Περιθώριο ελέγχου της τεχνητής νοημοσύνης κλείνει, αυξάνει τις ανισότητες λένε ειδικοί ΟΗΕ

Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να επιδεινώσει τις παγκόσμιες ανισότητες και το περιθώριο για την παγκόσμια διακυβέρνηση να τις αντιμετωπίσει στενεύει γρήγορα, σύμφωνα με νέα έκθεση των Ηνωμένων Εθνών.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Τα ευρήματα προέρχονται από προκαταρκτική έκθεση που δόθηκε στη δημοσιότητα αυτή την εβδομάδα από την Ανεξάρτητη Διεθνή Επιστημονική Επιτροπή για την Τεχνητή Νοημοσύνη του ΟΗΕ, ένα όργανο 40 ειδικών από όλο τον κόσμο, που συστάθηκε από τη Γενική Συνέλευση το 2025.

«Όσο η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται χωρίς κοινά αποδεκτούς κανόνες, τόσο λιγότερο λόγο θα έχουν οι κυβερνήσεις και οι άνθρωποι για το αποτέλεσμα», δήλωσε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες σε συνέντευξη Τύπου την Τετάρτη.

«Το μήνυμά μας προς τις κυβερνήσεις είναι απλό: μην περιμένετε… η επιστήμη είναι εδώ. Δεν μπορούμε πια να λέμε ότι δεν γνωρίζαμε τι κάνουμε».

Τι δείχνει η έκθεση;

Σύμφωνα με την έκθεση, ο κλάδος εξελίσσεται με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς και η γενετική τεχνητή νοημοσύνη μπορεί πλέον να γράφει λογισμικό, να αναλύει τεράστια σύνολα δεδομένων, να παράγει ρεαλιστικές εικόνες και βίντεο και να βοηθά στην επιστημονική ανακάλυψη.

Αναφέρει επίσης την τεχνητή νοημοσύνη με πράκτορες (agentic AI), όπου οι «ψηφιακοί πράκτορες» μπορούν να ολοκληρώνουν σύνθετα καθήκοντα με ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση, πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα.

Σύμφωνα με την επιτροπή, ο βαθμός δυσκολίας των εργασιών που μπορούν να φέρουν εις πέρας αυτά τα συστήματα περίπου διπλασιάζεται κάθε λίγους μήνες. Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται πιο αυτόνομη, η επιτροπή προειδοποιεί ότι θα είναι ολοένα και πιο δύσκολο να παρακολουθείται και να ελέγχεται χωρίς ισχυρότερα μέτρα προστασίας.

Η έκθεση επισημαίνει αυξανόμενους κινδύνους, μεταξύ των οποίων η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για την παραγωγή υλικού σεξουαλικής κακοποίησης και ρητών deepfake, με τις γυναίκες και τα παιδιά να στοχοποιούνται δυσανάλογα.

Σημειώνει επίσης ότι η τεχνητή νοημοσύνη καθιστά την παραπληροφόρηση πιο πειστική και πιο δύσκολο να εντοπιστεί, κάτι που, σύμφωνα με την επιτροπή, διαβρώνει την εμπιστοσύνη του κοινού και τον δημοκρατικό διάλογο.

Σε κίνδυνο βρίσκεται και η κυβερνοασφάλεια, καθώς εγκληματίες αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για απάτες και κοινωνική μηχανική, ενώ η τεχνολογία ενθαρρύνει επιβλαβείς τρόπους σκέψης σε ευάλωτους χρήστες, συμβάλλοντας σε κρίσεις ψυχικής υγείας, συμπεριλαμβανομένων περιστατικών αυτοκτονίας.

Η έκθεση αναφέρει ακόμη ότι τα κέντρα δεδομένων που τροφοδοτούν την τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσονται σε ολοένα μεγαλύτερη πηγή εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης

Ωστόσο, η έκθεση δεν περιορίζεται στα αρνητικά. Μεταξύ των οφελών που καταγράφει είναι τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης που έχουν χαρτογραφήσει τη δομή πάνω από 200 εκατομμυρίων πρωτεϊνών, επιταχύνοντας την ανακάλυψη φαρμάκων, την έρευνα για εμβόλια και την αντιμετώπιση της αντοχής στα αντιβιοτικά.

Αναφέρει ακόμη ότι η τεχνολογία βοηθά στον έγκαιρο εντοπισμό επισιτιστικής ανασφάλειας προτού εξελιχθεί σε πλήρη κρίση και διευρύνει την πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην ψυχική υποστήριξη και σε εργαλεία για άτομα με αναπηρίες.

Ένα άνισο πεδίο ανταγωνισμού

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν κατανέμεται ομοιόμορφα σε όλο τον κόσμο. Η έκθεση εκτιμά ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ελέγχουν περίπου τα τρία τέταρτα της υπολογιστικής ισχύος πίσω από τους κορυφαίους υπερυπολογιστές τεχνητής νοημοσύνης παγκοσμίως, ενώ η Κίνα διαθέτει περίπου το 15%.

Αυτό σημαίνει ότι οι δύο χώρες συγκεντρώνουν περίπου το 90% αυτής της ισχύος, με τα πιο προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης να αναπτύσσονται από εταιρείες με έδρα τα ίδια κράτη.

Οι αναπτυσσόμενες χώρες, αντίθετα, δεν διαθέτουν το ανθρώπινο δυναμικό, τις υποδομές και τη χρηματοδότηση για να δημιουργούν ή να ελέγχουν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούν.

Η επιτροπή προειδοποιεί ότι, αν δεν γίνει προσπάθεια να καλυφθεί αυτό το χάσμα, η τεχνητή νοημοσύνη κινδυνεύει να διευρύνει τις παγκόσμιες ανισότητες.

Δυσκολίες στη ρύθμιση

Όσον αφορά την υιοθέτηση ρυθμιστικού πλαισίου για την τεχνητή νοημοσύνη, η έκθεση κάνει λόγο για «δίλημμα τεκμηρίωσης», καθώς οι νομοθέτες χρειάζονται στέρεα δεδομένα για να θεσπίσουν αποτελεσματικούς κανόνες, αλλά η τεχνολογία συχνά εξελίσσεται πέρα από αυτά τα δεδομένα προτού καν συγκεντρωθούν.

Πάνω από 40 πλαίσια διακυβέρνησης της τεχνητής νοημοσύνης υπάρχουν σήμερα διεθνώς, όμως η επιτροπή τα χαρακτηρίζει αποσπασματικά, ασύμβατα μεταξύ τους και σπάνια ελεγμένα ως προς το αν λειτουργούν στην πράξη.

Το μεγαλύτερο μέρος των δοκιμών ασφαλείας που πραγματοποιούνται εξακολουθεί να γίνεται από τις ίδιες τις εταιρείες που αναπτύσσουν την τεχνολογία, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για την ανεξαρτησία τους.

Η επιτροπή ζητά πιο ισχυρούς ελέγχους από ανεξάρτητα τρίτα μέρη, μεγαλύτερο διεθνή συντονισμό και κοινά πρότυπα, καθώς και επενδύσεις ώστε οι χώρες να μπορέσουν να αναπτύξουν την τεχνογνωσία και τις υποδομές που χρειάζονται για να ρυθμίζουν την τεχνητή νοημοσύνη με βάση τους δικούς τους όρους.

Τα συμπεράσματα της επιτροπής θα τροφοδοτήσουν τον Παγκόσμιο Διάλογο του ΟΗΕ για τη Διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, που πρόκειται να ξεκινήσει στη Γενεύη στις 6 Ιουλίου 2026, όπου τα κράτη μέλη θα συζητήσουν συντονισμένες διεθνείς προσεγγίσεις για τη διαχείριση της τεχνολογίας.