ΜΚΟ: Πώς ελέγχονται, ποια μητρώα υπάρχουν και τι ισχύει για τις δωρεές

Η υπόθεση της ΜΚΟ «Παιδική Χαρά» επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της διαφάνειας, της εποπτείας και του ελέγχου των οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών, αλλά και της διαχείρισης των χρημάτων που συγκεντρώνονται από δωρεές. Ποιοι μηχανισμοί ελέγχουν τη λειτουργία τους, τι ισχύει για την εγγραφή στα μητρώα του υπουργείου Εσωτερικών και πώς μπορούν οι πολίτες να διαπιστώνουν εάν μια οργάνωση έχει καταχωριστεί στις επίσημες βάσεις δεδομένων;

Διαβάστε: ΜΚΟ “Παιδική Χαρά”: Από τα επιδόματα ανεργίας στις 300.000 ευρώ στο Λουξεμβούργο – Οι καταγγελίες για δωρεές που έγιναν προσωπικά έξοδα (Βίντεο)

Βασικό εργαλείο της Πολιτείας για την ενίσχυση της διαφάνειας αποτελούν οι δύο ψηφιακές βάσεις δεδομένων του υπουργείου Εσωτερικών: η Δημόσια Βάση Δεδομένων και το Ειδικό Μητρώο Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών (Ο.Κοι.Π.), που λειτουργούν από τον Οκτώβριο του 2023. Πρόκειται για την εφαρμογή του νόμου 4873/2021, μέσω της οποίας συγκεντρώνονται στοιχεία για την ταυτότητα, τη διοίκηση, τη λειτουργία και τις χρηματοδοτήσεις των οργανώσεων.

Υποχρεωτική εγγραφή για όσες ΜΚΟ διεκδικούν κρατική χρηματοδότηση

Όπως διευκρίνισε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η υφυπουργός Εσωτερικών Βιβή Χαραλαμπογιάννη, η εγγραφή στα συγκεκριμένα μητρώα είναι υποχρεωτική για τις οργανώσεις που επιθυμούν να διεκδικήσουν κρατική χρηματοδότηση. Αντίθετα, όσες δεν ενδιαφέρονται να λάβουν δημόσιους πόρους μπορούν να λειτουργούν χωρίς να είναι εγγεγραμμένες.

Υπάρχουν, μάλιστα, οργανώσεις που επιλέγουν οικειοθελώς να ενταχθούν στα μητρώα, προκειμένου να πιστοποιήσουν την οργανωτική και οικονομική τους επάρκεια και να ενισχύσουν την αξιοπιστία τους απέναντι σε πολίτες, δωρητές και συνεργαζόμενους φορείς.

Δημόσια Βάση Δεδομένων και Ειδικό Μητρώο: Ποιες είναι οι διαφορές

Οι δύο βάσεις δεδομένων διαφοροποιούνται ως προς τα δικαιολογητικά που απαιτούνται, το ύψος των κρατικών χρηματοδοτήσεων που μπορούν να διεκδικήσουν οι οργανώσεις, αλλά και τα φορολογικά κίνητρα που προβλέπονται.

Ειδικότερα, η καταχώριση στη Δημόσια Βάση Δεδομένων επιτρέπει στις οργανώσεις να διεκδικούν κρατικές χρηματοδοτήσεις έως 50.000 ευρώ ετησίως. Για την εγγραφή απαιτείται ηλεκτρονική αίτηση, η υποβολή των προβλεπόμενων δικαιολογητικών και η καταβολή παραβόλου 20 ευρώ. Η καταχώριση πραγματοποιείται μία φορά, χωρίς να απαιτείται ετήσια ανανέωση.

Αντίθετα, το Ειδικό Μητρώο προβλέπει αυστηρότερες προϋποθέσεις και αφορά οργανώσεις που επιθυμούν να διεκδικήσουν κρατική χρηματοδότηση ανεξαρτήτως ποσού. Μεταξύ των πρόσθετων δικαιολογητικών περιλαμβάνονται η φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, καθώς και έκθεση ελέγχου από ορκωτό ελεγκτή λογιστή.

Το παράβολο αρχικής εγγραφής ανέρχεται σε 200 ευρώ, ενώ η εγγραφή έχει ετήσια ισχύ. Για την ανανέωσή της προβλέπεται παράβολο 50 ευρώ.

Η εγγραφή στο Ειδικό Μητρώο συνεπάγεται αυτόματη καταχώριση και στη Δημόσια Βάση Δεδομένων. Ωστόσο, η εγγραφή σε μητρώο άλλου κρατικού φορέα δεν σημαίνει αυτομάτως και ένταξη στις βάσεις δεδομένων του υπουργείου Εσωτερικών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε η υφυπουργός, στη Δημόσια Βάση Δεδομένων έχουν καταχωριστεί περίπου 2.900 οργανώσεις και στο Ειδικό Μητρώο περίπου 890. Παράλληλα, στο Παρατηρητήριο Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών έχουν ενταχθεί περίπου 7.200 οργανώσεις.

Τι ισχύει για τις ΜΚΟ που δεν είναι εγγεγραμμένες

Η μη εγγραφή μιας οργάνωσης στα μητρώα του υπουργείου Εσωτερικών δεν συνεπάγεται απαγόρευση λειτουργίας ούτε αποτελεί από μόνη της ένδειξη παρατυπίας.

Όπως εξήγησε η Βιβή Χαραλαμπογιάννη, το υπουργείο Εσωτερικών δεν είναι η αρμόδια αρχή για την ίδρυση ενός σωματείου. Η σύστασή του πραγματοποιείται μέσω του αρμόδιου Πρωτοδικείου, το οποίο εξετάζει το καταστατικό, τους σκοπούς και τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις λειτουργίας του.

