Tο Ιράν αφήνει ανοιχτή την πόρτα για διάλογο – Οι εντάσεις στο Ισλαμαμπάντ και η πίεση των διαμεσολαβητών

Οι συνομιλίες ανάμεσα στους αξιωματούχους των ΗΠΑ και του Ιράν στο Ισλαμαμπάντ, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών, ολοκληρώθηκαν χωρίς να επιτευχθεί κάποια σημαντική πρόοδος, αλλά 11 πηγές που είναι ενήμερες για τις διαπραγματεύσεις ανέφεραν στο πρακτορείο ειδήσεων Reuters ότι ο διάλογος παραμένει ανοιχτός.

Οι συνομιλίες για την επίλυση της σύγκρουσης μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, που πραγματοποιήθηκε τέσσερις ημέρες μετά την ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός την περασμένη Τρίτη, ήταν η πρώτη άμεση συνάντηση μεταξύ αξιωματούχων των δύο χωρών σε διάστημα άνω της δεκαετίας και η συνάντηση υψηλότερου επιπέδου από την Ισλαμική Επανάσταση του Ιράν το 1979.

Μέσα στο πολυτελές ξενοδοχείο Serena του Ισλαμαμπάντ, οι συνομιλίες διεξήχθησαν σε δύο ξεχωριστές πτέρυγες και έναν κοινό χώρο — μία για την αμερικανική πλευρά, μία για τους Ιρανούς και μία για τριμερείς συναντήσεις με τη συμμετοχή των μεσολαβητών του Πακιστάν, όπως ανέφεραν στο Reuters μέλη του επιχειρησιακού προσωπικού.

Μεταξύ των πολλών θεμάτων που συζητήθηκαν ήταν τα Στενά του Ορμούζ, καθώς και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και οι διεθνείς κυρώσεις κατά της Τεχεράνης.

Τα κινητά τηλέφωνα δεν επιτρέπονταν στην κύρια αίθουσα, αναγκάζοντας τους εκπροσώπους, συμπεριλαμβανομένου του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς και του προέδρου του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, να βγαίνουν έξω κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων για να μεταφέρουν μηνύματα στην πατρίδα τους, ανέφεραν δύο από τις πηγές.

«Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών υπήρχε μεγάλη ελπίδα ότι θα επιτευχθεί σημαντική πρόοδος και ότι οι δύο πλευρές θα καταλήξουν σε συμφωνία. Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε σε χρόνο μηδέν», ανέφερε πηγή της πακιστανικής κυβέρνησης.

Άλλη πηγή που συμμετείχε στις συνομιλίες δήλωσε ότι τα μέρη είχαν φτάσει «πολύ κοντά» σε συμφωνία και είχαν «καλύψει το 80% της διαδρομής», προτού προσκρούσουν σε αποφάσεις που δεν ήταν δυνατό να επιλυθούν επί τόπου.

Δύο ανώτερες ιρανικές πηγές περιέγραψαν την ατμόσφαιρα ως βαριά και εχθρική, προσθέτοντας ότι ενώ το Πακιστάν προσπάθησε να απαλύνει το κλίμα, καμία από τις δύο πλευρές δεν έδειξε προθυμία να χαμηλώσει τις εντάσεις.

Η ατμόσφαιρα άρχισε να βελτιώνεται

Παρ’ όλα αυτά, οι δύο ιρανικές πηγές ανέφεραν ότι νωρίς το πρωί της Κυριακής η ατμόσφαιρα είχε παρουσιάσει κάποια βελτίωση και η πιθανότητα παράτασης των διαπραγματεύσεων κατά μία ημέρα άρχισε να διαφαίνεται στον ορίζοντα.

Ωστόσο, οι διαφορές παρέμεναν. Μια αμερικανική πηγή ανέφερε ότι οι Ιρανοί δεν είχαν κατανοήσει σωστά ότι ο βασικός στόχος των ΗΠΑ ήταν να επιτευχθεί μια συμφωνία που θα εξασφάλιζε ότι το Ιράν δεν θα αποκτούσε ποτέ πυρηνικό όπλο. Μεταξύ των ανησυχιών του Ιράν ήταν η δυσπιστία ως προς τις προθέσεις των ΗΠΑ.

