Μια ύπουλη αιτία πόνου και υπογονιμότητας

Γράφει ο Δημήτριος Παναγιωτόπουλος, Μαιευτήρας Γυναικολόγος, Τμήμα Ουρογυναικολογίας και Πρόπτωσης Πυελικών Οργάνων, ΥΓΕΙΑ ΜΗΤΕΡΑ Μαιευτική.

Ενδομητρίωση, μια χρόνια πάθηση που αφορά εκατομμύρια γυναίκες. Όμως, οι περισσότερες δεν γνωρίζουν ότι πάσχουν.
Το εσωτερικό της κοιλότητας της μήτρας καλύπτεται από έναν χιτώνα, ο οποίος ονομάζεται ενδομήτριο. Σε πολλές γυναίκες, παρατηρείται η ανάπτυξη ενδομητρίου όχι μόνο μέσα στην κοιλότητα της μήτρας, αλλά και διάσπαρτα μέσα στην κοιλιακή χώρα. Αυτή η κατάσταση ονομάζεται Ενδομητρίωση. Τα αίτιά της είναι πολλαπλά και δεν είναι ακόμα απολύτως κατανοητά. Η ανάστροφη ροή του αίματος της περιόδου και ανοσολογικοί παράγοντες παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Η Ενδομητρίωση είναι συχνή πάθηση;

Η Ενδομητρίωση εμφανίζεται πολύ συχνά. Υπολογίζεται ότι μέχρι και μια στις τρεις νέες γυναίκες μπορεί να πάσχει από Ενδομητρίωση. Οι γυναίκες με Ενδομητρίωση μπορεί να εμφανίζουν συμπτώματα ή και όχι.

Ποια είναι τα συμπτώματα της Ενδομητρίωσης;

Τα συμπτώματα της Ενδομητρίωσης δεν είναι πάντα σαφή και αυτό δυσκολεύει ακόμα περισσότερο την διάγνωσή της. Η νόσος μπορεί να έχει διάφορες μορφές, όπως διάσπαρτες μικρές εστίες-εμφυτεύματα, κύστες ωοθηκών, διηθητικοί όζοι, διάχυτη ενδομητρίωση της μήτρας (αδενομύωση). Ανάλογα λοιπόν με το σημείο εμφάνισης της νόσου και τα όργανα που προσβάλλονται, εμφανίζονται και τα αντίστοιχα συμπτώματα. Τα κλασικά συμπτώματα της Ενδομητρίωσης είναι ο κοιλιακός πόνος, συνήθως με την μορφή πόνου περιόδου (δυσμηνόρροιας), αλλά και χρόνιου κοιλιακού πόνου εκτός των ημερών της περιόδου. Επίσης, πόνος στην επαφή (δυσπαρεύνια) και πόνος κατά την ούρηση ή την αφόδευση αποτελούν συμπτώματα που πιθανότατα οφείλονται σε Ενδομητρίωση. Ένα χαρακτηριστικό της Ενδομητρίωσης είναι επίσης ότι ακόμα και πολύ εκτεταμένη νόσος μπορεί να μην προκαλεί απολύτως κανένα σύμπτωμα.

Μπορεί η Ενδομητρίωση να επηρεάσει την γονιμότητα;

Βεβαίως. Η Ενδομητρίωση είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος, η οποία δημιουργεί ένα τοξικό μικροπεριβάλλον στην περιοχή της μήτρας, των σαλπίγγων και των ωοθηκών, με αποτέλεσμα να μειώνει τις πιθανότητες σύλληψης, είτε φυσιολογικής, είτε στα πλαίσια εξωσωματικής γονιμοποίησης. Επίσης, η παρουσία Ενδομητρίωσης των ωοθηκών, μειώνει την ποιότητα των παραγόμενων ωαρίων, επηρεάζοντας αρνητικά την γονιμότητα. Τέλος, η νόσος προκαλεί συμφύσεις (συγκολλήσεις) στις σάλπιγγες, εμποδίζοντας έτσι την σύλληψη.

