Η βαθύτερη εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών στα ελληνικά λιμάνια

Θέλεις να βλέπεις τα νέα του astratv.gr πρώτα στη Google;
Πρόσθεσέ μας στις προτιμώμενες πηγές σου:

Πρόσθεσε το astratv.gr
στα αγαπημένα σου στη Google

Επενδύσεις, στρατηγική και τα δύσκολα ερωτήματα για την Ελλάδα

Τα λιμάνια ως νέο πεδίο στρατηγικής

Τα ελληνικά λιμάνια δεν είναι πια απλώς τόποι φορτοεκφόρτωσης ή σημεία σύνδεσης νησιών, πόλεων και εμπορικών διαδρομών. Τα τελευταία χρόνια έχουν αρχίσει να λειτουργούν σαν κόμβοι μιας πολύ πιο σύνθετης πραγματικότητας, όπου η ενέργεια, η άμυνα, οι εφοδιαστικές αλυσίδες και η εξωτερική πολιτική συναντώνται σχεδόν καθημερινά. Αυτό φαίνεται πιο καθαρά στην Αλεξανδρούπολη, στην Ελευσίνα και, με διαφορετικό τρόπο, στον Πειραιά.

Η αυξανόμενη εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών σε αυτό το πεδίο δεν πρέπει να διαβαστεί με έναν απλοϊκό τρόπο. Δεν είναι μόνο ιστορία επενδύσεων, ούτε μόνο ιστορία στρατιωτικής χρήσης υποδομών. Είναι κάτι ενδιάμεσο και, ακριβώς γι’ αυτό, πιο ενδιαφέρον: μια σταδιακή μετατόπιση της Ελλάδας προς έναν ρόλο που συνδυάζει λιμενική υποδομή, ενεργειακή ασφάλεια, νατοϊκή κινητικότητα και περιφερειακή επιρροή.

Για την Αθήνα, η εξέλιξη αυτή μπορεί να είναι ευκαιρία. Μπορεί να φέρει κεφάλαια, τεχνογνωσία, αναβάθμιση υποδομών και μεγαλύτερη βαρύτητα στην ευρωπαϊκή και μεσογειακή σκηνή. Όμως η ίδια εξέλιξη θέτει και δύσκολα ερωτήματα. Πόσα από τα οφέλη μένουν στις τοπικές κοινωνίες; Πώς προστατεύεται η οικονομική και πολιτική αυτονομία της χώρας; Και μέχρι ποιο σημείο η στρατηγική αξία ενός λιμανιού μεταφράζεται πράγματι σε βιώσιμη ανάπτυξη;

Γιατί η Ουάσιγκτον κοιτάζει πιο προσεκτικά την Ελλάδα

Ο πρώτος λόγος είναι η γεωγραφία. Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα σημείο που ενώνει την Ανατολική Μεσόγειο, τα Βαλκάνια, τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μέση Ανατολή. Αυτή η θέση δεν είναι καινούργια, αλλά οι συνθήκες γύρω της άλλαξαν. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ανάγκη για ασφαλέστερες διαδρομές στρατιωτικής κινητικότητας και η αναζήτηση εναλλακτικών ενεργειακών πηγών έδωσαν στα ελληνικά λιμάνια μεγαλύτερη αξία από όση είχαν πριν από μία δεκαετία.

Αυτό δεν είναι μια σειρά από ασύνδετες κινήσεις. Αντίθετα, δείχνει μια βαθύτερη σύγκλιση ανάμεσα στην ασφάλεια, την ενέργεια και την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων. Τα λιμάνια δεν αποκτούν σημασία το καθένα μόνο του, αλλά επειδή συνδέονται μεταξύ τους μέσα σε έναν χάρτη νατοϊκής κινητικότητας, ενεργειακής διαφοροποίησης και περιφερειακού ανταγωνισμού. Για την Ουάσιγκτον, έτσι, μετακινούνται από την κατηγορία της εμπορικής υποδομής στην κατηγορία της στρατηγικής υποδομής.

