Τα “κρυφά” σημάδια που δείχνουν ότι η πίεση του παιδιού έγινε επικίνδυνη

Στην τελική ευθεία βρίσκονται πλέον οι υποψήφιοι για την έναρξη των Πανελλαδικών Εξετάσεων 2026. Η περίοδος αυτή, παραδοσιακά φορτισμένη με αγωνία, φέτος ξεκινά κάτω από τη βαριά σκιά ενός τραγικού γεγονότος, καθώς η απώλεια των δύο 17χρονων μαθητριών στην Ηλιούπολη άφησε το πανελλήνιο παγωμένο και γεμάτο αμείλικτα ερωτήματα. Με αφορμή αυτή την τραγωδία και την τεράστια ψυχολογική πίεση που βιώνουν οι έφηβοι, μίλησε στο parapolitika.gr η Κλινική Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια, Αναστασία Παλαιοδήμου.

Διαβάστε: Τα 3 πράγματα που απαγορεύεται να έχουν οι μαθητές στις Πανελλήνιες εξετάσεις

Σε μια καθηλωτική και βαθιά ανθρώπινη συνέντευξη, η κ. Παλαιοδήμου αναλύει γιατί οι Πανελλαδικές αντιμετωπίζονται ως ζήτημα «ζωής και θανάτου», αποκωδικοποιεί τα κρυφά «κόκκινα σημαιάκια» στην εσωστρέφεια των παιδιών και δίνει έναν πολύτιμο οδηγό επιβίωσης για τους γονείς που θέλουν να γίνουν το πραγματικό δίχτυ ασφαλείας για την ψυχή των παιδιών τους.

Οδηγός επιβίωσης για τις Πανελλήνιες: Όσα αποκαλύπτει κλινική ψυχολόγος στο parapolitika.gr

Κυρία Παλαιοδήμου, το πρόσφατο τραγικό γεγονός στην Ηλιούπολη με τις δύο 17χρονες μαθήτριες μας άφησε παγωμένους. Ως κοινωνία τείνουμε να αντιμετωπίζουμε τις Πανελλαδικές ως «ζήτημα ζωής και θανάτου». Πώς φτάνει ένας έφηβος να νιώθει ότι η αποτυχία σε μια εξέταση ισοδυναμεί με το τέλος της ίδιας του της ύπαρξης;

Το πρόσφατο τραγικό γεγονός στην Ηλιούπολη μάς υπενθύμισε πόσο εύκολα ένας έφηβος μπορεί να συνδέσει την αξία του με μια επίδοση. Οι Πανελλαδικές στην Ελλάδα συχνά φορτίζονται σαν μια «τελική ευκαιρία» και όχι σαν μία από τις πολλές διαδρομές που μπορεί να ακολουθήσει ένα παιδί.

Όταν ένας έφηβος νιώθει ότι η αγάπη, η αποδοχή ή το μέλλον του εξαρτώνται από έναν βαθμό, τότε η αποτυχία μπορεί να βιωθεί σαν προσωπική κατάρρευση και όχι σαν μια δύσκολη στιγμή που ξεπερνιέται.

Πολλές φορές οι γονείς λένε στα παιδιά τους «δεν πειράζει αν αποτύχεις, εμείς σ’ αγαπάμε». Γιατί αυτή η φράση συχνά δεν είναι αρκετή για να καθησυχάσει έναν έφηβο που υποφέρει από βαθιά κατάθλιψη ή ακραίο άγχος;

Η φράση «δεν πειράζει αν αποτύχεις, εμείς σ’ αγαπάμε» είναι σημαντική, αλλά συχνά δεν αρκεί όταν ένα παιδί βρίσκεται σε βαθιά ψυχική πίεση. Ένας έφηβος με έντονο άγχος ή καταθλιπτικά συμπτώματα πολλές φορές έχει ήδη πείσει τον εαυτό του ότι η αξία του εξαρτάται από την επιτυχία. Εκείνη τη στιγμή δεν χρειάζεται μόνο λόγια καθησυχασμού, αλλά σταθερή παρουσία, συναισθηματική ασφάλεια και έναν ενήλικα που θα μπορέσει να «αντέξει» τον φόβο και την απόγνωσή του χωρίς να τον κρίνει.

Οι έφηβοι συχνά απομονώνονται ή κρύβουν τις σκέψεις τους. Ποια είναι τα «κόκκινα σημαιάκια» (red flags) στη συμπεριφορά ενός παιδιού που δείχνουν ότι το άγχος του έχει ξεπεράσει το «φυσιολογικό» δημιουργικό στρες και έχει γίνει επικίνδυνο;

Υπάρχουν κάποια σημάδια που δεν πρέπει να υποτιμώνται: έντονη απομόνωση, μεγάλες αλλαγές στον ύπνο ή στη διατροφή, συνεχές κλάμα ή ξεσπάσματα θυμού, υπερβολικός φόβος αποτυχίας, παραμέληση του εαυτού, εκφράσεις όπως «δεν αντέχω άλλο» ή «δεν έχει νόημα τίποτα». Οι έφηβοι πολλές φορές δεν ζητούν άμεσα βοήθεια, συχνά τη δείχνουν μέσα από τη συμπεριφορά τους.

