Τι είναι ο πονοκέφαλος “της αυτοκτονίας”

Ο Δρ. Μιχαήλ Κ. Βικελής, Νευρολόγος με εξειδίκευση στην ημικρανία και τις κεφαλαλγίες και Επιστημονικός Σύμβουλος του Συλλόγου Ασθενών με Ημικρανία και Κεφαλαλγία Ελλάδος, μας μιλά για την αθροιστική κεφαλαλγία, έναν από τους ισχυρότερους πόνους που μπορεί να νιώσει ο άνθρωπος, αλλά και τις πιο σύγχρονες λύσεις για την θεραπεία της.

Συνέντευξη στον Θάνο Ξυδόπουλο

Κύριε Βικελή, Ποια είναι η τυπική κλινική εικόνα μιας κρίσης αθροιστικής κεφαλαλγίας;

Η κλινική εικόνα της αθροιστικής κεφαλαλγίας είναι μοναδική και εξαιρετικά αναγνωρίσιμη για τον έμπειρο κλινικό. Ο πόνος εμφανίζεται απότομα, χωρίς προειδοποιητικά σημάδια, και χαρακτηρίζεται από μια εξαιρετικά υψηλή ένταση που συχνά περιγράφεται ως αίσθημα “πυρακτωμένου σίδερου” πίσω από το μάτι. Η εντόπιση είναι αυστηρά μονόπλευρη, επηρεάζοντας συνήθως – αλλά όχι πάντα- την περιοχή γύρω από τον μάτι ή τον κρόταφο. Ένα από τα πιο διακριτά στοιχεία που διαφοροποιεί αυτή την πάθηση από άλλες κεφαλαλγίες είναι η έντονη κινητική ανησυχία του ασθενούς. Σε αντίθεση με την ημικρανία, όπου ο ασθενής συχνά επιζητά την απόλυτη ακινησία και το σκοτάδι, ο ασθενής με αθροιστική κεφαλαλγία προτιμά να μην μείνει ακίνητος, μπορεί μάλιστα να βηματίζει νευρικά στο δωμάτιο ή να τρίβει με δύναμη την πάσχουσα περιοχή, προσπαθώντας να διαχειριστεί τον αβάσταχτο πόνο. Η αθροιστική κεφαλαλγία συνοδεύεται πάντα από κάποια άλλα συμπτώματα, τα οποία εκδηλώνονται αποκλειστικά στην πλευρά που πονάει. Αυτά περιλαμβάνουν το δάκρυσμα ή το κοκκίνισμα του ματιού, τη ρινική συμφόρηση ή τη ρινόρροια και άλλα. Η παρουσία αυτών των συμπτωμάτων είναι θεμελιώδης για τη διάγνωση.

Την αθροιστική κεφαλαλγία κάποιοι την λένε και “suicide headache” (πονοκέφαλος της αυτοκτονίας). Γιατί;

Η αθροιστική κεφαλαλγία κάποιες φορές αποκαλείται “suicide headache” λόγω της απάνθρωπης έντασης του πόνου, που θεωρείται μία από τις χειρότερες εμπειρίες που μπορεί να βιώσει ο άνθρωπος, ξεπερνώντας ακόμη και τον πόνο του τοκετού ή των νεφρικών κολικών.

Ο πόνος είναι τόσο οξύς, διαπεραστικός και ανυπόφορος, που κατά τη διάρκεια της κρίσης ο ασθενής κυριεύεται από απόγνωση. Η συχνή επανάληψη των κρίσεων και η έλλειψη ύπνου πολλές φορές οδηγούν σε ψυχική εξάντληση. Ιστορικά, το όνομα δόθηκε επειδή πολλοί ασθενείς, μη αντέχοντας το μαρτύριο και την αβεβαιότητα της επόμενης κρίσης, εμφάνιζαν αυτοκτονικές σκέψεις ως τη μόνη διέξοδο από τον πόνο.

