Καταστροφές σε μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς στο Ιράν λόγω του πολέμου

Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν έχουν προκαλέσει ζημιές σε τουλάχιστον τέσσερα πολιτιστικά και ιστορικά μνημεία, μεταξύ των οποίων παλάτια και ένα αρχαίο τζαμί, προκαλώντας ανησυχία για τις επιπτώσεις του πολέμου σε προστατευόμενα μνημεία που είναι σημαντικά για την ιρανική ταυτότητα και την παγκόσμια ιστορία.

Η έκταση των ζημιών έχει προκαλέσει τεράστια ανησυχία στο Ιράν και τον Λίβανο, που έστειλαν αυτή την εβδομάδα αίτημα στον πολιτιστικό οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών, την UNESCO, να προσθέσει περισσότερους χώρους στον κατάλογο των ενισχυμένης προστασίας.

Η UNESCO επιβεβαίωσε τις ζημιές στο πολυτελές παλάτι Γκολεστάν της δυναστείας των Κατζάρων στην Τεχεράνη, καθώς και στο παλάτι Σεχέλ Σοτούν του 17ου αιώνα και στο Μαστζέντ ε τζαμί, το παλαιότερο τζαμί της χώρας για την προσευχή της Παρασκευής, που βρίσκονται στο Ισφαχάν. Επιβεβαιώθηκαν επίσης ζημιές σε κτήρια κοντά στην κοιλάδα Χοραμαμπάντ, η οποία περιλαμβάνει πέντε προϊστορικές σπηλιές και ένα βραχώδες καταφύγιο που σύμφωνα με ενδείξεις κατοικούνταν από ανθρώπους από το 63.000 π.Χ.

Στο Παλάτι Γκολεστάν, σπασμένα γυαλιά από τους καθρέπτες που κάλυπταν τα ταβάνια, βρίσκονται πλέον στα πατώματα, οι περίτεχνες καμάρες έχουν υποστεί σημαντικές ζημιές, τα παράθυρα έχουν σπάσει, ενώ έχουν καταστραφεί και τα γλυπτά και οι τοίχοι με τα γυάλινα ψηφιδωτά.

Η UNESCO δήλωσε ότι παρείχε σε όλα τα μέρη που εμπλέκονται στον πόλεμο τις γεωγραφικές συντεταγμένες των μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς εκ των προτέρων, «προκειμένου να ληφθούν όλα τα δυνατά προληπτικά μέτρα για την αποφυγή ζημιών».

Ο αντίκτυπος στους πολιτιστικούς χώρους δεν περιορίστηκε στο Ιράν, αλλά έγινε αισθητός σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και πέραν αυτής, με την UNESCO να παρακολουθεί τις ζημιές στη Λευκή Πόλη στο Ισραήλ, στη Τύρο στο Λίβανο και αλλού.

Οι ζημιές σε τέτοιους χώρους αποτελούν μέρος του ιστού του πολέμου εδώ και δεκαετίες, συμπεριλαμβανομένων των συγκρούσεων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, καθώς και μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς, στις οποίες δεκάδες χώροι έχουν υποστεί ζημιές ή καταστραφεί.

«Αυτό που συμβαίνει είναι σαφές σε όλους: Σε αυτές τις ολοένα και πιο σύγχρονες συγκρούσεις, είναι οι άμαχοι που πληρώνουν το τίμημα, είναι οι πολιτικές υποδομές που πληρώνουν το τίμημα, και όλοι έχουμε δει την καταστροφή ανεκτίμητης ιστορικής κληρονομιάς», δήλωσε αυτή την εβδομάδα ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ Στεφάν Ντουζάρικ.

Πλήγμα στην ιστορία

Οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συμμερίζονται αυτό το συναίσθημα, προειδοποιώντας ότι ο πόλεμος στο Ιράν όχι μόνο έχει σκοτώσει περισσότερους από 1.000 ανθρώπους, αλλά έχει ανατρέψει τους θεσμούς και τα ιστορικά μέρη στα οποία βασίζονται οι κοινότητες.

«Ζημιώνει τους πολίτες, επειδή καταστρέφει ή βλάπτει ένα κομμάτι της ιστορίας τους που μπορεί να είναι σημαντικό τόσο για τον κόσμο όσο και για μια συγκεκριμένη περιοχή ή κοινότητα», δήλωσε η Μπόνι Ντόχερτι, ανώτερη ερευνήτρια στο τμήμα όπλων της Human Rights Watch. «Υπονομεύει το είδος της κοινής ταυτότητας μιας τοπικής κοινότητας, η οποία συχνά μπορεί να είναι σημαντική για να φέρει τους ανθρώπους κοντά».

Ο Αράς Αζίζι, ο οποίος μεγάλωσε στο Ιράν πριν μετακομίσει στις ΗΠΑ ως ενήλικας, δήλωσε ότι επειδή η οικογένειά του δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να ταξιδέψει στο εξωτερικό όταν ήταν παιδί, επισκέπτονταν ιστορικά μνημεία σε όλη τη χώρα. Έτσι, λέει, έμαθε για την πολιτιστική του ταυτότητα και την ιστορία του.

