28η Οκτωβρίου 1940: “Ποτέ, ποτέ, κανένας άνθρωπος να μη ζήσει πόλεμο”

Η Ηρώ Γεωργοπούλου-Δανελάτου δεν είχε ιδέα ότι το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940, όταν έφυγε με τον αδελφό της για να πάει στο σχολείο της στην Πάτρα, θα άλλαζε η ζωή της για πάντα. Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος ήταν η αρχή ενός εφιάλτη για την Ελλάδα που γιγαντώθηκε με τη γερμανική εισβολή το 1941 και την Κατοχή, η οποία έβαλε τη χώρα σε ένα καθεστώς ανέχειας. Η ίδια, λίγο πριν τα 100 πλέον, θυμάται όλες τις στιγμές από εκείνη την ημέρα. Τις αφηγήθηκε με το νι και με το σίγμα στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, με τη φράση «Ποτέ, μα ποτέ, κανένας άνθρωπος να μη ζήσει πόλεμο. Κι όσοι τους σχεδιάζουν, δεν έχουν ζήσει οι ίδιοι την φρίκη και την δυστυχία που προκαλούν», να είναι ο πρόλογος και ο επίλογος της ιστορίας της. 

Διαβάστε: 28η Οκτωβρίου: ” Μία λέξη αλλάζει την ιστορία, για τους Έλληνες αυτή είναι το Όχι” – Το μήνυμα του πιλότου του F-16 της ομάδας “ΖΕΥΣ”

28η Οκτωβρίου 1940: “Χαιρετούσαμε τα αεροπλάνα”

Η Ηρώ Γεωργοπούλου-Δανελάτου αφηγήθηκε: «Εκείνο το πρωινό θυμάμαι ότι έκανε πολύ κρύο. Φύγαμε με τον αδελφό μου από το σπίτι μας, στην οδό Β. Ρούφου, χωρίς να γνωρίζουμε ότι έχει ξεσπάσει ο πόλεμος, για να πάμε στο σχολείο μας, το ιστορικό “Ρούφειο”, το οποίο ήταν λίγο πιο πάνω, στην οδό Γ. Ρούφου. Όταν ήμασταν πλέον μέσα στην αίθουσα, κάποια στιγμή αντιληφθήκαμε ότι οι δάσκαλοι, οι οποίοι είχαν ήδη ενημερωθεί για τον πόλεμο, βρίσκονταν στο γραφείο τους και συζητούσαν τι θα έκαναν. Δηλαδή, αν θα γίνουν τα μαθήματα, ή θα μας αφήσουν να επιστρέψουμε στα σπίτια μας. Έπειτα από λίγη ώρα, ακούσαμε τα αεροπλάνα που πετούσαν πάνω από την Πάτρα. Αμέσως βγήκαμε στα παράθυρα και αρχίσαμε να τα χαιρετούμε, χωρίς βέβαια να γνωρίζουμε ότι βομβάρδιζαν την πόλη.

Οι περισσότερες από τις βόμβες έπεσαν στην οδό Γούναρη, σχετικά κοντά από το σχολείο μας, αλλά και στην Τριών Ναυάρχων. Αμέσως μετά, οι δάσκαλοι ήλθαν στις αίθουσες και μας είπαν ότι οι Ιταλοί μας κήρυξαν τον πόλεμο, για αυτό θα φύγουμε από το σχολείο και θα επιστρέψουμε στα σπίτια μας».

“Πού να πάω που είμαι ξένος;”

Συνεχίζοντας την περιγραφή της για τα όσα ακολούθησαν, η Ηρώ Γεωργοπούλου – Δανελάτου είπε στο ΑΠΕ – ΜΠΕ: «Όση ώρα βρισκόμασταν μέσα στο σχολείο οι μητέρες των περισσότερων μαθητών που είχαν ήδη πληροφορηθεί για το ξέσπασμα του πολέμου, είχαν φθάσει στην εξωτερική πόρτα και την χτυπούσαν, ώστε να την ανοίξουν οι δάσκαλοι και να πάρουν τα παιδιά τους. Όμως, η δική μου η μητέρα δεν ήταν εκεί, διότι, εκείνο το πρωί, είχε πάει στην τράπεζα, που ήταν στην οδό Γούναρη, για να πάρει τη σύνταξή της.

Στην συνέχεια, φύγαμε από το σχολείο και πήραμε το δρόμο για το σπίτι. Στη διαδρομή βλέπαμε τον κόσμο να τρέχει και να φωνάζει, ενώ ένας άνδρας, που προφανώς δεν ήταν Πατρινός, δεν ήξερε τι να κάνει και σε κατάσταση αλλοφροσύνης φώναζε, “ωχ, ωχ, πού να πάω εγώ τώρα που είμαι ξένος, ωχ, ωχ, πού να πάω που είμαι ξένος;”

Φτάνοντας σπίτι μας με τον αδελφό μου, δεν μπορούσαμε να μπούμε μέσα, γιατί η μητέρα μας έλειπε, είχε πάει στην τράπεζα για να εισπράξει την σύνταξή της, όπως προανέφερα, και δεν είχαμε το κλειδί της πόρτας. Τότε λοιπόν, καθίσαμε στο πλατύσκαλο του σπιτιού μαζί με τον αδελφό μου τον Κυριάκο και την περιμέναμε υπομονετικά να επιστρέψει.

