Ένα εντυπωσιακό ορειχάλκινο αστρολάβο του 17ου αιώνα, που κάποτε ανήκε στη βασιλική συλλογή της πόλης Τζαϊπούρ στη δυτική Ινδία, πρόκειται να βγει σε δημοπρασία από τον οίκο Sotheby’s στο Λονδίνο στις 29 Απριλίου. Το αντικείμενο, που χαρακτηρίζεται ως «ίσως το μεγαλύτερο που υπάρχει σήμερα», δεν έχει εκτεθεί ποτέ στο παρελθόν.

Σύμφωνα με τον Benedict Carter, επικεφαλής του τμήματος Ισλαμικής και Ινδικής Τέχνης του Sotheby’s, πρόκειται για ένα εξαιρετικά σπάνιο έργο με βασιλική προέλευση από τη συλλογή του Μαχαραγιά Sawai Man Singh II της Τζαϊπούρ, όπως δήλωσε στο BBC. Μετά τον θάνατό του, το αντικείμενο πέρασε στη σύζυγό του, τη Μαχαρανί Gayatri Devi, μια από τις πιο εμβληματικές και κοσμοπολίτισσες γυναίκες της εποχής της, ενώ αργότερα κατέληξε σε ιδιωτική συλλογή.

Οι αστρολάβοι είναι μεταλλικοί δίσκοι με πολύπλοκους, αλληλοσυνδεόμενους μηχανισμούς που χρησιμοποιούνταν ιστορικά ως «φορητοί αστρονομικοί υπολογιστές». Μέσω αυτών μπορούσε κανείς να υπολογίσει τον χρόνο, την ανατολή και τη δύση του ήλιου, τη θέση των άστρων, ακόμη και την κατεύθυνση προς τη Μέκκα. Όπως εξηγεί η Δρ Federica Gigante από το Oxford Centre for History of Science, Medicine and Technology, «είναι ουσιαστικά μια δισδιάστατη προβολή ενός τρισδιάστατου σύμπαντος» και παρομοιάζονται με σύγχρονα smartphones λόγω των πολλαπλών χρήσεών τους.

Οι αστρολάβοι πρωτοεμφανίστηκαν στην αρχαία Ελλάδα τον 2ο αιώνα π.Χ. και πέρασαν στον ισλαμικό κόσμο τον 8ο αιώνα, όπου εξελίχθηκαν σημαντικά. Κατά τους επόμενους αιώνες, σημαντικά κέντρα παραγωγής αναπτύχθηκαν στο Ιράκ, το Ιράν, τη Βόρεια Αφρική και την Ιβηρική Χερσόνησο.

Το συγκεκριμένο αντικείμενο κατασκευάστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα στη Λαχόρη (σημερινό Πακιστάν), σε μια εποχή που η πόλη αποτελούσε κορυφαίο κέντρο κατασκευής αστρολάβων στον Μογγολικό κόσμο. Δημιουργήθηκε από τους αδελφούς Qa’im Muhammad και Muhammad Muqim, για λογαριασμό ενός Μογγόλου ευγενούς, και εντάσσεται στη λεγόμενη «Σχολή της Λαχόρης», ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια αστρολάβων της εποχής.

Μόνο δύο αστρολάβοι είναι γνωστό ότι κατασκευάστηκαν από κοινού από τους δύο αδελφούς· ο δεύτερος, μικρότερος σε μέγεθος, βρίσκεται σήμερα σε μουσείο στο Ιράκ. Ο συγκεκριμένος αστρολάβος είχε παραγγελθεί από τον Aqa Afzal, διοικητή της Λαχόρης, ο οποίος καταγόταν από το Ισφαχάν του Ιράν και υπηρέτησε υπό τους αυτοκράτορες Τζαχανγκίρ και Σαχ Τζαχάν.

Η κλίμακα και η πολυτέλεια του αντικειμένου αντανακλούν το κύρος του παραγγελιοδότη του. Ο αστρολάβος ζυγίζει 8,2 κιλά, έχει διάμετρο σχεδόν 30 εκατοστά και ύψος περίπου 46 εκατοστά, γεγονός που τον καθιστά σχεδόν τέσσερις φορές μεγαλύτερο από έναν τυπικό αστρολάβο της εποχής στην Ινδία.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί και ο διαπολιτισμικός του χαρακτήρας: τα ονόματα των άστρων είναι χαραγμένα τόσο στα περσικά όσο και στα σανσκριτικά, με χρήση της γραφής Ντεβαναγκάρι. Σύμφωνα με τον Sotheby’s, το αντικείμενο περιλαμβάνει 94 πόλεις με καταγεγραμμένα γεωγραφικά μήκη και πλάτη, καθώς και 38 αστρικούς δείκτες συνδεδεμένους με περίτεχνη φυλλωτή διακόσμηση. Διαθέτει επίσης πέντε εξαιρετικά ακριβείς πλάκες και υποδιαιρέσεις γωνίας που φτάνουν έως και το ένα τρίτο της μοίρας.

Η τεχνολογική και καλλιτεχνική αρτιότητα του αντικειμένου αντικατοπτρίζει το υψηλό επίπεδο της «Σχολής της Λαχόρης», όπου η επιστημονική ακρίβεια συνδυαζόταν με την αισθητική τελειότητα. Όπως σημειώνει ο Carter, η παραγωγή εκείνης της περιόδου θεωρείται η πιο εξελιγμένη του είδους, ξεπερνώντας παλαιότερες κατασκευές της Μέσης Ανατολής που ήταν κυρίως λειτουργικές.

Το έργο εντάσσεται επίσης στο ευρύτερο επιστημονικό ενδιαφέρον της αυλής των Μογγόλων, όπου η αστρονομία και η αστρολογία είχαν ιδιαίτερη σημασία για τους ηγεμόνες και τους αυλικούς τους. Η Δρ Gigante υπογραμμίζει ότι η ακρίβεια του οργάνου είναι τέτοια που μπορεί να υπολογίσει με εξαιρετική λεπτομέρεια την ακριβή γωνία ύψους ενός ουράνιου σώματος.

Ο Sotheby’s εκτιμά ότι το αντικείμενο θα προσελκύσει έντονο ενδιαφέρον από μουσεία και συλλέκτες, με την τιμή του να υπολογίζεται μεταξύ 1,5 και 2,5 εκατομμυρίων λιρών. Το ρεκόρ για αστρολάβο κατέχει ένα οθωμανικό δείγμα που είχε κατασκευαστεί για τον Σουλτάνο Βαγιαζήτ Β΄ και πωλήθηκε το 2014 έναντι λίγο κάτω του 1 εκατομμυρίου λιρών.

Ο αστρολάβος θα εκτεθεί στις αίθουσες του Sotheby’s στο Λονδίνο έως τις 29 Απριλίου, πριν από τη δημοπρασία.

Ένα εντυπωσιακό ορειχάλκινο αστρολάβο του 17ου αιώνα, που κάποτε ανήκε στη βασιλική συλλογή της πόλης Τζαϊπούρ στη δυτική Ινδία, πρόκειται να βγει σε δημοπρασία από τον οίκο Sotheby’s στο Λονδίνο στις 29 Απριλίου. Το αντικείμενο, που χαρακτηρίζεται ως «ίσως το μεγαλύτερο που υπάρχει σήμερα», δεν έχει εκτεθεί ποτέ στο παρελθόν.

Σύμφωνα με τον Benedict Carter, επικεφαλής του τμήματος Ισλαμικής και Ινδικής Τέχνης του Sotheby’s, πρόκειται για ένα εξαιρετικά σπάνιο έργο με βασιλική προέλευση από τη συλλογή του Μαχαραγιά Sawai Man Singh II της Τζαϊπούρ, όπως δήλωσε στο BBC. Μετά τον θάνατό του, το αντικείμενο πέρασε στη σύζυγό του, τη Μαχαρανί Gayatri Devi, μια από τις πιο εμβληματικές και κοσμοπολίτισσες γυναίκες της εποχής της, ενώ αργότερα κατέληξε σε ιδιωτική συλλογή.

Οι αστρολάβοι είναι μεταλλικοί δίσκοι με πολύπλοκους, αλληλοσυνδεόμενους μηχανισμούς που χρησιμοποιούνταν ιστορικά ως «φορητοί αστρονομικοί υπολογιστές». Μέσω αυτών μπορούσε κανείς να υπολογίσει τον χρόνο, την ανατολή και τη δύση του ήλιου, τη θέση των άστρων, ακόμη και την κατεύθυνση προς τη Μέκκα. Όπως εξηγεί η Δρ Federica Gigante από το Oxford Centre for History of Science, Medicine and Technology, «είναι ουσιαστικά μια δισδιάστατη προβολή ενός τρισδιάστατου σύμπαντος» και παρομοιάζονται με σύγχρονα smartphones λόγω των πολλαπλών χρήσεών τους.