«Σε στιγμές που σκοτώνονται μαθητές, όταν διακυβεύεται η ανθρώπινη ζωή, όταν τα διακυβεύματα είναι πολύ υψηλά, οι άνθρωποι μπορεί να σκεφτούν: Τι σημασία έχουν μερικά σπασμένα πλακάκια ή σπασμένα γυαλιά;», είπε ο 38χρονος κάτοικος της Νέας Υόρκης. «Νομίζω ότι αυτή είναι λάθος στάση», πρόσθεσε. «Χρειαζόμαστε ένα πολιτισμικό πλαίσιο. Πρέπει να γνωρίζουμε ποιοι είμαστε, από πού προέρχουμε και τι σημαίνουν όλα αυτά».

Ιρανοαμερικανίδα βλέπει μια καταστροφή ως κάτι βαθιά προσωπικό

Για την Σαμπνάμ Εμπαντί, μια 35χρονη Ιρανοαμερικανίδα που ζει επίσης στη Νέα Υόρκη, η καταστροφή του παλατιού Σεχέλ Σοτούν της εποχής των Σαφαβιδών στο Ισφαχάν είναι κάτι βαθιά προσωπικό. Είχε ταξιδέψει εκεί με τον πατέρα της λίγα χρόνια πριν πεθάνει.

«Αυτά τα ταξίδια στο Ιράν μαζί του ήταν οι πιο αγαπημένες μου αναμνήσεις από αυτόν στην πιο ευτυχισμένη του στιγμή, όπου ένιωθε πιο άνετα και ζωντανός, και δεν θα τα ξεχάσω ποτέ», είπε η Εμπαντί. «Γι’ αυτό κάθε μέρα, όταν βλέπω τη ζημιά σε αυτά τα μνημεία που αποτελούν τον πυρήνα των αναμνήσεών μου, νιώθω σαν να χάνω και ένα κομμάτι του».

Δεν ήταν σαφές αν οι ζημιές προκλήθηκαν από αμερικανικές ή ισραηλινές επιθέσεις. Το Πεντάγωνο δεν προέβη σε σχόλια. Οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF) δήλωσαν ότι δεν είχαν «γνώση» των ισχυρισμών για ζημιές σε μνημεία της UNESCO.

Μια μη κερδοσκοπική οργάνωση επισήμανε ότι ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι η προσέγγιση της Αμερικής στον πόλεμο δεν θα περιλαμβάνει «ανόητους κανόνες εμπλοκής».

«Αυτή είναι μια εξαιρετικά σημαντική δήλωση, διότι αυτοί οι κανόνες εμπλοκής ενσωματώνουν το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, το οποίο δεν αφορά μόνο την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά και την προστασία όλων των πολιτικών πληθυσμών και υποδομών, συμπεριλαμβανομένων των νοσοκομείων, των σχολείων κ.λπ.», δήλωσε η Πάτι Γκέρστενμπλαϊθ, πρόεδρος της Αμερικανικής Επιτροπής του Blue Shield, ενός διεθνούς οργανισμού που ασχολείται με την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς σε περιπτώσεις συγκρούσεων, καταστροφών και κρίσεων.

Προστασία από την UNESCO

Οι πληγείσες τοποθεσίες συγκαταλέγονται μεταξύ των σχεδόν 30 ιρανικών τοποθεσιών που έχουν χαρακτηριστεί ως υπό ειδική προστασία στο πλαίσιο του καταλόγου της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Άλλα αξιοσημείωτα μνημεία στον κατάλογο περιλαμβάνουν το Σινικό Τείχος της Κίνας, τις αιγυπτιακές πυραμίδες, το Ταζ Μαχάλ και το Άγαλμα της Ελευθερίας.

Η Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς του οργανισμού ορίζει κάθε χρόνο τοποθεσίες που θεωρούνται «εξαιρετικής αξίας για την ανθρωπότητα» και παρεμβαίνει όταν οι τοποθεσίες κινδυνεύουν από καταστροφή ή ζημιά. Το πρόγραμμα παρέχει στις χώρες τεχνική βοήθεια και επαγγελματική κατάρτιση για τη διατήρηση των μνημείων.

Η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε τον περασμένο Ιούλιο ότι θα αποσυρθεί και πάλι από την UNESCO, καθώς απομακρύνει τις ΗΠΑ από ορισμένους διεθνείς οργανισμούς.

Ο Λευκός Οίκος επικαλέστηκε παρόμοιες ανησυχίες με αυτές του 2018, λέγοντας ότι πιστεύει ότι η συμμετοχή των ΗΠΑ δεν είναι προς το εθνικό συμφέρον και κατηγόρησε τον οργανισμό ότι προωθεί αντι-ισραηλινές δηλώσεις. Η απόφαση δεν θα τεθεί σε ισχύ πριν από τον Δεκέμβριο.

Πηγή: Associated Press