Η Αλεξανδρούπολη είναι το πιο καθαρό παράδειγμα αυτής της αλλαγής. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, από το 2020 το λιμάνι χρησιμοποιείται από αμερικανικές και νατοϊκές δυνάμεις, ενώ έχει αποκτήσει ρόλο στη μεταφορά στρατιωτικού και κρίσιμου υλικού προς την Ουκρανία. Δεν είναι τυχαίο ότι στο πλαίσιο του Στρατηγικού Διαλόγου ΗΠΑ–Ελλάδας το 2024 περιγράφηκε ως κρίσιμος κόμβος logistics, ενέργειας και αλυσίδων εφοδιασμού. Το λιμάνι έχει περάσει, δηλαδή, από την περιφέρεια της συζήτησης στο κέντρο ενός ευρύτερου χάρτη ασφάλειας.

Η αλλαγή αυτή φαίνεται και σε πιο χειροπιαστά γεγονότα. Τον Μάρτιο του 2024, ο αμερικανικός στρατός περιέγραψε την Αλεξανδρούπολη ως σημείο υποδοχής και προώθησης μιας βαριάς ταξιαρχίας, με περίπου 3.000 τεμάχια εξοπλισμού να περνούν από το λιμάνι για την περιστροφική ανάπτυξη αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη. Για την Ουάσιγκτον αυτό δείχνει επιχειρησιακή ευελιξία. Για την Ελλάδα, όμως, δείχνει επίσης ότι ένα εμπορικό λιμάνι μπορεί πολύ γρήγορα να αποκτήσει ρόλο υψηλής στρατηγικής ορατότητας.

Ο δεύτερος λόγος είναι η ενέργεια. Η εμπορική λειτουργία του πλωτού τερματικού σταθμού LNG στην Αλεξανδρούπολη, που ξεκίνησε το 2024, προσθέτει μια νέα διάσταση. Η Gastrade αναφέρει δυναμικότητα επαναεριοποίησης 5,5 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων τον χρόνο και ρόλο ενεργειακής πύλης για περισσότερες από εννέα χώρες. Αυτά τα μεγέθη δεν αφορούν μόνο την Ελλάδα. Αφορούν τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Σερβία, την Ουκρανία και γενικότερα τη συζήτηση για το πώς η Ευρώπη θα μειώσει την εξάρτησή της από παλαιότερες ενεργειακές διαδρομές.

Ο τρίτος λόγος είναι ο γεωοικονομικός ανταγωνισμός. Στην Ελευσίνα, η U.S. International Development Finance Corporation συμφώνησε το 2023 χρηματοδότηση 125 εκατομμυρίων δολαρίων για τον εκσυγχρονισμό των ναυπηγείων. Η επίσημη γλώσσα μιλά για θέσεις εργασίας, ενίσχυση της ναυπηγοεπισκευαστικής ικανότητας και υποστήριξη πλοίων LNG. Όμως η ίδια η DFC έχει συνδέσει την επένδυση και με την ανάγκη περιορισμού της αυξανόμενης κινεζικής επιρροής στην περιοχή. Αυτό δείχνει ότι τα λιμάνια δεν αντιμετωπίζονται πλέον μόνο ως οικονομικά περιουσιακά στοιχεία. Αντιμετωπίζονται και ως στρατηγικές θέσεις.

Τι μπορεί να κερδίσει η Ελλάδα

Τα πιθανά οφέλη για την Ελλάδα είναι πραγματικά και δεν χρειάζεται να υποτιμηθούν για να γίνει μια σοβαρή κριτική. Μια χώρα με τόσο ισχυρή ναυτιλιακή παράδοση έχει κάθε λόγο να θέλει ενεργά ναυπηγεία, καλύτερες λιμενικές υπηρεσίες, πιο σύγχρονη διαχείριση φορτίων και στενότερη σύνδεση με ενεργειακές και μεταφορικές υποδομές. Αν η Ελευσίνα καταφέρει να μετατραπεί από σύμβολο βιομηχανικής παρακμής σε λειτουργικό κέντρο επισκευών και ναυπηγικών υπηρεσιών, αυτό θα έχει αξία όχι μόνο για τους επενδυτές, αλλά και για εργαζόμενους, τεχνίτες, προμηθευτές και μικρότερες επιχειρήσεις γύρω από την περιοχή.