Νωρίτερα, χθες, Δευτέρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι το Ιράν «τηλεφώνησε σήμερα το πρωί» και ότι «θα ήθελαν να καταλήξουν σε συμφωνία».

Ένας Αμερικανός αξιωματούχος, αναφερόμενος στη δήλωση του Τραμπ, είπε ότι υπάρχει συνεχής διάλογος μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν και πρόοδος στην προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας.

Σχολιάζοντας τη δήλωση, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, δήλωσε ότι η θέση των ΗΠΑ δεν άλλαξε καθόλου κατά τη συνάντηση στο Ισλαμαμπάντ.

«Το Ιράν δεν μπορεί ποτέ να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, και η ομάδα διαπραγμάτευσης του προέδρου Τραμπ παρέμεινε σταθερή σε αυτή την κόκκινη γραμμή και σε πολλές άλλες. Οι επαφές συνεχίζονται με στόχο την επίτευξη συμφωνίας», είπε χαρακτηριστικά.

Ένας διπλωμάτης με έδρα στη Μέση Ανατολή ανέφερε ότι οι συνομιλίες μεταξύ των μεσολαβητών και των Αμερικανών συνεχίστηκαν μετά την αναχώρηση του Βανς από το Ισλαμαμπάντ, ενώ πηγή που συμμετέχει στις συνομιλίες δήλωσε ότι το Πακιστάν εξακολουθεί να μεταφέρει μηνύματα μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.

«Θέλω να σας πω ότι συνεχίζονται οι πλήρεις προσπάθειες για την επίλυση των ζητημάτων», δήλωσε χθες, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεμπάζ Σαρίφ.

Παρά τα πολυάριθμα εμπόδια για την ειρήνη, και οι δύο πλευρές φαίνεται να έχουν ισχυρούς λόγους να εξετάσουν την αποκλιμάκωση.

Οι αμερικανικές ‌επιθέσεις φαίνονται μη δημοφιλείς στο εσωτερικό και φαίνεται απίθανο να ανατρέψουν το θεοκρατικό σύστημα διακυβέρνησης του Ιράν, ενώ ο στραγγαλισμός των ενεργειακών προμηθειών από την Τεχεράνη βλάπτει την παγκόσμια οικονομία και ωθεί προς τα πάνω τον πληθωρισμό μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.

Επίσης, οι πολεμικές ζημιές στην ήδη αδύναμη οικονομία του Ιράν κινδυνεύουν να αφήσουν τις Αρχές πιο αδύναμες στο εσωτερικό, μόλις λίγες εβδομάδες μετά τις διαδηλώσεις που συγκλόνισαν τη χώρα.

Στο Ισλαμαμπάντ, οι μακροχρόνιοι εχθροί είχαν συγκεντρωθεί για να προσπαθήσουν να χαράξουν μια πορεία προς μια μακροπρόθεσμη διευθέτηση, μετά από μια εκεχειρία που μεσολάβησε το Πακιστάν και έθεσε σε παύση έξι εβδομάδες πολέμου που έχει σκοτώσει χιλιάδες ανθρώπους και έχει διαταράξει τις παγκόσμιες προμήθειες ενέργειας.

Κεντρικό σημείο της διαμάχης αποτελεί η πεποίθηση των δυτικών χωρών και του Ισραήλ ότι το Ιράν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικής βόμβας. Το Ιράν αρνείται ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων.

Ένας αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι οι ΗΠΑ ήθελαν το Ιράν να τερματίσει κάθε δραστηριότητα εμπλουτισμού ουρανίου, να διαλύσει όλες τις μεγάλες εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου, να παραδώσει το υψηλού εμπλουτισμού ουράνιό του, να αποδεχτεί μια ευρύτερη ειρήνη, να συμφωνήσει σε ένα πλαίσιο ασφάλειας που θα περιλαμβάνει περιφερειακούς συμμάχους, να σταματήσει τη χρηματοδότηση περιφερειακών αντιπροσώπων και να ανοίξει πλήρως τα Στενά του Ορμούζ, χωρίς να επιβάλλει διόδια.

