Το Μνημόνιο Κατανόησης του Τραμπ με το Ιράν έναντι της συμφωνίας Ομπάμα το 2015: Η σύγκριση

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι η συμφωνία στην οποία έχει καταλήξει με το Ιράν είναι ανώτερη από αυτήν που υπέγραψε ο προκάτοχός του το 2015, Μπαράκ Ομπάμα, ενώ οι επικριτές του Τραμπ λένε ότι έχει πάρει πολύ λιγότερα και έχει παραχωρήσει πολύ περισσότερα στην Τεχεράνη.

Το πρακτορείο Reuters προχώρησε σε μια σύγκριση των δύο συμφωνιών:

Ο χαρακτήρας των δύο εγγράφων

Υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές. Το Μνημόνιο Κατανόησης που υπέγραψε ο Τραμπ με το Ιράν δεν είναι μια τελική συμφωνία, αλλά ένα πλαίσιο 14 σημείων που εκτείνεται σε λιγότερο από δύο σελίδες και βρισκόταν υπό διαπραγμάτευση για διάστημα εβδομάδων.

Πλέον έχει ξεκινήσει μια περίοδος διαπραγματεύσεων 60 ημερών με σκοπό την πλήρη διευθέτηση του σχεδόν τετράμηνου πολέμου, με πολλά εμπόδια που πρέπει ακόμη να ξεπεραστούν σε ζητήματα που περιλαμβάνουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, την άρση των κυρώσεων και το μέλλον των Στενών του Ορμούζ.

Η συμφωνία του Ομπάμα ήταν ένα ολοκληρωμένο, λεπτομερές έγγραφο με τίτλο Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) που εκτεινόταν σε περισσότερες από 160 σελίδες. Επικεντρωνόταν στενά στον περιορισμό των πυρηνικών δραστηριοτήτων του Ιράν, με αυστηρά κριτήρια αξιολόγησης. Ο Τραμπ, ο οποίος είχε καταδικάσει τη συμφωνία του Ομπάμα ως «φρικτή», την ακύρωσε το 2018.

Η προσέγγιση του Τραμπ ήταν διμερής, μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Αντίθετα, ο Ομπάμα έφερε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων την Κίνα, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Ρωσία, τη Βρετανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι οποίες διήρκεσαν περίπου δύο χρόνια.

Ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα

Και οι δύο συμφωνίες περιλαμβάνουν γραπτή δέσμευση του Ιράν να μην επιδιώξει ποτέ πυρηνικά όπλα. Ο Τραμπ -ο οποίος δήλωσε ότι η πυρηνική απειλή είναι ο κύριος λόγος που ξεκίνησε τον πόλεμο- επέμεινε, λανθασμένα, ότι η Τεχεράνη δεν το είχε κάνει ποτέ πριν.

Η συμφωνία του Ομπάμα έθετε αυστηρούς περιορισμούς στις προσπάθειες του Ιράν να παράγει ουράνιο κατάλληλο για οπλικά συστήματα. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ δήλωνε ότι η Τεχεράνη είχε συμμορφωθεί μέχρι την αποχώρηση του Τραμπ από το JCPOA.

Η ενδιάμεση συμφωνία του Τραμπ σκιαγραφεί μόνο μια γενική πορεία προς τον περιορισμό των πυρηνικών δραστηριοτήτων του Ιράν, χωρίς συγκεκριμένες δεσμεύσεις από την Τεχεράνη πέραν της συζήτησης πυρηνικών ζητημάτων εντός του 60ήμερου παραθύρου.

Υποδηλώνει την προθυμία του Ιράν να επιλύσει μια διαμάχη σχετικά με το απόθεμα ουρανίου που διαθέτει, κατάλληλο για πυρηνική βόμβα, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας «ανάμειξης» επί τόπου υπό την επίβλεψη του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, του φορέα επιτήρησης του ΟΗΕ για τα πυρηνικά, αλλά αφήνει την τελική απόφαση για την οριστική συμφωνία.

Το JCPOA καθόριζε τον εκτεταμένο διεθνή έλεγχο, ενώ το Μνημόνιο Κατανόησης δεν προβλέπει καμία μελλοντική επαναφορά αυτής της διαδικασίας.

Κυρώσεις και δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία

Και οι δύο συμφωνίες περιλαμβάνουν άρση των κυρώσεων και αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων του Ιράν – κάτι για το οποίο η Τεχερτάνη ανυπομονεί ώστε να ενισχύσει την παραλυμένη οικονομία της – αλλά με πολύ διαφορετικούς τρόπους.

Ο Ομπάμα χαλάρωσε ορισμένες κυρώσεις νωρίς, αλλά μόνο αφού υπογράφηκε μια συνολική συμφωνία, και στη συνέχεια εισήγαγε σταδιακά περαιτέρω ανακουφιστικά μέτρα, σε συνάρτηση με επαληθευμένα βήματα από το Ιράν.

Το μνημόνιο του Τραμπ προβλέπει την αρχική άρση ορισμένων μέτρων, όπως του αμερικάνικου αποκλεισμού εξαγωγών πετρελαίου από το Ιράν, ενώ αφήνει ένα τελικό πακέτο προς διαπραγμάτευση αργότερα.

Ανοίγει επίσης την πόρτα για την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων σε παγωμένα κεφάλαια και δεν είναι σαφές πότε θα μπορούσε να συμβεί αυτό.

Μια άλλη διάταξη προβλέπει τη σύσταση ενός ταμείου 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το Ιράν για οικονομική ανάπτυξη, που και πάλι είναι ασαφές ως προς τους όρους και το χρονοδιάγραμμα.

Αυτό έχει προκαλέσει κριτική από σκληροπυρηνικούς εντός του ίδιου του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος ότι κάνει πάρα πολλές παραχωρήσεις.

Ο Τραμπ επέκρινε τον Ομπάμα για χρόνια, όταν ο Δημοκρατικός πρόεδρος είχε επιστρέψει στην Τεχεράνη $1,7 δισ. από πωλήσεις όπλων που είχαν παγώσει από το 1981. Τώρα, πρόκειται να παράσχει στο Ιράν πολλαπλάσια χρηματοδότηση.

Στενά του Ορμούζ

Το JCPOA εστίασε μόνο στα πυρηνικά ζητήματα, μια σκόπιμη επιλογή της κυβέρνησης Ομπάμα, η οποία εκτιμούσε ότι η ενσωμάτωση και άλλων περιφερειακών θεμάτων θα καθιστούσε αδύνατη μια τελική συμφωνία.

Το Μνημόνιο Κατανόησης, ωστόσο, είναι ένα διπλωματικό σημείο εκκίνησης για τον οριστικό τερματισμό ενός πολέμου που ξεκίνησε ο Τραμπ μαζί με το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, προκαλώντας σοκ σε όλη την παγκόσμια οικονομία.

Ένα από τα κύρια σημεία τριβής θα είναι η συμφωνία για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, μιας κρίσιμης πλωτής οδού μεταφοράς πετρελαίου την οποία το Ιράν ουσιαστικά έκλεισε. Το Ιράν επιμένει ότι πρέπει να έχει έναν διαχειριστικό ρόλο στο Στενό, κάτι που δεν είχε πριν από τον πόλεμο.

Πηγή: Reuters