Η περίπτωση της Ελευσίνας αξίζει λίγο περισσότερη προσοχή, γιατί δείχνει πώς ένα έργο μπορεί να είναι ταυτόχρονα βιομηχανικό, ενεργειακό και στρατηγικό. Η χρηματοδότηση της DFC δεν αφορά απλώς την επαναλειτουργία μιας παλιάς εγκατάστασης. Συνδέεται με τη δυνατότητα εξυπηρέτησης πλοίων LNG, με τη ναυπηγοεπισκευαστική βάση της χώρας και με την προσπάθεια να δημιουργηθεί ένας κόμβος που να μην εξαρτάται μόνο από τη διακίνηση φορτίων. Αν αυτό πετύχει, το όφελος δεν θα είναι μόνο η αύξηση της κίνησης στο ναυπηγείο. Θα είναι η διατήρηση τεχνικής γνώσης στην Ελλάδα, η δημιουργία σταθερότερων θέσεων εργασίας και η ενίσχυση μιας παραγωγικής ικανότητας που είχε αδυνατίσει για χρόνια.

Το ίδιο ισχύει και για την Αλεξανδρούπολη. Η Ελλάδα έχει για χρόνια μιλήσει για τον ρόλο της ως ενεργειακής και μεταφορικής πύλης, αλλά συχνά αυτό έμενε περισσότερο στο επίπεδο των δηλώσεων. Σήμερα, με το LNG, τις διασυνδέσεις προς τα Βαλκάνια και τη στρατηγική αξία του λιμανιού, η ιδέα αυτή αποκτά πιο συγκεκριμένο περιεχόμενο. Η απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης το 2022 να σταματήσει την πώληση του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης δείχνει ακριβώς ότι η Αθήνα το βλέπει πλέον ως περιουσιακό στοιχείο εθνικής σημασίας και όχι ως μια απλή ιδιωτικοποίηση.

Ένα ακόμη όφελος είναι η αναβάθμιση της διαπραγματευτικής θέσης της Ελλάδας. Όσο περισσότερο η χώρα λειτουργεί ως αξιόπιστος διάδρομος ενέργειας, logistics και περιφερειακής σύνδεσης, τόσο περισσότερο αποκτά πρακτική χρησιμότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους γείτονές της. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα γίνεται ξαφνικά μεγάλη δύναμη. Σημαίνει όμως ότι μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερο βάρος σε συγκεκριμένα πεδία, ειδικά όταν μπορεί να προσφέρει υποδομές που άλλοι χρειάζονται.

Αυτή η χρησιμότητα δεν είναι αφηρημένη. Η Αλεξανδρούπολη συνδέει την ενεργειακή ασφάλεια με τη στρατιωτική κινητικότητα. Η Ελευσίνα συνδέει την επένδυση με τη ναυπηγική ικανότητα. Ο Πειραιάς, παρά τις διαφορετικές ισορροπίες ιδιοκτησίας και επιρροής, υπενθυμίζει την κλίμακα που μπορεί να αποκτήσει ένα ελληνικό λιμάνι όταν μπαίνει στα μεγάλα εμπορικά δίκτυα. Για την Ελλάδα, το κέρδος βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη διασταύρωση: όχι να έχει απλώς περισσότερη κίνηση στα λιμάνια, αλλά να αποκτήσει υποδομές που υπηρετούν περισσότερους από έναν σκοπούς.

Υπάρχει, τέλος, και η δυνατότητα να δημιουργηθούν νέες οικονομικές αλυσίδες γύρω από τα λιμάνια. Ένα λιμάνι που συνδέεται με ενέργεια, σιδηρόδρομο, αποθήκευση, ναυπηγικές υπηρεσίες και διασυνοριακούς διαδρόμους δεν είναι απλώς σημείο διέλευσης. Μπορεί να γίνει αφετηρία για τεχνικά επαγγέλματα, κατάρτιση, τοπικές συνεργασίες και νέες υπηρεσίες. Το κρίσιμο όμως είναι το «μπορεί». Η μετατροπή της στρατηγικής αξίας σε κοινωνικό και οικονομικό όφελος δεν γίνεται αυτόματα. Θέλει σχέδιο, θεσμούς και επίμονη διαχείριση.

