Ισχυρότερη δράση για το κράτος δικαίου ζητά η Ευρωβουλή

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπερψήφισε σήμερα Τετάρτη, (29 /4) 2026, με 387 ψήφους υπέρ, 191 κατά και 46 αποχές, έκθεση που αξιολογεί την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου στην ΕΕ (είχε δημοσιευτεί στις 8 Ιουλίου 2025).

Η απόφαση να ψηφίσουν υπέρ βουλευτές από διαφορετικές και ιδεολογικά απομακρυσμένες πολιτικές ομάδες δεν ήταν τυχαία. Το κείμενο της έκθεσης αποφεύγει επιμελώς τις ρητές αναφορές σε συγκεκριμένες χώρες. Δηλαδή, δεν στοχοποιεί ονομαστικά κανένα κράτος μέλος. Αντ’ αυτού, περιορίζεται σε γενικές, οριζόντιες παρατηρήσεις για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολό της. Αυτή η προσέγγιση επέτρεψε σε ευρωβουλευτές των οποίων οι χώρες θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχο αν υπήρχαν ειδικές αναφορές να υπερψηφίσουν χωρίς να δεσμεύονται πολιτικά σε εθνικό επίπεδο. Υπ’ αυτό το πρίσμα η έκθεση αξιολογεί συστημικές τάσεις, όχι επιμέρους χώρες. Πρόκειται, κατ’ ουσίαν, για μια κλασική τακτική θεσμικής συναίνεσης.

Το 93% των συστάσεων είναι επανάληψη χωρίς εφαρμογή

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της έκθεσης που υπερψήφισε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι ο αριθμός που αποκαλύπτει τη χρόνια αδράνεια. Το 93% των συστάσεων που περιλαμβάνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ετήσια έκθεσή της είναι επανάληψη συστάσεων από προηγούμενα έτη. Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη μέλη, στην πλειονότητά τους, δεν εφαρμόζουν αυτά που τους ζητείται, ενώ και η Κομισιόν συνεχίζει να ζητά τα ίδια χρόνο με τον χρόνο.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αξιολογεί την κατάσταση με κριτική διάθεση, καθώς επισημαίνει πως η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, οι μηχανισμοί κατά της διαφθοράς, η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και ο χώρος της κοινωνίας των πολιτών παραμένουν υπό πίεση, ενώ η ετήσια έκθεση εξακολουθεί να μην αντιμετωπίζει τις σοβαρές διαρθρωτικές απειλές με την αποφασιστικότητα που απαιτεί η κατάσταση.

Δικαιοσύνη, διαφθορά, Τύπος

Στον τομέα της δικαιοσύνης, οι ευρωβουλευτές εκφράζουν σαφή ανησυχία για την υπερβολική πολιτική επιρροή στους διορισμούς δικαστών, στα πειθαρχικά τμήματα και στην ανάθεση υποθέσεων. Ζητούν από τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης λειτουργούν με πλήρη ανεξαρτησία, επαρκείς πόρους και αδιάβλητη αμεροληψία. Επίσης, καταδικάζουν την πολιτική εργαλειοποίηση της δικαιοσύνης μέσω παρεμβάσεων σε υποθέσεις διαφθοράς, επιθέσεων κατά δικαστών και εισαγγελέων ή κατάχρηση αμνηστιών.

Στο μέτωπο της διαφθοράς, το ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο χαρακτηρίζει το φαινόμενο σοβαρή απειλή για τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου. Χαιρετίζει μεν την πρόσφατη οδηγία για την καταπολέμηση της διαφθοράς, ζητεί όμως αυστηρότερες ποινές, εξειδικευμένους ελεγκτικούς φορείς και αποτελεσματική δράση σε υποθέσεις υψηλού επιπέδου. Ακόμη, ζητά την πλήρη συμμετοχή της ΕΕ στη Διεθνή Ομάδα Κρατών κατά της Διαφθοράς (GRECO) και ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ ευρωπαϊκών οργάνων.

Για τα μέσα ενημέρωσης και την κοινωνία των πολιτών, η γλώσσα της έκθεσης δεν αφήνει περιθώρια για αμφιβολία, καθώς αναφέρει χωρίς περιστροφές πως η δολοφονία δημοσιογράφων χαρακτηρίζεται ευθεία επίθεση στο κράτος δικαίου.

Ακόμη, οι ευρωβουλευτές καταδικάζουν τη χρήση κατασκοπευτικού λογισμικού παρακολούθησης, τις πολιτικές παρεμβάσεις στα δημόσια μέσα και τις συγκεντρώσεις ιδιοκτησίας που υπονομεύουν την πλουραλιστική πληροφόρηση. Ταυτόχρονα, εκφράζουν την ανησυχία τους για τη συρρίκνωση του χώρου της κοινωνίας των πολιτών μέσω διοικητικών βαρών, περικοπών χρηματοδότησης και εκστρατειών δυσφήμισης.

Θεμελιώδη δικαιώματα, κονδύλια ΕΕ και διεύρυνση

Η έκθεση εμβαθύνει τη σύνδεση μεταξύ κράτους δικαίου και θεμελιωδών δικαιωμάτων, εκφράζοντας ανησυχίες για τη ρητορική μίσους, τον ρατσισμό, τον αντισημιτισμό, τα μέτρα που στοχοποιούν τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, τα κενά στην προστασία των μειονοτήτων και την έμφυλη βία. Πρόκειται για μια συστηματική προσπάθεια να αντιμετωπιστεί το κράτος δικαίου όχι ως τυπικό νομικό ζήτημα, αλλά ως υπόθεση άμεσης επίπτωσης στην καθημερινή ζωή.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η απαίτηση για αναστολή ευρωπαϊκών κονδυλίων σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνονται συνεχιζόμενες ελλείψεις. Η Ένωση δεν μπορεί να χρηματοδοτεί εκείνους που υπονομεύουν τις αρχές της — αυτό είναι το μήνυμα. Παράλληλα, οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι και οι υποψήφιες χώρες πρέπει να ικανοποιούν τα ίδια αυστηρά κριτήρια στο πλαίσιο της διαδικασίας διεύρυνσης.

«Ορόσημο θεσμικής ευταξίας»

Εισηγητής της έκθεσης ήταν ο Έλληνας ευρωβουλευτής Κώστας Αρβανίτης, μέλος της Ομάδας της Αριστεράς. Σχολιάζοντας το αποτέλεσμα, ανέφερε ότι «η υπερψήφιση με ευρεία πλειοψηφία του «δημοκρατικού τόξου» αποτελεί ορόσημο θεσμικής ευταξίας και δείκτη εμπέδωσης της κανονικότητας στον χώρο του κράτους δικαίου», εκφράζοντας την ελπίδα πως «η έκθεση να λειτουργήσει ως «εργαλείο αναφοράς» για τις μελλοντικές δράσεις θωράκισης της δημοκρατίας».