Τουρκία: Το Κοινοβούλιο ενέκρινε το νομοσχέδιο για αμνηστία υπό όρους σε μαχητές του PKK

Το κοινοβούλιο της Τουρκίας ψήφισε σήμερα, Δευτέρα (10/8) ένα νομοσχέδιο που παρέχει περιορισμένη αμνηστία σε Κούρδους μαχητές του PKK, ένα κρίσιμο βήμα στην ειρηνευτική διαδικασία που αποσκοπεί στον τερματισμό δεκαετιών αιματηρής βίας.

Το νομοσχέδιο που πέρασε με 468 ψήφους υπέρ, 88 κατά και έξι αποχές, σύμφωνα με επίσημες πηγές, καθώς εξασφάλισε την υποστήριξη του κυβερνώντος Κόμματος ΑΚP του προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, των εθνικιστικών συμμάχων του, του MHP και του φιλοκουρδικού κόμματος DEM, παρέχει νομική προστασία σε πολλούς πρώην μαχητές που δεν έχουν διαπράξει συγκεκριμένα εγκλήματα και διευκολύνει την αναστολή των ποινών φυλάκισης για ορισμένα άτομα που έχουν καταδικαστεί για συμμετοχή στο PKK, ανοίγοντας το δρόμο για την επανένταξή τους στην κοινωνία.

Το κείμενο προβλέπει την επιστροφή στην πολιτική ζωή για ορισμένους μαχητές που θα καταθέσουν τα όπλα τους, αλλά δεν διευκρίνισε τι θα συμβεί με τον 77χρονο ιδρυτή του Εργατικού Κόμματος Κουρδιστάν (PKK), Αμπντουλάχ Οτζαλάν ο οποίος εκτίει ποινή ισόβιας κάθειρξης σε απομόνωση στο νησί-φυλακή Ιμράλι, κοντά στην Κωνσταντινούπολη από το 1999.

Η ψήφιση του νομοσχεδίου αναμένεται να οδηγήσει στην αποφυλάκιση περίπου 3.500 κρατουμένων που συνδέονται με το PKK, περίπου το ένα τρίτο του αριθμού των κρατουμένων στις τουρκικές φυλακές, σε μια αρχική φάση, σύμφωνα με βουλευτές.

Εάν όσοι καλύπτονται από το μέτρο δεν υποπέσουν σε νέα αδικήματα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι έρευνες θα σταματήσουν και οι ποινές θα θεωρηθούν ότι έχουν εκτιθεί.

Ωστόσο, όσοι εμπλέκονται σε σοβαρά εγκλήματα, όπως η δολοφονία, θα εξαιρούνται — ενώ το κείμενο δεν κάνει καμία αναφορά στον Οτζαλάν.

Το σχέδιο νόμου, που αποτελείται από 12 άρθρα, περιγράφει τις διαδικασίες για τον αφοπλισμό της οργάνωσης — η οποία εξακολουθεί να διαθέτει το μεγαλύτερο μέρος των όπλων της — και την επανένταξη χιλιάδων μελών του PKK.

Ο νόμος θα αναστείλει ορισμένες ποινές φυλάκισης για καταδικασμένα μέλη του PKK και θα αναβάλει τις εν εξελίξει έρευνες και δίκες για πέντε ή δέκα χρόνια, ανάλογα με τη σοβαρότητα των φερόμενων αδικημάτων. Εάν δεν διαπραχθεί κανένα έγκλημα που σχετίζεται με την τρομοκρατία εντός της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου, οι υποθέσεις θα τεθούν στο αρχείο.

Οι μαχητές που έχουν καταδικαστεί για εκ προθέσεως ανθρωποκτονίες και όσοι καταδικάστηκαν σε ισόβια ποινή πριν από το 2005 εξαιρούνται από τις διατάξεις του νομοσχεδίου. Αυτό ισχύει για τον Οτζαλάν και για άλλα υψηλόβαθμα στελέχη του PKK.

Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης τη σύσταση υπουργικών και κοινοβουλευτικών επιτροπών για την παρακολούθηση της διαδικασίας αποστρατιωτικοποίησης. Τα μέτρα θα τεθούν σε ισχύ μόνο αφού το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας της Τουρκίας επιβεβαιώσει ότι η οργάνωση έχει διαλυθεί και έχει παραδώσει όλα τα όπλα.

Όσοι επιθυμούν να επωφεληθούν από τον νόμο θα έχουν έξι μήνες για να υποβάλουν αίτηση μετά τη δημοσίευση της απόφασης του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, αναμένεται να επωφεληθούν μέλη του PKK που βρίσκονται σε εξορία, καθώς και εκείνα που βρίσκονται στο Ιράκ και τη Συρία.

Ο νόμος αποσκοπεί να αντιμετωπίσει ένα από τα κεντρικά ζητήματα της ειρηνευτικής διαδικασίας: τι θα συμβεί σε χιλιάδες μέλη του PKK καθώς η οργάνωση διαλύει τις στρατιωτικές και οργανωτικές δομές της.

Ένταση πριν την ψηφοφορία

Έχοντας επίγνωση των επιφυλάξεων της τουρκικής κοινής γνώμης, η κυβέρνηση φρόντισε να τονίσει ότι το κείμενο δεν αποτελεί νόμο γενικής αμνηστίας.

Πριν από την ψηφοφορία, η ένταση ήταν εμφανής καθώς οι βουλευτές συζητούσαν το νομοσχέδιο σε συνεδρίαση που μεταδιδόταν ζωντανά από την κρατική τηλεόραση TRT.

«Πώς μπορείτε να διαπραγματευτείτε με τρομοκράτες; … Είπατε ότι θα παρέδιδαν τα όπλα τους άνευ όρων», δήλωσε ο Τουρχάν Κομέζ, βουλευτής του εθνικιστικού κόμματος της αντιπολίτευσης «İYİ».

Ωστόσο, ο Οζγκιούρ Οζέλ, ηγέτης του «Yeni Parti», της νέας κύριας αντιπολιτευτικής δύναμης της Τουρκίας, ο οποίος υποστήριξε το νομοσχέδιο, δήλωσε απλώς ότι «μόνο η ειρήνη, η δημοκρατία και η δικαιοσύνη θα αποτελέσουν το φάρμακο» για την Τουρκία.

Το DEM που διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη διπλωματία μεταξύ του Οτζαλάν και του πολιτικού κατεστημένου της Τουρκίας, η οποία ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2024, με μια αντιπροσωπεία του κόμματος να ταξιδεύει τακτικά στο νησί Ιμράλι για να τον συναντήσει και να μεταφέρει μηνύματα από τη μία πλευρά στην άλλη.

Τον Μάιο του περασμένου έτους, το PKK ανακοίνωσε τη διάλυσή του κατόπιν έκκλησης του Οτζαλάν και, δύο μήνες αργότερα, οι μαχητές του συμμετείχαν σε μια ιστορική τελετή αποστρατιωτικοποίησης στα βουνά του βόρειου Ιράκ, όπου άρχισαν να καταστρέφουν συμβολικά τα όπλα τους.

Αντιδράσεις από το PKK για τη μη αποφυλάκιση Οτζαλάν

Το ειδησεογραφικό πρακτορείο ANF, που συνδέεται με το PKK, δημοσίευσε δήλωση της οργάνωσης στην οποία αναφέρεται ότι η τουρκική νομοθεσία αποτελεί μια «αρχή» για την επίλυση των εκκρεμών ζητημάτων, αλλά παρουσιάζει «σοβαρές ελλείψεις και αδυναμίες». Ζήτησε την αποφυλάκιση του Οτζαλάν, αναφέροντας ότι η ειρηνευτική διαδικασία μπορεί να προχωρήσει μόνο αν αυτός «ζει και εργάζεται ελεύθερα».

Ανέφερε επίσης ότι η νομοθεσία δεν ανταποκρίθηκε στα αιτήματα για δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις και κουρδικά δικαιώματα, προσθέτοντας ότι οι μαχητές του PKK δεν θα παραδώσουν τα όπλα τους και δεν θα επιστρέψουν στην Τουρκία «εάν, κατά την επιστροφή τους στην Τουρκία, δεν μπορούν να ασκήσουν δημοκρατική πολιτική με βάση την ελευθερία της σκέψης και την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και εάν διώκονται και φυλακίζονται λόγω των απόψεών τους ή των οργανώσεων που ιδρύουν».

