Πολωνία: Κορυφώνεται η αντιπαράθεση ανάμεσα στον πρόερδο και τον πρωθυπουργό της χώρας με επίκεντρο τον έλεγχο της Δικαιοσύνης

Σε νέα φάση έντασης εισέρχεται η πολιτική κρίση στην Πολωνία, με τον πρόεδρο της χώρας, Κάρολ Ναβρότσκι, να κατηγορεί το Σάββατο (31/10) την κυβέρνηση του πρωθυπουργού, Ντόναλντ Τουσκ, για «βίαιη κατάληψη» του Συνταγματικού Δικαστηρίου και παραβίαση της συνταγματικής τάξης. Ο Πολωνός πρόεδρος έκανε λόγο για πρωτοφανή ενέργεια σε βάρος ενός συνταγματικού θεσμού, ζητώντας την άμεση αποχώρηση των δυνάμεων ασφαλείας από τις εγκαταστάσεις του δικαστηρίου, ενώ παράλληλα ανακοίνωσε ότι συγκαλεί έκτακτες πολιτικές διαβουλεύσεις με εκπροσώπους των κοινοβουλευτικών κομμάτων, με στόχο την αποκλιμάκωση της κατάστασης.

Η παρέμβασή του ήρθε έπειτα από μια ιδιαίτερα τεταμένη νύχτα στη Βαρσοβία. Ο Ναβρότσκι διέκοψε το ταξίδι του προς τη Σενεγάλη και επέστρεψε εσπευσμένα στην Πολωνία, προκειμένου να παρέμβει στην κρίση. Σε βίντεο που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο, ακούγεται μάλιστα να αμφισβητεί ευθέως τη νομιμότητα των δικαστών που έχουν επιλεγεί από τη σημερινή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, δηλώνοντας ότι «δεν είναι δικαστές του Συνταγματικού Δικαστηρίου». Ο ίδιος μετέβη στις εγκαταστάσεις του δικαστηρίου, όπου είχαν αναπτυχθεί ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις, ενώ σημειώθηκαν εντάσεις και συγκεντρώθηκαν εκατοντάδες διαδηλωτές που ζητούσαν την επαναφορά του προέδρου του δικαστηρίου στη θέση του.

Η αντιπαράθεση είχε ξεκινήσει το βράδυ της Παρασκευής, όταν η δικαστής Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, η οποία έχει τη μεγαλύτερη δικαστική προϋπηρεσία στο Συνταγματικό Δικαστήριο, ανακοίνωσε την αναστολή των καθηκόντων του προέδρου του, Μπογκντάν Σβιετσκόφσκι, καθώς και του αντιπροέδρου Μπαρτοουμιέι Σοχάνσκι. Η ίδια ανέλαβε προσωρινά την ευθύνη της διοίκησης του δικαστηρίου, επικαλούμενη τη σχετική νομοθετική πρόβλεψη για την αναπλήρωση της ηγεσίας του θεσμού. Ο Σβιετσκόφσκι, ο οποίος είχε διοριστεί επί της προηγούμενης κυβέρνησης του εθνικιστικού κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) και θεωρείται σύμμαχος του Ναβρότσκι, βρέθηκε στο επίκεντρο της νέας σύγκρουσης.

«Δεν υπάρχει άλλος δρόμος»

Η κίνηση αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση της αντιπολίτευσης και υποστηρικτών της προηγούμενης κυβέρνησης, οι οποίοι κατηγόρησαν την κυβέρνηση Τουσκ για απόπειρα πραξικοπηματικής κατάληψης του δικαστηρίου. Από την πλευρά του, ο Πολωνός πρωθυπουργός υπερασπίστηκε τις ενέργειες της κυβέρνησής του, υποστηρίζοντας ότι στόχος είναι η αποκατάσταση του κράτους δικαίου και η επαναφορά της ομαλής λειτουργίας των θεσμών, οι οποίοι, όπως έχει επισημάνει και η Ευρωπαϊκή Ένωση, είχαν υπονομευθεί κατά την προηγούμενη διακυβέρνηση. «Η διαδικασία αυτή είναι δύσκολη, ορισμένες φορές ακόμη και επώδυνη, και απαιτεί αποφασιστικές ενέργειες. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος», ανέφερε χαρακτηριστικά σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X.

Η νέα αντιπαράθεση αναδεικνύει το βαθύ ρήγμα ανάμεσα στον φιλοευρωπαϊκό κυβερνητικό συνασπισμό του Τουσκ και τον εθνικιστή πρόεδρο Ναβρότσκι, ο οποίος στηρίζεται από το PiS (εθνικιστικού συντηρητικού κόμματος «Νόμος και Δικαιοσύνη»). Η διαμάχη για τον έλεγχο και τη νομιμότητα του Συνταγματικού Δικαστηρίου έχει ουσιαστικά παραλύσει τη λειτουργία του, καθώς οι δύο πλευρές αμφισβητούν τους διορισμούς δικαστών που έχουν πραγματοποιηθεί από την αντίπαλη πολιτική παράταξη.

Το χρονικό της πολιτικής κρίσης στην Πολωνία

Η κρίση έχει τις ρίζες της στο 2015, όταν το κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη επιχείρησε να διορίσει δικαστές σε θέσεις που είχαν ήδη καλυφθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση, εξασφαλίζοντας στη συνέχεια την πλειοψηφία στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Οι διορισμοί αυτοί προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις, με επικριτές στην Πολωνία και την Ευρώπη να αμφισβητούν την ανεξαρτησία και την αμεροληψία του θεσμού. Κατά την οκταετή διακυβέρνηση του PiS, οι συγκρούσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση για ζητήματα κράτους δικαίου εντάθηκαν, ενώ η λειτουργία του δικαστηρίου βρέθηκε επανειλημμένα στο επίκεντρο πολιτικών και θεσμικών αντιπαραθέσεων.

Μετά την επιστροφή του στην εξουσία το 2023, ο Ντόναλντ Τουσκ δεσμεύτηκε να ανατρέψει τις αμφιλεγόμενες δικαστικές μεταρρυθμίσεις και να αποκαταστήσει τις σχέσεις της χώρας με τις Βρυξέλλες. Ωστόσο, οι προσπάθειές του προσέκρουσαν στην αντίσταση του προέδρου, ο οποίος αξιοποίησε τις συνταγματικές του αρμοδιότητες για να μπλοκάρει διορισμούς και μεταρρυθμίσεις. Ειδικότερα, ο Ναβρότσκι αρνήθηκε να ορκίσει δικαστές που είχαν εκλεγεί από το σημερινό κοινοβούλιο, ενώ η Επιτροπή της Βενετίας του Συμβουλίου της Ευρώπης είχε επισημάνει ότι η άρνηση του προέδρου δεν θα έπρεπε να εμποδίζει την ανάληψη των καθηκόντων τους.

Η τελευταία εξέλιξη μεταφέρει πλέον τη θεσμική αντιπαράθεση σε ανοιχτή σύγκρουση, με τις δύο πλευρές να επικαλούνται την προστασία της συνταγματικής νομιμότητας. Παράλληλα, εντείνεται η πολιτική πόλωση στη χώρα, καθώς η αντιπαράθεση εκτυλίσσεται περίπου έναν χρόνο πριν από τις επόμενες βουλευτικές εκλογές.

Με πληροφορίες από Reuters και The Guardian