Γι’ αυτό και τα οφέλη πρέπει να αντιμετωπίζονται ως πιθανότητα, όχι ως δεδομένο. Μια επένδυση σε λιμάνι ή ναυπηγείο αποκτά πραγματικό αναπτυξιακό βάθος μόνο όταν συνοδεύεται από βιομηχανική πολιτική, κατάρτιση δεξιοτήτων, σιδηροδρομικές και ενεργειακές διασυνδέσεις, διαφανή διακυβέρνηση και συμμετοχή των τοπικών επιχειρήσεων. Χωρίς αυτά, ένα λιμάνι μπορεί να γίνει γεωπολιτικά πολύτιμο, αλλά να μην προκαλέσει αντίστοιχη παραγωγική μεταμόρφωση γύρω του.

Το δύσκολο μέρος: ποιος ωφελείται και με ποιους όρους;

Εδώ αρχίζουν τα πιο δύσκολα ερωτήματα. Το ότι ένα λιμάνι είναι χρήσιμο για το ΝΑΤΟ, για τις Ηνωμένες Πολιτείες ή για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι είναι εξίσου χρήσιμο για την τοπική οικονομία. Η έκθεση του ΟΟΣΑ για την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη σημειώνει ότι, παρότι η Αλεξανδρούπολη γνώρισε γρήγορη επέκταση στρατιωτικών και εφοδιαστικών δραστηριοτήτων, αυτές οι δραστηριότητες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αποκομμένες από την τοπική και περιφερειακή οικονομία. Αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό σημείο της συζήτησης, γιατί δεν πρόκειται για έναν υποθετικό φόβο. Είναι κάτι που έχει ήδη καταγραφεί σε μια περιοχή όπου η στρατηγική σημασία του λιμανιού αυξήθηκε πιο γρήγορα από την τοπική του ενσωμάτωση.

Με απλά λόγια, ένα λιμάνι μπορεί να είναι στρατηγικά πολύτιμο, αλλά οι κάτοικοι της περιοχής να μην βλέπουν ανάλογη βελτίωση στη ζωή τους. Αν οι τοπικές επιχειρήσεις δεν μπαίνουν στις αλυσίδες προμηθειών, αν δεν δημιουργούνται καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, αν δεν επενδύεται στην εκπαίδευση προσωπικού και αν η πόλη λειτουργεί κυρίως ως πέρασμα, τότε η ανάπτυξη μένει ατελής. Το λιμάνι ανεβαίνει στον χάρτη, αλλά η κοινωνία γύρω του μπορεί να μείνει σχεδόν στην ίδια θέση.

Αυτή η απόσταση δημιουργείται με πολύ συγκεκριμένους τρόπους. Οι τοπικοί προμηθευτές μπορεί να μένουν έξω από τις συμβάσεις, επειδή δεν έχουν μέγεθος, πρόσβαση ή πιστοποιήσεις. Η τεχνική κατάρτιση μπορεί να μην ακολουθεί τον ρυθμό των νέων αναγκών. Οι υποδομές μπορεί να σχεδιάζονται κυρίως για transit και όχι για τοπική παραγωγική χρήση. Και οι αποφάσεις μπορεί να λαμβάνονται από πάνω, με βάση στρατηγικές προτεραιότητες, χωρίς αρκετή συμμετοχή των δήμων, των εργαζομένων και των επιχειρήσεων της περιοχής.

Η Ελευσίνα έχει τη δική της πιο αθόρυβη ένταση. Από τη μία πλευρά, η αμερικανική χρηματοδότηση μπορεί να δώσει νέα ζωή σε μια υποδομή με ιστορία, εργατικό δυναμικό και θέση κοντά στο κέντρο της ελληνικής οικονομίας. Μπορεί να ενισχύσει τη ναυπηγοεπισκευαστική δραστηριότητα, να δημιουργήσει νέες τεχνικές δυνατότητες και να επαναφέρει μια παραγωγική λειτουργία που είχε αποδυναμωθεί τα προηγούμενα χρόνια.

