Συμφωνία στην ΕΕ: «Κόμβοι» σε τρίτες χώρες και Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής για παράτυπους μετανάστες

Σε προσωρινή πολιτική συμφωνία κατέληξαν το βράδυ της Δευτέρας (1/6) το Συμβούλιο της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επί ενός νέου κανονισμού που θεσπίζει κοινούς κανόνες για την επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα στο έδαφος της Ένωσης.

Ανταπόκριση – Βρυξέλλες

Η νομοθετική πρωτοβουλία, που είχε υποβληθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάρτιο του 2025, αποτελεί συμπλήρωμα του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, η εφαρμογή του οποίου ξεκινά στις 12 Ιουνίου 2026.

Υποχρεώσεις και κυρώσεις για τους παράνομους μετανάστες

Ο νέος κανονισμός επιβάλλει σε όσους δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε. αυστηρές υποχρεώσεις: να εγκαταλείψουν το κράτος μέλος και να συνεργαστούν με τις εθνικές αρχές. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, προβλέπεται μείωση παροχών και επιδομάτων, ενώ τα κράτη μέλη διατηρούν την ευχέρεια να επιβάλλουν ποινικές κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένης της φυλάκισης, εφόσον το επιτρέπει η εθνική νομοθεσία.

«Κόμβοι επιστροφής» εκτός ΕΕ

Κεντρικό στοιχείο της συμφωνίας αποτελεί η δυνατότητα ίδρυσης «κόμβων επιστροφής» σε τρίτες χώρες, οι οποίοι θα λειτουργούν είτε ως τελικός προορισμός είτε ως κέντρα διαμετακόμισης για την οργανωμένη επιστροφή στη χώρα καταγωγής. Προϋπόθεση για τη σύναψη σχετικών συμφωνιών με τρίτες χώρες είναι η τήρηση διεθνών συμφωνιών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αρχής της μη επαναπροώθησης. Τα ασυνόδευτα ανήλικα εξαιρούνται ρητά από τις ρυθμίσεις αυτές.

Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής και αμοιβαία αναγνώριση

Ο κανονισμός εισάγει την «Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής» (ΕΕΕ), ένα τυποποιημένο έντυπο που θα περιέχει τα βασικά στοιχεία κάθε απόφασης επιστροφής και θα διευκολύνει την αμοιβαία αναγνώριση μεταξύ κρατών μελών. Σε πρώτη φάση η αμοιβαία αναγνώριση παραμένει εθελοντική, ενώ η Κομισιόν θα επανεξετάσει το ζήτημα εντός τριών ετών από την έναρξη ισχύος του Κανονισμού με τη δυνατότητα υποβολής πρότασης για υποχρεωτική εφαρμογή.

Ειδικά μέτρα για απειλές ασφάλειας

Για άτομα που συνιστούν κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια, ο Κανονισμός προβλέπει εκτεταμένες ή και αόριστης διάρκειας απαγορεύσεις εισόδου, καθώς και δυνατότητα κράτησης σε σωφρονιστικές εγκαταστάσεις.

Κυπριακή Προεδρία: «Ορόσημο για την αξιοπιστία της Ε.Ε.»

Ο Νικόλας Ιωαννίδης, υφυπουργός Μετανάστευσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, χαρακτήρισε τη συμφωνία «ορόσημο που ενισχύει την αξιοπιστία της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ», υπογραμμίζοντας ότι επιτεύχθηκε εντός σφιχτού χρονοδιαγράμματος υπό την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Frontex, το 64% των επιστροφών με υποστήριξη της υπηρεσίας είναι εθελοντικές.

Επόμενα βήματα

Η προσωρινή συμφωνία πρέπει να εγκριθεί επισήμως από το Συμβούλιο και το Ευρωκοινοβούλιο μετά από νομικογλωσσική επεξεργασία. Ο Κανονισμός θα αρχίσει να εφαρμόζεται άμεσα μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ε.Ε., ενώ σειρά διατάξεων θα τεθεί σε ισχύ 12 μήνες αργότερα.