Παράλληλα, οι οργανώσεις υπόκεινται στους ελέγχους που προβλέπονται από τη νομοθεσία, ανάλογα με τη νομική τους μορφή, ενώ υπόκεινται και σε φορολογικούς ελέγχους από τις αρμόδιες αρχές.

Ο ρόλος του υπουργείου Εσωτερικών αφορά κυρίως τον διοικητικό έλεγχο των οργανώσεων που επιθυμούν να λάβουν κρατική χρηματοδότηση. Συνεπώς, η εγγραφή στα συγκεκριμένα μητρώα δεν αποτελεί γενική προϋπόθεση για τη νόμιμη λειτουργία κάθε ΜΚΟ, αλλά βασική προϋπόθεση για την πρόσβαση σε συγκεκριμένα δημόσια χρηματοδοτικά και φορολογικά οφέλη.

Τι ισχύει ειδικά για την υπόθεση της “Παιδικής Χαράς”

Αναφερόμενη στην υπόθεση της «Παιδικής Χαράς», η υφυπουργός σημείωσε ότι, με βάση όσα έχουν γίνει γνωστά από τη δημοσιότητα, οι συγκεκριμένοι φορείς δεν είχαν λόγο να εγγραφούν στα μητρώα, καθώς δεν φαίνεται να ενδιαφέρονταν για κρατική χρηματοδότηση.

Η ίδια επισήμανε ότι οι οργανώσεις που επιλέγουν να ενταχθούν στο Ειδικό Μητρώο καλούνται να προσκομίσουν συγκεκριμένα οικονομικά και διοικητικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και έκθεση ελέγχου από ορκωτό λογιστή.

Παρατηρητήριο Οργανώσεων: Η χαρτογράφηση των ΜΚΟ στην Ελλάδα

Ένα ακόμη εργαλείο που αναπτύσσει το υπουργείο Εσωτερικών είναι το Παρατηρητήριο Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών. Σε αντίθεση με τις δύο βάσεις δεδομένων, η συγκεκριμένη πλατφόρμα δεν απαιτεί την προσκόμιση δικαιολογητικών και δεν αποτελεί διαδικασία πιστοποίησης ή ελέγχου.

Σκοπός της είναι η καταγραφή και χαρτογράφηση των οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στη χώρα. Σύμφωνα με την υφυπουργό, ο σχεδιασμός προβλέπει την περαιτέρω ανάπτυξή του, ώστε οι οργανώσεις να μπορούν να παρουσιάζουν τις δράσεις τους και να εμφανίζονται σε διαδραστικό χάρτη της Ελλάδας.

Με αυτόν τον τρόπο, οι πολίτες θα μπορούν να ενημερώνονται για το αντικείμενο και την περιοχή δραστηριοποίησης κάθε οργάνωσης.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην προσπάθεια της Πολιτείας να αποκτήσει πληρέστερη εικόνα ενός χώρου που, όπως ανέφερε η Βιβή Χαραλαμπογιάννη, παρέμενε μέχρι σήμερα σε μεγάλο βαθμό αχαρτογράφητος.

Ποια φορολογικά κίνητρα προβλέπονται για τις εγγεγραμμένες οργανώσεις

Η εγγραφή στα μητρώα συνοδεύεται και από συγκεκριμένα φορολογικά κίνητρα.

Για τις οργανώσεις που περιλαμβάνονται στη Δημόσια Βάση Δεδομένων προβλέπονται, μεταξύ άλλων, απαλλαγές από τον ειδικό φόρο ακινήτων και από τον ΦΠΑ για συγκεκριμένες συναλλαγές στο πλαίσιο εκδηλώσεων οικονομικής ενίσχυσης.

Για τις οργανώσεις του Ειδικού Μητρώου προβλέπονται πρόσθετες διευκολύνσεις, όπως μείωση φόρου κατά 40% επί των δωρεών που πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις, απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ για ακίνητα που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την εκπλήρωση των σκοπών τους, καθώς και απαλλαγές από τέλη κυκλοφορίας για συγκεκριμένες κατηγορίες οχημάτων.

Πώς μπορούν οι πολίτες να ελέγχουν μια ΜΚΟ πριν κάνουν δωρεά

Οι δύο βάσεις δεδομένων είναι ελεύθερα προσβάσιμες μέσω της ηλεκτρονικής διεύθυνσης okoip.gov.gr, δίνοντας τη δυνατότητα σε κάθε ενδιαφερόμενο να ελέγχει εάν μια οργάνωση είναι εγγεγραμμένη. Ο έλεγχος αυτός μπορεί να πραγματοποιείται πριν από μια δωρεά, μια συνεργασία ή οποιαδήποτε άλλη μορφή οικονομικής υποστήριξης.

Ωστόσο, η απουσία μιας οργάνωσης από τα συγκεκριμένα μητρώα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι λειτουργεί παράνομα ή ότι υπάρχει παρατυπία, καθώς η εγγραφή δεν είναι υποχρεωτική για όλες τις ΜΚΟ.

Η υπόθεση της «Παιδικής Χαράς» αναδεικνύει έτσι τη σημασία της διαφάνειας στη διαχείριση των δωρεών και της ενημέρωσης των πολιτών για τους διαθέσιμους μηχανισμούς ελέγχου, χωρίς να συγχέεται η προαιρετική εγγραφή στα μητρώα με τη νομιμότητα λειτουργίας μιας οργάνωσης.