Από την άλλη πλευρά, η συζήτηση που έχει ανοίξει γύρω από τη Βλύχα δείχνει ότι η στρατηγική αναβάθμιση ενός λιμανιού δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα. Οι αντιδράσεις που καταγράφηκαν στην τοπική κοινωνία ανέδειξαν ανησυχίες για το πώς σχεδιάζονται και προωθούνται οι αλλαγές στη λιμενική και βιομηχανική λειτουργία της περιοχής. Και οι αποφάσεις μπορεί να λαμβάνονται από πάνω, με βάση στρατηγικές προτεραιότητες, χωρίς αρκετή συμμετοχή των δήμων, των εργαζομένων και των επιχειρήσεων της περιοχής.

Το πραγματικό τεστ επομένως δεν είναι μόνο η ανακοίνωση μιας επένδυσης ή η γεωπολιτική σημασία της. Είναι αν αυτή η μετάβαση θα αφήσει πίσω της σταθερές δουλειές, τεχνική γνώση, εγχώριες συνεργασίες και ουσιαστική κοινωνική νομιμοποίηση. Αν αυτό δεν συμβεί, η Ελευσίνα κινδυνεύει να μείνει περισσότερο παράδειγμα στρατηγικής χρηματοδότησης παρά ουσιαστικής βιομηχανικής ανασυγκρότησης.

Υπάρχουν και πιο πρακτικά εμπόδια. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει περιορισμούς στην εμπορική πρόσβαση του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης για τις περιφερειακές επιχειρήσεις, τόσο λόγω σύνθετης διακυβέρνησης όσο και λόγω ελλείψεων σε σύγχρονες υποδομές φορτίου και αποθήκευσης. Αυτή η παρατήρηση είναι χρήσιμη, γιατί μας προστατεύει από έναν εύκολο ενθουσιασμό. Στρατηγική σημασία δεν σημαίνει αναγκαστικά εμπορική ωριμότητα.

Ένα δεύτερο ζήτημα που έχει ήδη φανεί είναι η ίδια η ασφάλεια γύρω από τα λιμάνια διττής χρήσης. Όταν μια υποδομή εξυπηρετεί ταυτόχρονα εμπορικές, ενεργειακές και στρατιωτικές ανάγκες, γίνεται πιο ορατή όχι μόνο στους συμμάχους, αλλά και σε ανταγωνιστές. Η υπόθεση του 2025 στην Αλεξανδρούπολη, όπου ένας άνδρας κατηγορήθηκε για καταγραφή στρατιωτικών κινήσεων στο λιμάνι, είναι χαρακτηριστική. Ανεξάρτητα από την τελική δικαστική έκβαση, το περιστατικό δείχνει ότι η στρατηγική αναβάθμιση φέρνει μαζί της και νέες απαιτήσεις προστασίας, επιτήρησης και διαχείρισης κινδύνου.

Παρόμοια, η περίπτωση του Πειραιά δείχνει ότι οι κίνδυνοι δεν είναι μόνο τοπικοί. Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες συμπεριέλαβαν την COSCO Shipping σε κατάλογο εταιρειών που συνδέονται, κατά την Ουάσιγκτον, με τον κινεζικό στρατό, η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκε να εξετάσει τις πιθανές επιπτώσεις για το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας. Το σημαντικό εδώ δεν είναι ότι ο Πειραιάς σταμάτησε να λειτουργεί. Δεν σταμάτησε. Το σημαντικό είναι ότι μια απόφαση αμερικανικής πολιτικής, στο πλαίσιο του ανταγωνισμού με την Κίνα, μπορούσε να δημιουργήσει αβεβαιότητα γύρω από μια κρίσιμη ελληνική υποδομή.

Υπάρχει τέλος το ζήτημα της στρατηγικής εξάρτησης. Η Ελλάδα έχει λόγους να εμβαθύνει τη συνεργασία της με έναν ισχυρό σύμμαχο όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες. Όμως όταν κρίσιμες υποδομές συνδέονται όλο και περισσότερο με τις ανάγκες μιας εξωτερικής δύναμης, χρειάζεται προσοχή. Το ερώτημα δεν είναι αν η συνεργασία είναι χρήσιμη. Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα διατηρεί αρκετό χώρο για να ορίζει μόνη της τις προτεραιότητές της, να προστατεύει τις τοπικές κοινωνίες και να αποφεύγει την παθητική προσαρμογή στις στρατηγικές άλλων.