Κύριε Βικελή, γιατί η διάγνωση της πάθησης καθυστερεί συχνά για πολλά έτη;

Η καθυστέρηση στη διάγνωση αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στη διαχείριση της νόσου, με τους ασθενείς συχνά να ταλαιπωρούνται για χρόνια πριν λάβουν τη σωστή απάντηση. Αυτό συμβαίνει κυρίως επειδή τα συμπτώματα θεωρείται συχνά, λαθεμένα πως “μιμούνται” άλλες παθήσεις. Για παράδειγμα, η ρινική συμφόρηση οδηγεί πολλούς σε λανθασμένη διάγνωση ιγμορίτιδας, ενώ ο πόνος που αντανακλά στο πρόσωπο ωθεί τους ασθενείς σε οδοντιάτρους, όπου συχνά υποβάλλονται σε άσκοπες επεμβάσεις όπως εξαγωγές δοντιών. Επιπλέον, λόγω της σπανιότητας της νόσου σε σύγκριση με την ημικρανία, πολλοί ιατροί της πρωτοβάθμιας φροντίδας, αλλά και νευρολόγοι μερικές φορές, δεν είναι εξοικειωμένοι με τα διαγνωστικά της κριτήρια, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να λαμβάνουν αναποτελεσματικές θεραπείες για χρόνια, γεγονός που επιτείνει την ψυχολογική τους επιβάρυνση.

Ποιες είναι οι ενδεδειγμένες θεραπείες για την άμεση αντιμετώπιση των κρίσεων της αθροιστικής κεφαλαλγίας;

Η αντιμετώπιση της κρίσης στην αθροιστική κεφαλαλγία απαιτεί μέσα που δρουν ταχύτατα, καθώς ο πόνος κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά. Βασική επιλογή είναι η εισπνοή 100% οξυγόνου με υψηλή ροή, τουλάχιστον 12-15 λίτρων ανά λεπτό, μέσω ειδικής μάσκας που δεν επιτρέπει την επανεισπνοή του εκπνεόμενου αέρα. Αυτή η μέθοδος είναι εξαιρετικά αποτελεσματική και ασφαλής, καθώς στερείται παρενεργειών. Η άλλη κύρια επιλογή είναι η υποδόρια χορήγηση σουματριπτάνης, η οποία αποτελεί την πιο ισχυρή φαρμακευτική παρέμβαση για τη διακοπή της κρίσης, δρώντας συνήθως μέσα σε δέκα λεπτά. Τα κοινά αναλγητικά που λαμβάνονται από το στόμα δεν έχουν καμία θέση στη θεραπεία της αθροιστικής κεφαλαλγίας, καθώς η δράση τους ξεκινά πολύ αργά και η έντασή τους είναι ανεπαρκής για αυτόν τον τύπο πόνου.

Πώς δομείται η προληπτική θεραπευτική στρατηγική στην Αθροιστική Κεφαλαλγία;

Η προληπτική αγωγή στοχεύει στην καταστολή των κρίσεων. Η στρατηγική χωρίζεται συνήθως σε δύο σκέλη. Το πρώτο είναι η βραχυπρόθεσμη προφύλαξη, όπου χρησιμοποιούνται σχήματα κορτιζόνης για να προσφέρουν άμεση ανακούφιση μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα. Το δεύτερο σκέλος είναι η μακροχρόνια πρόληψη, με τη βεραπαμίλη να αποτελεί το φάρμακο αναφοράς. Η χορήγησή της απαιτεί προσεκτική τιτλοποίηση της δόσης και τακτική παρακολούθηση από τον θεράποντα ιατρό. Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική έρευνα, στην οποία έχει συνεισφέρει και η ελληνική ερευνητική ομάδα για τις κεφαλαλγίες Greek Research Alliance for the Study of Headache of Pain, έχει αναδείξει και τη σημασία των μονοκλωνικών αντισωμάτων που στοχεύουν το CGRP, προσφέροντας μια νέα, ελπιδοφόρα επιλογή για τους ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στις παραδοσιακές θεραπείες.