Η ΕΕ σκληραίνει τη στάση της για τα ναρκωτικά, με τα λιμάνια στο στόχαστρο των καρτέλ

…ανταπόκριση από τις Βρυξέλλες…

Σε μια συγκυρία όπου τα μεγάλα ευρωπαϊκά λιμάνια έχουν μετατραπεί σε κομβικά σημεία διείσδυσης της κοκαΐνης και άλλων παράνομων ουσιών, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να εμφανίσει ένα πιο επιθετικό και πιο συντονισμένο μέτωπο απέναντι στα δίκτυα διακίνησης. Με φόντο μια αγορά ναρκωτικών που παραμένει ανθεκτική, ευέλικτη και ιδιαίτερα κερδοφόρα, το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκρινε σήμερα το νέο πλαίσιο εφαρμογής της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα ναρκωτικά, μαζί με το σχέδιο δράσης κατά της διακίνησης για την περίοδο 2026-2030.

Η απόφαση των υπουργών Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης αποτυπώνει τη βούληση των Βρυξελλών να μετατρέψουν ένα χρόνιο πρόβλημα δημόσιας υγείας και ασφάλειας σε ζήτημα υψηλής πολιτικής προτεραιότητας. Δεν είναι τυχαίο ότι το θέμα αναμένεται να συζητηθεί, για πρώτη φορά με τόσο καθαρό τρόπο, και στο επίπεδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 18 Ιουνίου, καθώς μεγαλώνει η ανησυχία για τη διείσδυση του οργανωμένου εγκλήματος στις αλυσίδες εφοδιασμού, στα λιμάνια, στις ταχυμεταφορές και στο ψηφιακό περιβάλλον.

Σύμφωνα με το κείμενο που υιοθέτησε το Συμβούλιο, η εφαρμογή της στρατηγικής θα βασιστεί σε στενότερο συντονισμό ανάμεσα σε υγειονομικές, δικαστικές, εκπαιδευτικές και αστυνομικές αρχές, με στόχο να υπάρξουν μετρήσιμα αποτελέσματα τόσο στη μείωση της ζήτησης όσο και στη διάρρηξη των κυκλωμάτων διακίνησης. Το νέο σχέδιο δράσης δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην παρακολούθηση του χρήματος που παράγεται από το εμπόριο ναρκωτικών, στη θαλάσσια διάσταση της διακίνησης μέσω της European Ports Alliance και στην ενίσχυση του MAOC-N, του ευρωπαϊκού κέντρου που συντονίζει επιχειρησιακές κινήσεις κατά της ναρκοδιακίνησης στη θάλασσα.

Σημειώνεται πως η τελευταία Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά της EUDA περιγράφει μια αγορά που όχι μόνο δεν υποχωρεί, αλλά μετασχηματίζεται διαρκώς, αξιοποιώντας εμπορικές ροές, ψηφιακές πλατφόρμες και νέες οδούς μεταφοράς. Η υπηρεσία κάνει λόγο για υψηλή διαθεσιμότητα βασικών ουσιών σε ολόκληρη την Ευρώπη, για ουσίες μεγαλύτερης καθαρότητας ή ισχύος και για ταχύτερες μεταβολές στην αγορά, οι οποίες δυσκολεύουν την πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση των αρχών.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η πίεση στα λιμάνια, τα οποία έχουν αναδειχθεί σε κρίσιμους κόμβους για τη μεταφορά μεγάλων φορτίων κοκαΐνης μέσα σε νόμιμες εμπορικές αποστολές. Η ευρωπαϊκή ανησυχία δεν αφορά μόνο το μέγεθος των κατασχέσεων, αλλά και τη διάβρωση που προκαλεί η δράση των εγκληματικών δικτύων μέσα στις λιμενικές λειτουργίες, από τη διαφθορά προσωπικού και την εκμετάλλευση τεχνικών κενών ασφαλείας μέχρι τη βίαιη αντιπαράθεση για τον έλεγχο των διαύλων εισόδου.

Ακριβώς εκεί επιχειρεί να απαντήσει η νέα ευρωπαϊκή γραμμή. Εκτός από την ενίσχυση της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας, οι υπουργοί θέλουν βαθύτερη συνεργασία με τις εταιρείες logistics, τις ταχυδρομικές και ταχυμεταφορικές υπηρεσίες, αλλά και με τις μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες, ώστε να περιοριστούν τόσο η μεταφορά μικρότερων ποσοτήτων όσο και η στρατολόγηση, ιδίως ανηλίκων, μέσω του διαδικτύου. Το μήνυμα των Βρυξελλών είναι πως η αγορά ναρκωτικών δεν λειτουργεί πια μόνο σε σκοτεινά σοκάκια ή σε υπόγεια κυκλώματα, αλλά πατά επάνω στις ίδιες υποδομές που στηρίζουν τη νόμιμη ευρωπαϊκή οικονομία.

Η διάσταση της δημόσιας υγείας παραμένει επίσης κρίσιμη. Το ίδιο ευρωπαϊκό πλαίσιο επιμένει ότι η καταστολή από μόνη της δεν αρκεί και ότι απαιτούνται τεκμηριωμένες πολιτικές πρόληψης, θεραπείας, απεξάρτησης και μείωσης της βλάβης, ειδικά σε ένα περιβάλλον όπου η κατανάλωση ουσιών συνδέεται όλο και συχνότερα με ψυχικές διαταραχές, πολυχρησία και ακραίους κινδύνους υπερδοσολογίας. 

Η EUDA προειδοποιεί πως η εμφάνιση νέων συνθετικών ουσιών και πολύ ισχυρών οπιοειδών αυξάνει την πίεση στα ήδη καταπονημένα συστήματα υγείας, υποχρεώνοντας τα κράτη μέλη να επενδύσουν όχι μόνο στην ασφάλεια, αλλά και στην ετοιμότητα των υπηρεσιών πρώτης γραμμής.

Από πολιτική άποψη, η σημερινή απόφαση έχει και μια δεύτερη ανάγνωση. Οι Βρυξέλλες προσπαθούν να αποδείξουν ότι μπορούν να συντονίσουν μια απάντηση σε έναν τομέα όπου οι εθνικές αρμοδιότητες παραμένουν ισχυρές, αλλά τα δίκτυα είναι κατεξοχήν διασυνοριακά. Η μάχη κατά των ναρκωτικών προσφέρεται έτσι ως πεδίο όπου η ΕΕ δοκιμάζει στην πράξη το κατά πόσο μπορεί να λειτουργήσει ως γεωπολιτικός και εσωτερικός παράγοντας ασφάλειας, χωρίς να εγκαταλείπει το ευρωπαϊκό δόγμα της ισορροπίας ανάμεσα στην ασφάλεια και την προστασία της υγείας.