Υπάρχει διαφορά στον τρόπο που εκδηλώνουν την ψυχική πίεση τα κορίτσια σε σχέση με τα αγόρια; Πώς μπορούμε να ξεχωρίσουμε μια τυπική εφηβική έκρηξη από μια κραυγή βοήθειας;

Τα κορίτσια συχνότερα στρέφουν την πίεση προς τα μέσα, με ενοχές, αυτοκριτική και απόσυρση, ενώ τα αγόρια μπορεί να εκφράσουν τη δυσφορία με ένταση, θυμό ή απομάκρυνση. Ωστόσο, δεν υπάρχουν απόλυτοι κανόνες. Αυτό που χρειάζεται να παρατηρούμε είναι η ένταση και η διάρκεια της αλλαγής στη συμπεριφορά ενός παιδιού. Μια εφηβική έκρηξη συνήθως περνά, μια κραυγή βοήθειας επιμένει και επηρεάζει συνολικά τη λειτουργικότητα και την ψυχική κατάσταση του παιδιού.

Πόσο βάρος μεταφέρουμε ασυνείδητα στα παιδιά μας ως γονείς; Ακόμα κι όταν δεν τα πιέζουμε ανοιχτά, πώς εισπράττουν τις δικές μας ανεκπλήρωτες φιλοδοξίες ή την αγωνία μας για το μέλλον τους;

Οι γονείς μεταφέρουν πολλές φορές άθελά τους τις δικές τους αγωνίες και προσδοκίες. Ακόμη κι όταν δεν πιέζουν ανοιχτά, τα παιδιά «διαβάζουν» το άγχος, την αγωνία για το μέλλον και την ανάγκη για επιτυχία. Ένας γονιός μπορεί να λέει «δεν με νοιάζουν οι βαθμοί», αλλά το παιδί να νιώθει ότι η αποτυχία θα πληγώσει ή θα απογοητεύσει την οικογένειά του. Οι έφηβοι είναι εξαιρετικά ευαίσθητοι στο συναισθηματικό κλίμα του σπιτιού.

Αν ένα παιδί αισθάνεται ότι «γράφει άσχημα» ή αν έρθει τελικά η αποτυχία, ποια πρέπει να είναι η άμεση αντίδραση των γονιών τις πρώτες ώρες και ημέρες, ώστε να λειτουργήσουν ως δίχτυ ασφαλείας;

Αν ένα παιδί νιώσει ότι δεν έγραψε καλά ή αν έρθει η αποτυχία, οι πρώτες ώρες είναι καθοριστικές. Εκεί δεν χρειάζονται ανακρίσεις, συγκρίσεις ή βιαστικές λύσεις. Χρειάζεται ηρεμία, παρουσία και το μήνυμα: «Είμαι εδώ και θα το περάσουμε μαζί». Το παιδί πρέπει πρώτα να νιώσει ασφαλές και αποδεκτό και μετά να μπορέσει να διαχειριστεί την απογοήτευση και να σκεφτεί τα επόμενα βήματα.

Στην τελική ευθεία των εξετάσεων, η καθημερινότητα στο σπίτι μοιάζει με ναρκοπέδιο. Πώς μπορεί ένας γονιός να δημιουργήσει ένα περιβάλλον «συναισθηματικής αποσυμπίεσης» αντί για ένα σπίτι-στρατώνα;

Στην τελική ευθεία των εξετάσεων, το σπίτι χρειάζεται να λειτουργεί ως χώρος αποσυμπίεσης και όχι ως «στρατηγείο» επιδόσεων. Είναι σημαντικό να υπάρχουν στιγμές χαλάρωσης, συζητήσεις που δεν αφορούν μόνο το διάβασμα, χιούμορ, ξεκούραση και μια αίσθηση ότι το παιδί δεν αξιολογείται συνεχώς. Όσο περισσότερο μειώνεται η πίεση μέσα στο σπίτι, τόσο περισσότερο ενισχύεται το αίσθημα ασφάλειας του εφήβου.

Τι ρόλο παίζει η σωματική υγεία (ύπνος, διατροφή, αποχή από τις οθόνες/social media) στη σταθεροποίηση της ψυχολογίας τους αυτή την περίοδο;

Η σωματική υγεία παίζει καθοριστικό ρόλο στην ψυχική ανθεκτικότητα. Η έλλειψη ύπνου, η κακή διατροφή και η συνεχής έκθεση σε οθόνες και social media αυξάνουν το άγχος και την ψυχική εξάντληση. Ένας σταθερός ύπνος, η σωστή φροντίδα του σώματος, λίγη κίνηση και τα διαλείμματα από την υπερδιέγερση των social media βοηθούν ουσιαστικά στη ρύθμιση του στρες και των συναισθημάτων.

Ως ψυχολόγος αν μπορούσατε να βάλετε τους γονείς όλης της χώρας σε ένα δωμάτιο αυτή τη στιγμή και να τους πείτε μία και μόνο φράση για να προστατεύσουν την ψυχή των παιδιών τους, ποια θα ήταν αυτή;

Αν μπορούσα να πω μία μόνο φράση στους γονείς, θα ήταν η εξής: «Το παιδί σας χρειάζεται να ξέρει ότι η αξία του δεν θα κριθεί ποτέ από έναν βαθμό, αλλά από το ότι νιώθει πως έχει ανθρώπους που το αγαπούν ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές του».