Οι απαιτήσεις του Ιράν περιλάμβαναν εγγυήσεις για μόνιμη κατάπαυση του πυρός, διαβεβαιώσεις για μη μελλοντικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν και των συμμάχων του στην περιοχή, άρση των πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων, αποδέσμευση όλων των περιουσιακών στοιχείων, αναγνώριση του δικαιώματός του στον εμπλουτισμό και συνεχή έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, σύμφωνα με ιρανικές πηγές.

Στιγμές έντασης και φωνές

Τέσσερις από τις 11 πηγές ανέφεραν ότι κατά καιρούς ο διάλογος φάνηκε να πλησιάζει στην επίτευξη τουλάχιστον μιας συμφωνίας-πλαισίου, αλλά κατέρρευσε λόγω του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, των Στενών του Ορμούζ
και του ύψους των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων στα οποία η Τεχεράνη επιθυμεί να έχει πρόσβαση.

Οι ιρανικές πηγές ανέφεραν ότι οι περισσότερες ουσιαστικές συνδιαλλαγές στο Ισλαμαμπάντ έγιναν μεταξύ του Βανς, του Γκαλιμπάφ και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί.

«Υπήρξαν σκαμπανεβάσματα. Υπήρξαν στιγμές έντασης. Άνθρωποι έφυγαν από την αίθουσα και μετά επέστρεψαν», ανέφερε η πηγή από τον τομέα της ασφάλειας.

Εκπρόσωποι του Πακιστάν, μεταξύ των οποίων ο αρχηγός του Στρατού Ασίμ Μουνίρ και ο υπουργός Εξωτερικών Ισχάκ Νταρ, κινήθηκαν μεταξύ των δύο πλευρών καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας για να κρατήσουν τις συνομιλίες σε καλό δρόμο, ανέφεραν πέντε πακιστανικές πηγές.

Οι συνομιλίες διήρκεσαν πάνω από 20 ώρες, με το προσωπικό του ξενοδοχείου που βρισκόταν σε υπηρεσία να τρώει, να κοιμάται και να εργάζεται επί τόπου, αφού υποβλήθηκε σε ταχεία διαδικασία ελέγχου του ιστορικού του, ανέφεραν.

Όταν η συζήτηση στράφηκε στις εγγυήσεις, τόσο στις διαβεβαιώσεις μη επιθετικότητας όσο και στην άρση των κυρώσεων, ο τόνος του συνήθως ευγενικού Αραγτσί έγινε πιο αυστηρός, ανέφεραν οι δύο ιρανικές πηγές.

Οι πηγές ανέφεραν ότι είπε: «Πώς μπορούμε να σας εμπιστευτούμε όταν, στην τελευταία συνάντηση στη Γενεύη, είπατε ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιτεθούν όσο η διπλωματία βρίσκεται σε εξέλιξη;».

Η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν ξεκίνησε δύο ημέρες μετά την προηγούμενη σειρά συνομιλιών που πραγματοποίησαν οι δύο πλευρές στη Γενεύη.

Εκτός από τις διαφορές σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ, τις κυρώσεις και άλλα θέματα, οι δύο πλευρές διαφώνησαν επίσης ως προς το εύρος οποιασδήποτε συμφωνίας. Ενώ η Ουάσιγκτον επικεντρώθηκε στο ζήτημα και των πυρηνικ΄βν στα Ορμούζ, η Τεχεράνη ήθελε μια ευρύτερη συμφωνία, σύμφωνα με δύο από τις πηγές.

Κατά τη διάρκεια μιας τεταμένης στιγμής, ακούστηκαν φωνές έξω από την αίθουσα διαπραγματεύσεων, πριν ο Μουνίρ και ο Νταρ κηρύξουν διάλειμμα για τσάι και μεταφέρουν τις δύο πλευρές σε ξεχωριστά δωμάτια, ανέφερε η κυβερνητική πηγή.

