Ριάλιτι: Οι “σκοτεινές” θεωρίες που δεν λένε να “πεθάνουν” – Στημένα παιχνίδια, μοντάζ και “πληρωμένα” SMS (Βίντεο)

Κάθε ελληνικό ριάλιτι γεννά σχεδόν αυτόματα και τη δική του θεωρία συνωμοσίας. Άλλοτε φταίει ένα μοντάζ που μοιάζει ύποπτα βολικό, άλλοτε μια αποχώρηση που προκαλεί οργή και άλλοτε ένας παίκτης που εμφανίζεται ξαφνικά ως ο μεγάλος «κακός» της σεζόν. Οι περισσότερες υποψίες μένουν στα social media και στις τηλεοπτικές παρέες. Υπάρχουν, όμως, περιπτώσεις στις οποίες πρώην διαγωνιζόμενοι μίλησαν επώνυμα, δικαστικές διαφορές άνοιξαν και θεσμικά όργανα αναγκάστηκαν να παρέμβουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι αποδείχθηκε πως τα παιχνίδια είναι στημένα, αλλά ότι το παρασκήνιο είναι αρκετά θολό ώστε οι πιο δημοφιλείς θεωρίες να μην εξαφανίζονται ποτέ…

Ριάλιτι: Η θεωρία του παίκτη που “κατασκευάζεται” στο μοντάζ

Η πιο διαχρονική υποψία αφορά το μοντάζ. Σύμφωνα με αυτήν, η παραγωγή μπορεί να πάρει ώρες υλικού, να κρατήσει λίγες ατάκες και να δημιουργήσει έναν εντελώς διαφορετικό τηλεοπτικό χαρακτήρα. Η θεωρία αυτή πήρε νέα τροφή το 2021, όταν υποψήφια του «GNTM» υποστήριξε δημόσια ότι η οντισιόν της διήρκεσε πάνω από 45 λεπτά, αλλά προβλήθηκαν μόλις λίγα δευτερόλεπτα. Η ίδια ισχυρίστηκε ακόμη ότι της ζητήθηκε να πει πράγματα που τελικά την έκαναν να φαίνεται, όπως ανέφερε, «ηλίθια». Οι δηλώσεις της αποτελούν προσωπική καταγγελία και δεν έχουν επιβεβαιωθεί δικαστικά. Ανάλογο παράπονο είχε εκφράσει και η Μαρτίνα Χαφιιτσούκ, λέγοντας ότι όταν παρακολούθησε τα επεισόδια δεν αναγνώριζε ούτε η ίδια την εικόνα που είχε παρουσιαστεί για εκείνη. Κάπου εδώ γεννιέται η θεωρία του «Frankenbiting», της τεχνικής κατά την οποία αποσπάσματα λόγου ή αντιδράσεων μπορούν να ενωθούν και να δημιουργήσουν διαφορετική εντύπωση. Δεν υπάρχει απόδειξη ότι εφαρμόστηκε στις συγκεκριμένες περιπτώσεις. Η δύναμη, όμως, του μοντάζ να αλλάξει την αφήγηση είναι ακριβώς ο λόγος που η θεωρία επιμένει.

Η θεωρία των “αναλώσιμων” παικτών

Στα ριάλιτι επιβίωσης, η πιο σκοτεινή θεωρία υποστηρίζει ότι οι παίκτες πιέζονται να ξεπεράσουν τα όριά τους για χάρη του θεάματος. Η υπόθεση της Σοφίας Μαργαρίτη έφερε τη συγκεκριμένη συζήτηση έξω από το τηλεοπτικό πλατό. Η πρώην παίκτρια του Survivor κατέθεσε αγωγή ζητώντας 200.000 ευρώ για ηθική βλάβη και παραμόρφωση, μετά τον τραυματισμό που είχε υποστεί κατά τη συμμετοχή της. Η δική της πλευρά υποστήριξε ότι δεν έλαβε την κατάλληλη αντιμετώπιση και ότι συνέχισε να αγωνίζεται παρά το πρόβλημα υγείας. Η Acun Medya απέρριψε τους ισχυρισμούς, ανέφερε ότι δεν έφερε ευθύνη και υποστήριξε ότι η πρώην διαγωνιζόμενη έλαβε την απαιτούμενη ιατρική φροντίδα. Δεν έχει εντοπιστεί δημοσιευμένη τελεσίδικη απόφαση που να δικαιώνει οριστικά κάποια από τις δύο πλευρές. Η υπόθεση, επομένως, δεν αποδεικνύει τη θεωρία της «σωματικής εξόντωσης», έδειξε, όμως, πόσο εύκολα ένα παιχνίδι επιβίωσης μπορεί να περάσει από την τηλεοπτική αρένα στην πραγματική δικαστική μάχη.

Τα “πληρωμένα SMS” και η θεωρία ότι η δημοφιλία αγοράζεται

Μια άλλη θεωρία που επιστρέφει σχεδόν κάθε σεζόν αφορά τις ψηφοφορίες. Σύμφωνα με αυτήν, οργανωμένες ομάδες ή εύποροι υποστηρικτές μπορούν να στείλουν μαζικά μηνύματα και να κρατήσουν έναν παίκτη μέσα, ακόμη κι αν δεν διαθέτει πραγματικά ευρεία αποδοχή. Η συζήτηση ξέσπασε ανοιχτά μέσα στο «Survivor» το 2022, όταν ο Τάκης Καραγκούνιας κατηγόρησε τον Σπύρο Μαρτίκα ότι είχε οργανώσει ανθρώπους εκτός παιχνιδιού για να στέλνουν πληρωμένα SMS υπέρ του. Δεν παρουσιάστηκε επίσημη απόδειξη για αλλοίωση αποτελέσματος, ούτε στοιχείο εμπλοκής της παραγωγής. Η καταγγελία, όμως, άγγιξε μια πραγματική αδυναμία τέτοιων ψηφοφοριών, ότι όταν επιτρέπονται πολλαπλά μηνύματα, η οικονομική δυνατότητα και η οργανωμένη υποστήριξη μπορούν πράγματι να αποκτήσουν μεγαλύτερο βάρος. Άλλο, όμως, αυτό και άλλο η νοθεία. Για τους τηλεθεατές, πάντως, η διαφορά δεν είναι πάντα τόσο καθαρή…

Η θεωρία του ελεγχόμενου live feed

Το «Big Brother» είναι ίσως το ριάλιτι που τροφοδότησε περισσότερο από κάθε άλλο τη φαντασία του κοινού! Το ίδιο του το όνομα παραπέμπει στον «Μεγάλο Αδελφό» του Τζορτζ Όργουελ και στην ιδέα μιας εξουσίας που βλέπει τα πάντα. Μία από τις πιο δημοφιλείς θεωρίες υποστηρίζει ότι το λεγόμενο live feed δεν είναι ποτέ απολύτως ανεξέλεγκτο, αλλά μεταδίδεται με καθυστέρηση και περνά από φίλτρα, ώστε η παραγωγή να μπορεί να κόβει όσα δεν θέλει να φτάσουν στο κοινό.

Το 2020, ένα χυδαίο σχόλιο παίκτη για βιασμό μεταδόθηκε διαδικτυακά, έγινε viral και προκάλεσε τεράστια αντίδραση. Ακολούθησαν περισσότερες από 200 καταγγελίες στο ΕΣΡ, άνοιξε σχετικός φάκελος και η διαδικτυακή μετάδοση διακόπηκε προσωρινά μέχρι να ενισχυθούν οι κανόνες ασφαλείας. Το περιστατικό δεν απέδειξε ότι υπήρχε οργανωμένος μηχανισμός απόκρυψης, έδειξε, όμως, ότι το live περιεχόμενο δεν είναι ένας ουδέτερος καθρέφτης, αλλά ένας χώρος που απαιτεί συνεχή εποπτεία και μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να προκαλέσει θεσμική κρίση.

Οι “φυτευτοί” παίκτες και το casting που μοιάζει υπερβολικά βολικό

Κάθε φορά που σε ένα ριάλιτι μπαίνει κάποιος ήδη γνωστός, συνδεδεμένος με διάσημο πρόσωπο ή με ισχυρή παρουσία στα social media, ξεκινά η θεωρία των «φυτευτών». Η συγκεκριμένη υποψία δεν λέει απλώς ότι η παραγωγή επέλεξε έναν ενδιαφέροντα χαρακτήρα, αλλά υπονοεί ότι ο παίκτης μπήκε με ειδικό ρόλο, προστασία ή αποστολή να προκαλέσει συγκεκριμένες εξελίξεις.

Η συμμετοχή της Στυλιάνας Αβερκίου στο «Big Brother», λόγω της σχέσης της με τον Κύπριο ευρωβουλευτή και δημιουργό περιεχομένου Φειδία Παναγιώτου, προκάλεσε έντονη συζήτηση και θεωρίες περί στρατηγικού casting. Δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι υπήρξε «φυτευτή» παίκτρια ή ότι συμμετείχε με διαφορετικούς όρους. Εκείνο που μπορεί να ειπωθεί είναι ότι η επιλογή ενός ήδη πολυσυζητημένου προσώπου δημιουργεί δωρεάν δημοσιότητα πριν ακόμη αρχίσει το πραγματικό παιχνίδι. Αυτό αρκεί για να κρατήσει τη θεωρία ζωντανή.

Η φωνή του Big Brother και η θεωρία της ψυχολογικής χειραγώγησης

Η πιο σκοτεινή θεωρία γύρω από το «Big Brother» δεν αφορά ούτε τις ψηφοφορίες ούτε το μοντάζ, αλλά τον ίδιο τον εγκλεισμό. Οι παίκτες ζουν χωρίς πρόσβαση στην εξωτερική ενημέρωση, μακριά από τους δικούς τους ανθρώπους και με μοναδική θεσμική παρουσία τη φωνή του Μεγάλου Αδελφού. Για τους λάτρεις των θεωριών, αυτή η σχέση δημιουργεί έναν μηχανισμό εξάρτησης, στον οποίο ο παίκτης αρχίζει να βλέπει την απρόσωπη φωνή ως εξομολογητή, προστάτη ή αυθεντία. Δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να επιτρέπουν χαρακτηρισμούς όπως «Σύνδρομο της Στοκχόλμης», ούτε μπορεί να αποδοθεί στην παραγωγή σκοπός ψυχολογικής κακοποίησης χωρίς αποδείξεις. Η απομόνωση και η ανισορροπία ισχύος, όμως, είναι πραγματικά χαρακτηριστικά του format και αυτά ακριβώς είναι που κάνουν τη θεωρία τόσο ανθεκτική.

Τελικά είναι όλα στημένα;

Η εύκολη απάντηση θα ήταν «ναι» αλλά η ασφαλής και έντιμη απάντηση είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα… Δεν υπάρχει απόδειξη ότι οι παραγωγές αποφασίζουν όλες τις αποχωρήσεις, αγοράζουν ψηφοφορίες, κατασκευάζουν κάθε καβγά ή τοποθετούν μυστικούς παίκτες μέσα στα παιχνίδια. Υπάρχουν, όμως, επώνυμες καταγγελίες για μοντάζ, μία δικαστική διαφορά γύρω από τραυματισμό, δημόσιες αιχμές για οργανωμένα SMS και ένα περιστατικό σε live feed που προκάλεσε πάνω από 200 καταγγελίες και παρέμβαση του ΕΣΡ.

Οι θεωρίες συνωμοσίας δεν μετατράπηκαν σε αποδείξεις, βρήκαν, όμως, αρκετά πραγματικά περιστατικά για να συνεχίσουν να μοιάζουν τρομακτικά πιθανές. Ίσως εκεί κρύβεται το πραγματικό μυστικό της reality TV… ο τηλεθεατής δεν είναι ποτέ απολύτως βέβαιος αν παρακολουθεί την πραγματικότητα ή την πιο καλοστημένη εκδοχή της.