«Ο λαός της Τουρκίας, ο οποίος έχει πληρώσει βαρύ τίμημα για πολλά χρόνια, έχει τώρα την ευκαιρία να εδραιώσει την ειρήνη και να οικοδομήσει τη δημοκρατία», δήλωσε στο κοινοβούλιο η Γκιουλιστάν Κιλίτς Κοτζιγίτ, του φιλοκουρδικού Κόμματος Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών (DEM).

«Φυσικά, η πρόταση έχει ελλείψεις, και τώρα έχουμε την ευθύνη να αντιμετωπίσουμε αυτές τις ελλείψεις», πρόσθεσε, σε μια προφανή αναφορά στα αιτήματα για περισσότερα δικαιώματα για τους Κούρδους και για δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις.

Την περασμένη εβδομάδα, ο αντιπρόεδρος της Τουρκίας Τσεβντέτ Γιλμάζ δήλωσε στο CNN Turk ότι η υπόθεση του Οτζαλάν «δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής αυτού του νόμου», αλλά ανέφερε ότι ο γηραιός ηγέτης θα βρίσκεται «σε θέση να συμβάλει στην ειρηνευτική διαδικασία», χωρίς να δώσει περαιτέρω λεπτομέρειες.

Το μέτρο αποτελεί το πιο ‌συγκεκριμένο βήμα που έχει λάβει η Άγκυρα στο πλαίσιο της διαδικασίας από τότε που ο φυλακισμένος ‌ηγέτης του PKK, Αμπντουλάχ Οτζαλάν, κάλεσε την οργάνωση τον Φεβρουάριο του 2025 να αποστρατευθεί και να διαλυθεί.

Το PKK, το οποίο έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από την Τουρκία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ξεκίνησε τη δράση του το 1984.

Η σύγκρουση έχει στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 40.000 ανθρώπους, έχει επιβάλει ένα βαρύ οικονομικό τίμημα κυρίως στην κουρδική νοτιοανατολική Τουρκία και έχει τροφοδοτήσει δεκαετίες πολιτικής και κοινωνικής διαίρεσης.

Η διαδικασία ξεκίνησε δημοσίως τον Οκτώβριο του 2024, όταν ο ηγέτης του MHP Ντεβλέτ Μπαχτσέλι, γνωστός από καιρό για τη σκληρή στάση του έναντι της κουρδικής ⁠μαχητικότητας, πρότεινε απροσδόκητα ότι ο Οτζαλάν θα μπορούσε να ​απευθυνθεί στο κοινοβούλιο και ⁠να ανακοινώσει τη διάλυση του PKK.

Μια κοινοβουλευτική επιτροπή που συστάθηκε τον Αύγουστο ⁠του 2025 άκουσε στη συνέχεια πολιτικούς, αξιωματούχους, ομάδες της κοινωνίας των πολιτών και άλλους, προτού προτείνει νομοθεσία για τη διαχείριση της διαδικασίας αποστρατιωτικοποίησης και επανένταξης.

Ο νόμος δεν επιλύει τα ευρύτερα αιτήματα των Κούρδων για διεύρυνση των πολιτικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων, αλλαγές στην αντιτρομοκρατική νομοθεσία ή το καθεστώς του Οτζαλάν, ο οποίος βρίσκεται φυλακισμένος στο νησί Ιμράλι από το 1999.

Η κυβέρνηση χαρακτήρισε την πρωτοβουλία ως μέρος του στόχου της για τη δημιουργία μιας «Τουρκίας χωρίς τρομοκρατία», ενώ οι Κούρδοι πολιτικοί δήλωσαν ότι η διαρκής ειρήνη θα απαιτήσει ευρύτερες δημοκρατικές και νομικές μεταρρυθμίσεις.

Πηγές: Reuters, AFP, AP