Έπειτα από λίγη ώρα, την βλέπουμε να έρχεται, αλλά τρομάξαμε να την γνωρίσουμε, γιατί τα μαύρα ρούχα που φορούσε, επειδή ήταν χήρα, είχαν γίνει σταχτιά από τους καπνούς των βομβαρδισμών. Και τούτο διότι είχε βρεθεί πολύ κοντά στην περιοχή που έπεσαν οι βόμβες, στην οδό Γούναρη. Λόγω λοιπόν των βομβαρδισμών και υπό το φόβο ότι θα συνεχιστούν, η μητέρα μου πήρε την απόφαση να φύγουμε από την Πάτρα και να πάμε στο χωριό του πατέρα μου, στο παλιό μας σπίτι στο Βασιλικό, που βρίσκεται σχετικά μακριά από την πόλη. Την ίδια στιγμή έξω από το σπίτι μας, είχαν συγκεντρωθεί περισσότεροι από 30 γείτονες που ήθελαν να έλθουν μαζί μας, όπου και αν πηγαίναμε. Αμέσως μετά, ετοιμάσαμε όσα πράγματα μπορούσαμε να πάρουμε και ανεβήκαμε στο φορτηγό ενός συγγενούς μας για να πάμε στο χωριό».

“Αυτά τα παιδιά ήσαν ήρωες με λίγα”

Στη συνέχεια η Ηρώ Γεωργοπούλου-Δανελάτου αφηγήθηκε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ όσα έγιναν στο χωριό τις πρώτες ώρες του πολέμου: «Η μεγάλη μου αδελφή, η Γωγούλα, είχε φύγει από την Πάτρα περίπου δύο ημέρες πριν από το ξέσπασμα του πολέμου για να πάει στο χωριό, επειδή την προηγούμενη ημέρα, την Κυριακή 27 Οκτωβρίου θα γινόταν ο γάμος ενός συγγενικού μας προσώπου. Αυτός ο γάμος έγινε, αλλά έπειτα από λίγες ώρες άρχισαν να κτυπούν οι καμπάνες της εκκλησίας που ειδοποιούσαν όχι μόνο για τον πόλεμο, αλλά και για την επιστράτευση των ανδρών. Ανάμεσα σε όσους επιστρατεύτηκαν ήταν και ο γαμπρός, που έφυγε αμέσως μετά το γάμο για το μέτωπο. Βλέποντας το πρωί της 28ης Οκτωβρίου ότι πολύς κόσμος από την Πάτρα, έρχεται στο χωριό για να γλιτώσει από τις βόμβες, άρχισε να ανησυχεί και να στενοχωριέται, επειδή εμείς δεν είχαμε φτάσει ακόμη. Κάποια στιγμή καταφέραμε να φτάσουμε στο σπίτι μας που ήταν, όμως, άδειο και ακατοίκητο ήδη από χρόνια, απ’ όταν δηλαδή, πέθανε ο πατέρας μου.

Προσπαθώντας να τακτοποιηθούμε όπως όπως, μετατρέψαμε σε κρεβάτια τις τζιβιέρες που χρησιμοποιούνταν άλλοτε για το άπλωμα της σταφίδας. Οι γείτονες μάς έφεραν ψωμί και τυρί για να φάμε, καθώς και ρούχα για να σκεπαστούμε, αφού εμείς είχαμε φέρει από την Πάτρα τα απολύτως απαραίτητα. Όμως, οι ώρες και οι ημέρες που περνούσαν ήταν πολύ δύσκολες. Δεν είχαμε ούτε ξύλα να ζεσταθούμε, ούτε τριχιά και κουβά για να βγάλουμε νερό από το πηγάδι. Ευτυχώς όμως, μας βοήθησαν οικογένειες από το χωριό, δίνοντάς μας γάλα, ξύλα και ό,τι άλλο είχαν».

Ένα άλλο γεγονός που έχει χαραχθεί έντονα στην μνήμη της Ηρώς Γεωργοπούλου – Δανελάτου και το περιγράφει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, ήταν η επιστροφή ενός στρατιώτη μετά την κατάρρευση του μετώπου: «Μια γειτόνισσά μας περίμενε με μεγάλη αγωνία τον γιό της, τον Θάνο, να γυρίσει από την Αλβανία. Τελικά ο γιός της επέστρεψε με τα πόδια από το μέτωπο. Θυμάμαι ήταν σε άθλια κατάσταση. Ξυπόλυτος και άπλυτος, αλλά υπερήφανος που είχε πολεμήσει για την πατρίδα». «Αυτά τα παιδιά που πολέμησαν στην Αλβανία», όπως λέει χαρακτηριστικά, «ήσαν φτωχοί ήρωες, ήρωες με λίγα».