Καθώς οι συζητήσεις πλησίαζαν στο τέλος τους, οι οποίες συνεχίστηκαν μέχρι το πρωί της Κυριακής, οι Αμερικανοί εκπρόσωποι μετακινούνταν μεταξύ της αίθουσας διαπραγματεύσεων και του ιδιωτικού τους ορόφου πολύ πιο συχνά από τους Ιρανούς, ανέφερε ο Πακιστανός ανώτερος αξιωματούχος.

Μια αμερικανική πηγή ανέφερε ότι ο αντιπρόεδρος προσήλθε στις συνομιλίες με στόχο την επίτευξη συμφωνίας και αμοιβαίας κατανόησης. Η αμερικανική πλευρά ήταν επιφυλακτική όσον αφορά τις παρατεταμένες διαπραγματεύσεις με το
Ιράν, πιστεύοντας ότι οι Ιρανοί είναι ειδικοί στις τακτικές καθυστέρησης και αρνούνται να κάνουν παραχωρήσεις, ανέφερε η πηγή.

Παρά το αδιέξοδο, όταν ο Βανς εμφανίστηκε μπροστά στους δημοσιογράφους αργότερα για να ανακοινώσει ότι οι συνομιλίες είχαν τελειώσει, οι παρατηρήσεις του υποδήλωναν ότι ενδέχεται να υπάρξουν περαιτέρω ανταλλαγές κάποιου είδους.

«Φεύγουμε από εδώ με μια πολύ απλή πρόταση, μια μέθοδο κατανόησης που αποτελεί την τελική και καλύτερη προσφορά μας», είπε. «Θα δούμε αν οι Ιρανοί την αποδεχθούν», προσέθεσε.

Οι διαμεσολαβητές συνεχίζουν να πιέζουν για συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, ενώ η Τεχεράνη εκπλήσσεται από την αποχώρηση των Αμερικανών από τις διαπραγματεύσεις

Παράλληλα, οι διαμεσολαβητές από την Αίγυπτο, το Πακιστάν και την Τουρκία προσπαθούν να γεφυρώσουν τις διαφορές μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, σε μια προσπάθεια να επιτευχθεί συμφωνία για τον τερματισμό της σύγκρουσης ή την παράταση της τρέχουσας εκεχειρίας, σύμφωνα με το ισραηλινό Κανάλι 12, το οποίο επικαλείται αμερικανικές πηγές και πηγές των διαμεσολαβητών.

Ένας ανώτερος αξιωματούχος των ΗΠΑ δήλωσε στο ισραηλινό μέσο ότι οι επαφές μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης συνεχίζονται και ότι έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος στις πρόσφατες συνομιλίες.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, οι ΗΠΑ μείωσαν την σκληρότητα της στάσης τους κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, προτείνοντας στο Ιράν να παγώσει τον εμπλουτισμό ουρανίου για 20 χρόνια αντί να τον σταματήσει εντελώς. Το Ιράν, με τη σειρά του, συμφώνησε κατ’ αρχήν σε μια παύση, αλλά μόνο για μικρότερο χρονικό διάστημα – σύμφωνα με πληροφορίες, λιγότερο από 10 χρόνια.

Οι ΗΠΑ φέρεται επίσης να ζήτησαν από το Ιράν να εξάγει τα αποθέματά του σε εμπλουτισμένο ουράνιο, αλλά η Τεχεράνη απέρριψε την πρόταση, συμφωνώντας αντ’ αυτού να αραιώσει το υλικό εντός του Ιράν υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.

Παρά την έλλειψη τελικής συμφωνίας, οι ιρανικές αρχές φέρεται να πίστευαν ότι οι δύο πλευρές πλησίαζαν σε συμφωνία και αιφνιδιάστηκαν όταν ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ διακόπτουν τις συνομιλίες

Το ρεπορτάζ αναφέρει επίσης ότι η Τουρκία πιέζει για την παράταση της τρέχουσας εκεχειρίας δύο εβδομάδων κατά 45 έως 60 επιπλέον ημέρες, ώστε να δοθεί περισσότερος χρόνος για την επίτευξη συμφωνίας, με αξιωματούχους να τονίζουν ότι θα απαιτηθεί συμβιβασμός και από τις δύο πλευρές σε βασικά ζητήματα.

Πηγές: Reuters, Times of Israel