Πώς τα σκουπίδια της Ευρώπης καταλήγουν στις ακτές της Τουρκίας

Πίσω από την εικόνα της Τουρκίας ως χώρας-προτύπου στην ανακύκλωση, κρύβεται μια διαφορετική πραγματικότητα. Το 2025, οι ποσότητες πλαστικών αποβλήτων που απέστειλαν ευρωπαϊκές χώρες ξεπέρασαν τους 700.000 τόνους, καταγράφοντας ιστορικό ρεκόρ, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται ρεπορτάζ των New York Times. Σημαντικό μέρος των αποβλήτων αυτών, κατέληξε στο περιβάλλον και τελικά στη Μεσόγειο.

Συσκευασίες τροφίμων από τη Γαλλία, υγρά μαντηλάκια από την Ολλανδία, προϊόντα από την Ισπανία και τη Γερμανία. Αυτά είναι μερικά μόνο από τα ευρωπαϊκά απορρίμματα που εντόπισαν δημοσιογράφοι των New York Times σε οδοιπορικό στις παραλίες και στα κανάλια γύρω από τα Άδανα, στη νότια Τουρκία. Πρόκειται για μια περιοχή που έχει εξελιχθεί σε σημαντικό κέντρο της τουρκικής βιομηχανίας ανακύκλωσης, αλλά και σε σημείο όπου οι περιβαλλοντικές συνέπειες της διαχείρισης των πλαστικών γίνονται όλο και πιο εμφανείς.

Η Τουρκία είναι ο ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ευρωπαϊκών πλαστικών αποβλήτων. Την περασμένη χρονιά, οι εισαγωγές από ευρωπαϊκές χώρες ξεπέρασαν τους 700.000 τόνους, καταγράφοντας ιστορικό ρεκόρ. Τα φορτία προορίζονταν για τις μονάδες ανακύκλωσης, οι οποίες επεξεργάζονται το πλαστικό και το μετατρέπουν σε νέα υλικά, όπως σακούλες, σωλήνες άρδευσης και πλαστικά σφαιρίδια που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανική παραγωγή.

Παρ’ όλα αυτά, δεν ανακυκλώνονται όλα τα απόβλητα που εισάγονται στη χώρα. Σημαντικές ποσότητες καταλήγουν στο περιβάλλον, μαζί με τα απορρίμματα των κατοίκων της της χώρας. Η καύση, η ανεξέλεγκτη απόρριψη και η διοχέτευση πλαστικών υπολειμμάτων στα λύματα, αποτελούν ορισμένες από τις πρακτικές που, σύμφωνα με τοπικούς αξιωματούχους, επιστήμονες και εργαζομένους στον κλάδο, συμβάλλουν στη ρύπανση.

Η σκοτεινή πλευρά της ανακύκλωσης

Στα Άδανα, μια πόλη περίπου 1,9 εκατομμυρίων κατοίκων, εργοστάσια ανακύκλωσης βρίσκονται διάσπαρτα κατά μήκος των δρόμων. Σωροί πλαστικών απορριμμάτων στοιβάζονται σε φορτηγά, αποθήκες και υπαίθριους χώρους, ενώ εργαζόμενοι διαχωρίζουν τα υλικά που μπορούν να αξιοποιηθούν.

Οι συνέπειες είναι ορατές στην ευρύτερη περιοχή. Πλαστικά απορρίμματα φράζουν αρδευτικά κανάλια, επιβαρύνουν τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων και συχνά καίγονται, γεμίζοντας τις γειτονιές με καπνό. Ορισμένες μονάδες, μάλιστα, δεν διαθέτουν τον κατάλληλο εξοπλισμό για να απομακρύνουν τα πλαστικά από τα υγρά απόβλητά τους, με αποτέλεσμα αυτά να καταλήγουν στα κανάλια και στα συστήματα αποχέτευσης.

Διαβάστε επίσης: COP31: «Με δυσκολίες» ξεκινά σήμερα η σύνοδος του ΟΗΕ για το κλίμα στην Αττάλεια της Τουρκίας

Μικροπλαστικά στις ακτές

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η διασπορά μικροπλαστικών, δηλαδή πλαστικών σωματιδίων με διάμετρο μικρότερη των πέντε χιλιοστών. Δύο Τούρκοι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το νερό που περνά από τα κανάλια των Αδάνων περιέχει πολύ υψηλότερες συγκεντρώσεις μικροπλαστικών αφού διέλθει από τις εγκαταστάσεις ανακύκλωσης.

Σε μία από τις μετρήσεις, η συγκέντρωση κατάντη των μονάδων ήταν 21 φορές μεγαλύτερη από εκείνη στο ανάντη τμήμα του καναλιού. Σε άλλο σημείο, η διαφορά έφτανε τις 132 φορές. Η μελέτη χαρακτήρισε τις μονάδες ανακύκλωσης σημαντική πηγή ρύπανσης από μικροπλαστικά.

Η διαδρομή των απορριμμάτων δεν σταματά στα κανάλια. Νότια των Αδάνων, μικρά κομμάτια χρωματιστού πλαστικού καταλήγουν στο κύριο αποστραγγιστικό δίκτυο της περιοχής, το οποίο συνδέεται με τον ποταμό Σεϊχάν και εκβάλλει στη Μεσόγειο. Σε ορισμένα σημεία, τα απορρίμματα συσσωρεύονται κάτω από γέφυρες, σχηματίζοντας μεγάλες νησίδες από πλαστικό.

Οι επιπτώσεις φτάνουν και στη θαλάσσια ζωή. Ψαράδες της περιοχής αναφέρουν ότι βρίσκουν κομμάτια πλαστικού μέσα στα ψάρια, ενώ επιστήμονες μελετούν τις πιθανές επιπτώσεις των μικροπλαστικών στην ανθρώπινη υγεία.

Από τα Άδανα στην Αττάλεια

Η ρύπανση φαίνεται να επεκτείνεται και σε μεγαλύτερες αποστάσεις. Επιστήμονες έχουν εντοπίσει πλαστικά υπολείμματα από τη διαδικασία τεμαχισμού στις παραλίες της Αττάλειας, περίπου 400 χιλιόμετρα δυτικά των Αδάνων. Σύμφωνα με τον Ολγκάτ Γκιουβέν, ωκεανογράφο στο Πανεπιστήμιο Ακντενίζ, παρόμοια απορρίμματα εμφανίστηκαν στις ακτές της περιοχής κατά τα δύο τελευταία καλοκαίρια.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Αττάλεια φιλοξενεί την COP31, τη του ΟΗΕ για το κλίμα, ενώ οι καθαρές παραλίες αποτελούν βασικό στοιχείο της τουριστικής εικόνας της Τουρκίας. Ο επιστήμονας εκφράζει φόβους ότι η θαλάσσια ρύπανση μπορεί να πλήξει τον τουρισμό, έναν κλάδο που απέφερε στη χώρα έσοδα ύψους 65 δισεκατομμυρίων δολαρίων την προηγούμενη χρονιά.

«Άνοιξαν οι πύλες της κόλασης», δήλωσε, εκφράζοντας τον φόβο ότι η ρύπανση των παραλιών θα αποθαρρύνει τους τουρίστες.

«Αυτό που πουλάμε εδώ είναι ο ήλιος και η θάλασσα. Επομένως, αν η θάλασσα είναι μολυσμένη, δεν έχουμε τίποτα να πουλήσουμε», πρόσθεσε.

Την ίδια στιγμή, η τουρκική κυβέρνηση προβάλλει την πρωτοβουλία «Μηδενικά Απόβλητα» (Zero Waste), την οποία προωθεί η Εμινέ Ερντογάν, σύζυγος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ο υπουργός Περιβάλλοντος Μουράτ Κουρούμ υποστηρίζει ότι τα απορρίμματα που εντοπίστηκαν στις παραλίες είχαν εισαχθεί παράνομα και ότι οι υπεύθυνες επιχειρήσεις τιμωρήθηκαν ή αναγκάστηκαν να διακόψουν τη λειτουργία τους. Παράλληλα, έχει δηλώσει ότι οι μονάδες ανακύκλωσης χρειάζονται πρόσθετες εισαγωγές πλαστικών αποβλήτων για να καλύψουν τις ανάγκες της βιομηχανίας.

Το πρόβλημα με το μοντέλο εξαγωγής απορριμμάτων

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι εξαγωγές αποβλήτων από την ΕΕ υπόκεινται σε αυστηρούς κανόνες και ότι παρακολουθεί αν οι χώρες εισαγωγής μπορούν να τα διαχειριστούν με περιβαλλοντικά ορθό τρόπο. Σε αξιολόγησή της, πάντως, αναγνώρισε ότι, παρά την αυστηροποίηση της τουρκικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας, χρειάζονται περισσότερα στοιχεία για την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης των εισαγόμενων αποβλήτων.

Για περιβαλλοντολόγους στην Τουρκία, το ζήτημα δεν περιορίζεται στις παράνομες πρακτικές ορισμένων επιχειρήσεων, αλλά αφορά συνολικά το μοντέλο εξαγωγής απορριμμάτων από τις πλουσιότερες προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες. Όπως επισημαίνει ο θαλάσσιος βιολόγος Σεντάτ Γκουντογντού και συντάκτης της μελέτης για τα κανάλια των Αδάνων, χαρακτήρισε τις εξαγωγές ευρωπαϊκών αποβλήτων μια μορφή «αποικιοκρατίας», η οποία επιτρέπει στις πιο ανεπτυγμένες χώρες να μεταφέρουν το περιβαλλοντικό και υγειονομικό κόστος των απορριμμάτων τους σε λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες.

«Αυτό δεν είναι ανακύκλωση. Είναι μεταφορά της ρύπανσης», σημειώνει.

Και όσο το πλαστικό συνεχίζει το ταξίδι του από τα εργοστάσια και τα κανάλια προς τη Μεσόγειο, το ερώτημα παραμένει: πόσο πραγματικά ανακυκλώνεται από αυτό που η Ευρώπη απομακρύνει από το έδαφός της;

Διαβάστε επίσης: Αύξηση των εκπομπών μεθανίου στην Τουρκία, ενώ η χώρα ετοιμάζεται να φιλοξενήσει τη σύνοδο για το κλίμα COP31

Πηγή: ΝΥΤ