Οι αστρολάβοι πρωτοεμφανίστηκαν στην αρχαία Ελλάδα τον 2ο αιώνα π.Χ. και πέρασαν στον ισλαμικό κόσμο τον 8ο αιώνα, όπου εξελίχθηκαν σημαντικά. Κατά τους επόμενους αιώνες, σημαντικά κέντρα παραγωγής αναπτύχθηκαν στο Ιράκ, το Ιράν, τη Βόρεια Αφρική και την Ιβηρική Χερσόνησο.

Το συγκεκριμένο αντικείμενο κατασκευάστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα στη Λαχόρη (σημερινό Πακιστάν), σε μια εποχή που η πόλη αποτελούσε κορυφαίο κέντρο κατασκευής αστρολάβων στον Μογγολικό κόσμο. Δημιουργήθηκε από τους αδελφούς Qa’im Muhammad και Muhammad Muqim, για λογαριασμό ενός Μογγόλου ευγενούς, και εντάσσεται στη λεγόμενη «Σχολή της Λαχόρης», ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια αστρολάβων της εποχής.

Μόνο δύο αστρολάβοι είναι γνωστό ότι κατασκευάστηκαν από κοινού από τους δύο αδελφούς· ο δεύτερος, μικρότερος σε μέγεθος, βρίσκεται σήμερα σε μουσείο στο Ιράκ. Ο συγκεκριμένος αστρολάβος είχε παραγγελθεί από τον Aqa Afzal, διοικητή της Λαχόρης, ο οποίος καταγόταν από το Ισφαχάν του Ιράν και υπηρέτησε υπό τους αυτοκράτορες Τζαχανγκίρ και Σαχ Τζαχάν.

Η κλίμακα και η πολυτέλεια του αντικειμένου αντανακλούν το κύρος του παραγγελιοδότη του. Ο αστρολάβος ζυγίζει 8,2 κιλά, έχει διάμετρο σχεδόν 30 εκατοστά και ύψος περίπου 46 εκατοστά, γεγονός που τον καθιστά σχεδόν τέσσερις φορές μεγαλύτερο από έναν τυπικό αστρολάβο της εποχής στην Ινδία.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί και ο διαπολιτισμικός του χαρακτήρας: τα ονόματα των άστρων είναι χαραγμένα τόσο στα περσικά όσο και στα σανσκριτικά, με χρήση της γραφής Ντεβαναγκάρι. Σύμφωνα με τον Sotheby’s, το αντικείμενο περιλαμβάνει 94 πόλεις με καταγεγραμμένα γεωγραφικά μήκη και πλάτη, καθώς και 38 αστρικούς δείκτες συνδεδεμένους με περίτεχνη φυλλωτή διακόσμηση. Διαθέτει επίσης πέντε εξαιρετικά ακριβείς πλάκες και υποδιαιρέσεις γωνίας που φτάνουν έως και το ένα τρίτο της μοίρας.

Η τεχνολογική και καλλιτεχνική αρτιότητα του αντικειμένου αντικατοπτρίζει το υψηλό επίπεδο της «Σχολής της Λαχόρης», όπου η επιστημονική ακρίβεια συνδυαζόταν με την αισθητική τελειότητα. Όπως σημειώνει ο Carter, η παραγωγή εκείνης της περιόδου θεωρείται η πιο εξελιγμένη του είδους, ξεπερνώντας παλαιότερες κατασκευές της Μέσης Ανατολής που ήταν κυρίως λειτουργικές.

Το έργο εντάσσεται επίσης στο ευρύτερο επιστημονικό ενδιαφέρον της αυλής των Μογγόλων, όπου η αστρονομία και η αστρολογία είχαν ιδιαίτερη σημασία για τους ηγεμόνες και τους αυλικούς τους. Η Δρ Gigante υπογραμμίζει ότι η ακρίβεια του οργάνου είναι τέτοια που μπορεί να υπολογίσει με εξαιρετική λεπτομέρεια την ακριβή γωνία ύψους ενός ουράνιου σώματος.

Ο Sotheby’s εκτιμά ότι το αντικείμενο θα προσελκύσει έντονο ενδιαφέρον από μουσεία και συλλέκτες, με την τιμή του να υπολογίζεται μεταξύ 1,5 και 2,5 εκατομμυρίων λιρών. Το ρεκόρ για αστρολάβο κατέχει ένα οθωμανικό δείγμα που είχε κατασκευαστεί για τον Σουλτάνο Βαγιαζήτ Β΄ και πωλήθηκε το 2014 έναντι λίγο κάτω του 1 εκατομμυρίου λιρών.

Ο αστρολάβος θα εκτεθεί στις αίθουσες του Sotheby’s στο Λονδίνο έως τις 29 Απριλίου, πριν από τη δημοπρασία.