Σε αυτό το σημείο, η Αλεξανδρούπολη, η Ελευσίνα και ο Πειραιάς δεν χρειάζονται ξεχωριστή ανάγνωση. Λειτουργούν σαν τρεις όψεις της ίδιας πρόκλησης. Η πρώτη δείχνει τη σύγκλιση ασφάλειας και ενέργειας. Η δεύτερη δείχνει την υπόσχεση, αλλά και την αβεβαιότητα, της βιομηχανικής αναζωογόνησης. Ο τρίτος δείχνει πώς ο γεωοικονομικός ανταγωνισμός μπορεί να μπει μέσα στις καθημερινές αποφάσεις ενός εμπορικού λιμανιού. Και στις τρεις περιπτώσεις, η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά στο ίδιο ερώτημα: πώς θα αξιοποιήσει το ενδιαφέρον μεγάλων παικτών χωρίς να χάσει τον έλεγχο της δικής της στρατηγικής.

Συμπέρασμα: όχι μόνο κόμβος, αλλά στρατηγική

Η βαθύτερη εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών στα ελληνικά λιμάνια είναι αποτέλεσμα μιας συγκυρίας όπου πολλά συμφέροντα συναντώνται. Η Ουάσιγκτον χρειάζεται αξιόπιστες υποδομές σε μια ευαίσθητη περιοχή. Η Ευρώπη χρειάζεται ενεργειακή διαφοροποίηση και ανθεκτικότερες αλυσίδες εφοδιασμού. Το ΝΑΤΟ χρειάζεται ευέλικτες διαδρομές μετακίνησης. Και η Ελλάδα αναζητά τρόπους να αυξήσει το περιφερειακό της βάρος και να αναβαθμίσει υποδομές που για χρόνια δεν αξιοποιήθηκαν πλήρως.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Ελλάδα πρέπει να αξιοποιήσει αυτή την ευκαιρία. Πρέπει. Το πραγματικό ερώτημα είναι με ποιους όρους. Αν τα λιμάνια μείνουν κυρίως διάδρομοι για στρατιωτικό υλικό, ενεργειακά φορτία ή γεωπολιτικούς σχεδιασμούς τρίτων, η χώρα θα έχει κερδίσει σημασία, αλλά όχι απαραίτητα ανάπτυξη. Αν όμως οι υποδομές αυτές συνδεθούν με τοπικές επιχειρήσεις, τεχνική εκπαίδευση, διαφάνεια, κοινωνικές επενδύσεις και σαφή εθνική στρατηγική, τότε μπορούν να γίνουν πραγματικοί μοχλοί ανθεκτικότητας.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς να αποδείξει ότι είναι χρήσιμος κόμβος. Χρειάζεται να δείξει ότι μπορεί να μετατρέψει αυτόν τον ρόλο σε δική της στρατηγική αξία. Εκεί θα κριθεί τελικά η αμερικανική εμπλοκή στα ελληνικά λιμάνια: όχι στις δηλώσεις περί γεωπολιτικής αναβάθμισης, αλλά στο αν η αναβάθμιση αυτή θα αφήσει πίσω της μια πιο ισχυρή οικονομία, πιο ανθεκτικές τοπικές κοινωνίες και μεγαλύτερη δυνατότητα εθνικών επιλογών.

Έτσι, η επιτυχία δεν πρέπει να μετρηθεί μόνο με τόνους φορτίου, αριθμό στρατιωτικών διελεύσεων ή ύψος ξένων επενδύσεων. Πρέπει να μετρηθεί με πιο απαιτητικά κριτήρια: αν δημιουργούνται σταθερές δουλειές και δεξιότητες, αν οι τοπικές επιχειρήσεις μπαίνουν στις αλυσίδες αξίας, αν η διακυβέρνηση είναι διαφανής, αν οι τοπικές κοινωνίες μοιράζονται τα οφέλη και όχι μόνο τα βάρη, και αν η Ελλάδα λειτουργεί ως φορέας στρατηγικής και όχι απλώς ως φιλόξενο έδαφος για στρατηγικές άλλων.