Πώς γίνεται η διάγνωση της Ενδομητρίωσης;

Η διάγνωσή της είναι δύσκολη και ο μοναδικός σίγουρος τρόπος είναι η λαπαροσκόπηση. Αυτό συμβαίνει, διότι οι εστίες της Ενδομητρίωσης έχουν πολύ μικρό μέγεθος και δεν μπορούν να εντοπιστούν με βεβαιότητα μέσω απεικονιστικών εξετάσεων. Εξαίρεση αποτελούν οι κύστες ενδομητρίωσης, οι οποίες είναι ορατές στο υπερηχογράφημα. Η μαγνητική τομογραφία σε εξειδικευμένο κέντρο μπορεί να δώσει χρήσιμες πληροφορίες, αλλά η διαγνωστική της ικανότητα είναι δυστυχώς περιορισμένη. Αιματολογικές εξετάσεις δεν βοηθούν ιδιαίτερα. Τόσο η πολυδιάστατη συμπτωματολογία της (από πλήρη απουσία ενοχλήσεων έως οποιασδήποτε μορφής και έντασης κοιλιακά συμπτώματα), όσο και το γεγονός ότι η λαπαροσκόπηση αποτελεί μονόδρομο για την διάγνωσή της, οδηγούν βάσει διεθνών επιστημονικών δεδομένων σε καθυστέρηση της διάγνωσής της κατά 7 χρόνια από την στιγμή που τίθεται η υποψία της.

Ποια είναι η θεραπεία της Ενδομητρίωσης;

Η θεραπεία της Ενδομητρίωσης είναι η χειρουργική αφαίρεσή της. Εφόσον λοιπόν διαπιστώνεται Ενδομητρίωση κατά την λαπαροσκόπηση, προχωράμε κατευθείαν στην λαπαροσκοπική αφαίρεσή της. Οι εστίες της δεν πρέπει απλά να καυτηριάζονται όπως γινόταν παλαιότερα, αλλά να αφαιρούνται πλήρως. Εδώ μπορεί να χρειαστεί εκτεταμένη λαπαροσκοπική επέμβαση από χειρουργό-γυναικολόγο με μεγάλη εμπειρία στην λαπαροσκόπηση, ενώ σε ιδιαίτερα εκτεταμένη νόσο ίσως απαιτηθεί και η συμμετοχή γενικού χειρουργού ή ουρολόγου.

Τι γίνεται μετά από ένα χειρουργείο Ενδομητρίωσης;

Στην περίπτωση που η γυναίκα επιθυμεί εγκυμοσύνη, τότε δεν χρειάζεται κάποια συγκεκριμένη αγωγή. Η γυναίκα μπορεί να προχωρήσει σε αυτόματη σύλληψη ή σε μέθοδο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, ανάλογα με την περίπτωση. Εάν η γυναίκα δεν προγραμματίζει άμεσα εγκυμοσύνη, τότε συνιστούμε την λήψη προγεστερόνης, αντισυλληπτικών δισκίων ή και άλλων ορμονικών σκευασμάτων, ώστε να μειώσουμε την πιθανότητα επανεμφάνισης της νόσου.

Τι συμβουλή θα δίνατε στις γυναίκες σχετικά με την Ενδομητρίωση;

Η Ενδομητρίωση είναι ένας πολύ ύπουλος αντίπαλος. Μπορεί να ταλαιπωρεί για χρόνια την γυναίκα με πόνους, επηρεάζοντας την καθημερινότητά της, την καριέρα της, την σχέση της. Η γυναίκα πρέπει να γνωρίζει ότι οι ισχυροί πόνοι περιόδου και οι χρόνιοι κοιλιακοί πόνοι δεν είναι φυσιολογικοί και μπορεί να οφείλονται σε Ενδομητρίωση. Η ανεξήγητη υπογονιμότητα μπορεί επίσης να έχει ως αίτιο την Ενδομητρίωση, ακόμα και εάν η γυναίκα δεν εμφανίζει απολύτως κανένα σύμπτωμα. Γυναίκες με υπογονιμότητα πρέπει λοιπόν να συμβουλεύονται εξειδικευμένο γυναικολόγο και να γνωρίζουν ότι η θεραπεία της Ενδομητρίωσης οδηγεί σε αύξηση των πιθανοτήτων σύλληψης, τόσο με φυσικό τρόπο, όσο και στα πλαίσια εξωσωματικής γονιμοποίησης.