Ο Κηφισός εκπέμπει “SOS”: Ποιες περιοχές της Αττικής είναι περισσότερο εκτεθειμένες

Το πρόσφατο περιστατικό παράνομης απόρριψης βιομηχανικών αποβλήτων που κατέληγαν στον Κηφισό επαναφέρει στο προσκήνιο ένα πρόβλημα που, όπως προκύπτει από επιστημονικές έρευνες, δεν είναι ούτε καινούργιο ούτε μεμονωμένο. Στις 22 Σεπτεμβρίου, αστυνομικοί εντόπισαν στο Αιγάλεω 41χρονο οδηγό βυτιοφόρου την ώρα που απέρριπτε υγρά βιομηχανικά απόβλητα υψηλής οξύτητας σε φρεάτιο πρατηρίου καυσίμων. Μέσω του δικτύου ομβρίων, σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ., τα απόβλητα κατέληγαν στον Κηφισό και από εκεί στη θάλασσα του παραλιακού μετώπου της Αθήνας. Με αφορμή την υπόθεση, ο Ανδρέας Καλλιώρας, καθηγητής της Σχολής Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών του ΕΜΠ, μιλά στα «ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ» για τη συνολική εικόνα του μεγαλύτερου ποταμού της Αττικής. Μια εικόνα που έχει δύο όψεις: από τη μία, τη διαρκή επιβάρυνση του υδάτινου συστήματος από διαφορετικές πηγές ρύπανσης και, από την άλλη, έναν πλημμυρικό κίνδυνο που εξακολουθεί να υφίσταται εξαιτίας του τρόπου με τον οποίον αναπτύχθηκε επί δεκαετίες το λεκανοπέδιο.

Διαβάστε: Κηφισός: Βιομηχανικά απόβλητα και νεκρά ψάρια, “ένας κινούμενος οχετός” – “Το οξυγόνο έφτασε στο μηδέν” (Βίντεο)

Καλλιώρας για Κηφισό: “Αποδέκτης υδάτων από πολλές διαφορετικές πηγές”

«Το ποτάμι λειτουργεί ως αποδέκτης υδάτων από πολλές διαφορετικές πηγές», επισημαίνει ο κ. Καλλιώρας. Όπως εξηγεί, από το ύψος της Μεταμόρφωσης μέχρι την εκβολή του Κηφισού, δέχεται τόσο απευθείας εκροές όσο και ρυπασμένα νερά μέσω του δικτύου ομβρίων. Η εικόνα αυτή δεν βασίζεται μόνο σε παρατηρήσεις. Ερευνητική ομάδα του ΕΜΠ παρακολουθεί εδώ και χρόνια τον Κηφισό τόσο ως προς τη ρύπανση όσο και ως προς τον πλημμυρικό κίνδυνο, ενώ πρόσφατα ολοκληρώθηκε μεγάλο ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα.

“Μεγάλες ρυπαντικές φορτίσεις”

«Έχουμε πολύ πρόσφατα επιστημονικά αποτελέσματα από αξιόπιστα εργαστήρια που δείχνουν μεγάλες ρυπαντικές φορτίσεις, τόσο από βιομηχανικής προέλευσης ρύπους όσο και από άλλες πηγές», αναφέρει. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αναλύσεις έχουν εντοπίσει στον Κηφισό αλλά και σε υπόγεια νερά της Αττικής διαφορετικές κατηγορίες ενώσεων: οργανικούς διαλύτες που συνδέονται με βιομηχανικές δραστηριότητες, φαρμακευτικές ουσίες, αλλά και ουσίες που αποτελούν αποτύπωμα της καθημερινής ανθρώπινης δραστηριότητας, όπως καφεΐνη και νικοτίνη, ακόμα και ναρκωτικές ουσίες.

Τα “παντοτινά χημικά”

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλούν οι χημικές ενώσεις που μπορούν να παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στο υδάτινο περιβάλλον. Ο κ. Καλλιώρας αναφέρεται στα λεγόμενα «forever chemicals», τα «παντοτινά χημικά», επισημαίνοντας ότι ορισμένες τέτοιες ουσίες μπορούν να παραμένουν για δεκαετίες στο περιβάλλον.

