συντρόφους τους και στη συνέχεια στράφηκαν κατά του εαυτού τους – Τα κοινά στοιχεία μεταξύ τεσσάρων υποθέσεων

Ο ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής, αντιστράτηγος και πρώην Διευθυντής Υγειονομικού της ΕΛ.ΑΣ., Αντώνης Κασιμάτης, μιλώντας στο parapolitika.gr, είναι ιδιαίτερα προσεκτικός απέναντι σε μια τέτοια γενίκευση. «Μοτίβο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί σε καμία περίπτωση», επισημαίνει, εξηγώντας ότι το γεγονός πως παρόμοια περιστατικά εμφανίζονται χρονικά κοντά το ένα στο άλλο δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι υπακούουν στον ίδιο μηχανισμό.

“Δεν μπορούμε να συσχετίζουμε τις γυναικοκτονίες με την αυτοκτονικότητα”

Ο κ. Κασιμάτης διαχωρίζει την αυτοκτονικότητα από τις γυναικοκτονίες και υπογραμμίζει ότι δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αυτομάτως ως δύο εκφάνσεις του ίδιου φαινομένου. «Δεν μπορούμε να συσχετίζουμε τις γυναικοκτονίες με την αυτοκτονικότητα του πληθυσμού. Είναι άλλα φαινόμενα που μπορεί να συμπλέκονται», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Το γεγονός ότι ένας δράστης αυτοκτονεί ή επιχειρεί να αυτοκτονήσει αμέσως μετά τη δολοφονία μιας γυναίκας μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση μιας ευθείας σύνδεσης ανάμεσα στις δύο πράξεις. Σύμφωνα με τον ψυχίατρο, ωστόσο, η χρονική αλληλουχία από μόνη της δεν αρκεί για να τεκμηριώσει έναν κοινό ψυχοπαθολογικό μηχανισμό.

Το “δεν θα ζήσεις χωρίς εμένα” και η παγίδα μιας εύκολης ερμηνείας

Σε αρκετές τέτοιες υποθέσεις προκύπτει σχεδόν αυθόρμητα η σκέψη ότι ο δράστης λειτουργεί με τη λογική «εφόσον δεν θα ζήσω εγώ, δεν θα ζήσεις ούτε εσύ χωρίς εμένα».

Ο κ. Κασιμάτης χαρακτηρίζει μια τέτοια γενίκευση παρανόηση. Όπως εξηγεί, η αυτοκτονικότητα δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει γιατί ένας άνθρωπος στρέφει προηγουμένως τη βία του εναντίον κάποιου άλλου.

Κατά τον ίδιο, η προσωπικότητα του δράστη και ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται η επιθετικότητα αποτελούν διαφορετικές παραμέτρους που πρέπει να εξετάζονται. Σε ορισμένες περιπτώσεις η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά στρέφεται αποκλειστικά προς τον ίδιο τον άνθρωπο, ενώ σε άλλες μπορεί να συνυπάρχει με βία προς πρόσωπα του περιβάλλοντός του.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η αυτοκτονικότητα οδηγεί στη βία απέναντι στη σύντροφο ούτε ότι ένας άνθρωπος με αυτοκτονικό ιδεασμό αποτελεί εξ ορισμού κίνδυνο για τους γύρω του.

Μπορεί να προβλεφθεί μια ακραία συμπεριφορά;

Ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα αφορά την πρόληψη. Μπορεί ένας ειδικός, η οικογένεια ή οι Αρχές να γνωρίζουν εγκαίρως ότι ένας άνθρωπος ενδέχεται να φτάσει σε μια ακραία πράξη;

Ο κ. Κασιμάτης επισημαίνει ότι η ασφαλής πρόβλεψη της αυτοκτονικής συμπεριφοράς σε ατομικό επίπεδο είναι εξαιρετικά δύσκολη και ότι δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει κανείς με βεβαιότητα ποιος θα εκδηλώσει στο μέλλον μια τέτοια συμπεριφορά.

«Δεν έχει σημασία αν βλέπω κάτι. Σημασία έχει αν μπορώ να το αποδείξω ή να το στηρίξω», σημειώνει, αναδεικνύοντας τη δυσκολία εξαγωγής ασφαλών συμπερασμάτων, ιδιαίτερα όταν επιχειρείται εκ των υστέρων να δοθεί μία και μοναδική εξήγηση σε μια ακραία πράξη.

Η δυσκολία πρόβλεψης, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι τα ζητήματα ψυχικής υγείας ή οι ενδείξεις επικείμενου κινδύνου πρέπει να υποτιμώνται. Αντίθετα, ο ίδιος τονίζει τη συνθετότητα του φαινομένου και την αδυναμία εφαρμογής μιας ενιαίας εξήγησης σε κάθε περίπτωση.

Τι γίνεται όταν έχει προηγηθεί κακοποιητική συμπεριφορά;

Διαφορετικό είναι το ζήτημα όταν υπάρχουν ήδη ενδείξεις ή ιστορικό κακοποιητικής συμπεριφοράς. Σε αυτή την περίπτωση, η συζήτηση δεν αφορά μόνο το εάν μπορεί να προβλεφθεί μια μελλοντική αυτοκτονική πράξη, αλλά και το πώς μπορεί να προστατευθεί εγκαίρως το πρόσωπο που βρίσκεται απέναντι στον κακοποιητή.

Στη συζήτηση για το τι μπορεί να γίνει όταν ένας άνθρωπος έχει ήδη δώσει δείγματα βαριάς κακοποιητικής συμπεριφοράς, ο κ. Κασιμάτης θέτει το πρακτικό πρόβλημα της διαχείρισης αυτών των περιπτώσεων και των ορίων των διαθέσιμων παρεμβάσεων.

Το σημείο αυτό είναι καθοριστικό, καθώς η ψυχική υγεία, η αυτοκτονικότητα και η κακοποιητική συμπεριφορά δεν αποτελούν ταυτόσημες έννοιες και δεν πρέπει να συγχέονται. Η ύπαρξη ψυχικής διαταραχής δεν συνεπάγεται βίαιη συμπεριφορά, όπως και η άσκηση βίας δεν μπορεί αυτομάτως να αποδίδεται σε ψυχική νόσο.

Γιατί δεν μπορούμε να μιλήσουμε για ένα ενιαίο “μοτίβο”

Οι δύο πρόσφατες υποθέσεις έχουν ένα εμφανές κοινό χαρακτηριστικό: μετά τη δολοφονία των γυναικών, οι δράστες έστρεψαν τη βία εναντίον του εαυτού τους – στη μία περίπτωση με θανατηφόρα κατάληξη και στην άλλη με απόπειρα.

Αυτό, όμως, σύμφωνα με τον κ. Κασιμάτη, δεν αρκεί για να στοιχειοθετήσει την ύπαρξη ενός ενιαίου επιστημονικά τεκμηριωμένου μοτίβου.

Η αυτοκτονικότητα, η κακοποιητική συμπεριφορά και η ακραία βία απέναντι στη σύντροφο μπορεί να συνυπάρξουν στην ίδια υπόθεση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελούν το ίδιο φαινόμενο ή ότι το ένα μπορεί από μόνο του να εξηγήσει το άλλο.

Οι υποθέσεις της Ροδόπης και της Νέας Σμύρνης, επομένως, δεν προσφέρονται για εύκολες γενικεύσεις. Αντίθετα, αναδεικνύουν πόσο σύνθετη είναι η προσπάθεια να ερμηνευτεί η συμπεριφορά ενός δράστη και, κυρίως, πόσο κρίσιμο είναι να διαχωρίζεται η αυτοκτονικότητα από την κακοποιητική και ανθρωποκτόνο βία.