Η διαδρομή των ρύπων δεν σταματά, όμως, στο ποτάμι. Τελικός αποδέκτης είναι η θάλασσα, ενώ η πιθανή έκθεση του ανθρώπου μπορεί να γίνει και μέσω της τροφικής αλυσίδας. «Ο άνθρωπος μπορεί να έρθει σε επαφή με αυτούς τους ρύπους μέσω της τροφικής αλυσίδας σε πρώτο επίπεδο, δηλαδή μέσω της κατανάλωσης ψαριών», σημειώνει, διαχωρίζοντας τα χημικά φορτία από τα μικροβιολογικά, τα οποία σχετίζονται περισσότερο με την ποιότητα των υδάτων κολύμβησης.

Για τον περιορισμό του προβλήματος, εκτός από την πάταξη των παράνομων απορρίψεων, ο καθηγητής του ΕΜΠ θέτει και το ζήτημα των υποδομών. Τα δίκτυα αποχέτευσης και ομβρίων, όπως λέει, αποτελούν πιθανές διαδρομές μεταφοράς ρύπων και χρειάζονται εκσυγχρονισμό, ώστε να περιοριστούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι διαρροές.

Τι μπορεί να προκαλέσει η βροχή

Η δεύτερη μεγάλη πρόκληση αφορά την αντιπλημμυρική λειτουργία του Κηφισού. Ο κ. Καλλιώρας περιγράφει ένα ποτάμι το οποίο έχει υποστεί εξαιρετικά έντονη ανθρώπινη παρέμβαση. «Έχουμε μειώσει πάρα πολύ την παροχετευτική του ικανότητα και, από την άλλη, έχουμε αυξήσει την παροχή», σημειώνει. Η συρρίκνωση του φυσικού υδρογραφικού δικτύου και η εκτεταμένη αστικοποίηση σημαίνουν ότι ακόμα και η ίδια ποσότητα βροχής μπορεί σήμερα να έχει διαφορετικές συνέπειες από ό,τι πριν από 60 ή 70 χρόνια.

Μάλιστα, στο συγκεκριμένο ζήτημα ο ίδιος επιμένει ότι η βασική αιτία δεν πρέπει να αναζητείται στην κλιματική αλλαγή: «Αυτό είναι το πρόβλημα της Αττικής, το οποίο δεν έχει να κάνει με την κλιματική αλλαγή, αλλά με τον τρόπο που έχουμε αναπτύξει το αστικό μας περιβάλλον». Περισσότερο εκτεθειμένο θεωρεί το νότιο τμήμα της λεκάνης του Κηφισού, λίγο κάτω από τη Νέα Φιλαδέλφεια και προς το παραλιακό μέτωπο, καθώς πρόκειται για χαμηλότερα υψόμετρα, όπου συγκεντρώνονται οι μεγάλες απορροές από τις ανάντη περιοχές.

Παρά τον κίνδυνο, η εικόνα δεν είναι ίδια με εκείνη προηγούμενων δεκαετιών. Σύμφωνα με τον καθηγητή, οι επιπτώσεις των πλημμυρών στο λεκανοπέδιο εμφανίζονται πλέον μειωμένες και σημαντικό ρόλο σε αυτό αποδίδει στην ενίσχυση των υποδομών. Μεγάλα τμήματα του Κηφισού μέσα στον αστικό ιστό έχουν εγκιβωτιστεί και επενδυθεί με οπλισμένο σκυρόδεμα, καθιστώντας την κατασκευή ανθεκτικότερη σε σχέση με το παρελθόν.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει εξαλειφθεί. Ιδιαίτερα ευάλωτοι σε ένα πλημμυρικό επεισόδιο παραμένουν άνθρωποι με περιορισμένη δυνατότητα άμεσης αντίδρασης, όπως ηλικιωμένοι και άτομα με κινητικά προβλήματα.

Για τον κ. Καλλιώρα, «η μακροπρόθεσμη απάντηση βρίσκεται στην ανάκτηση του ποταμού μέσα στον αστικό ιστό, με σημαντικές δημόσιες επενδύσεις και παρεμβάσεις αντίστοιχες με εκείνες που έχουν επιχειρηθεί σε μεγάλες πόλεις του εξωτερικού». Έτσι, το περιστατικό της παράνομης απόρριψης αποβλήτων δεν αποτελεί παρά μία αφορμή για να ανοίξει μια πολύ ευρύτερη συζήτηση: για έναν Κηφισό που εξακολουθεί να δέχεται το περιβαλλοντικό αποτύπωμα μιας ολόκληρης μητρόπολης, την ώρα που καλείται ταυτόχρονα να λειτουργήσει ως βασικός αποδέκτης των νερών της σε κάθε ισχυρή βροχόπτωση.

Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά