Η ΧΑΠ και τα βήματα για να την αντιμετωπίσετε

Γράφει η Μίνα Γκάγκα, Πνευμονολόγος, Διευθύντρια Α’ Πνευμονολογικής Κλινικής ΥΓΕΙΑ.

Αν προσπαθήσουμε να αναπνεύσουμε μέσα από ένα καλαμάκι θα συνειδητοποιήσουμε ότι είναι πάρα πολύ κουραστικό και σε ελάχιστα λεπτά θα χρειαστεί να το βγάλουμε και να αναπνεύσουμε κανονικά. Αναπνοή μέσα από καλαμάκι είναι το αίσθημα που νιώθει ο άρρωστος με σοβαρού βαθμού ΧΑΠ. Και βέβαια, ένας υγιής μπορεί να πετάξει το καλαμάκι και να αναπνεύσει ελεύθερα. Αλλά ο ασθενής με ΧΑΠ είναι «αναγκασμένος» να αναπνέει από το καλαμάκι, οι βρόγχοι, οι αεραγωγοί που οδηγούν τον αέρα που αναπνέουμε έχουν γίνει στενότεροι και δεν ανοίγουν. Αυτό είναι ιδιαίτερα έντονο στην εκπνοή που ο θώρακας στενεύει και πιέζει τους πνεύμονες και τους βρόγχους.

Τι είναι λοιπόν η ΧΑΠ, η χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια; 

Ας σκεφτούμε τον πνεύμονα σαν ένα μπρόκολο κρεμασμένο ανάποδα: το κοτσάνι είναι η τραχεία, τα κλαδιά που διακλαδίζονται όλο και μικκρότερα είναι οι βρογχοι  ή αεραγωγοί και τα μπαλάκια είναι οι κυψελίδες.  Σε κάθε εισπνοή, ο θώρακας φουσκώνει και φρέσκος αέρας αέρας μπαίνει, προχωρά μέσα από τους αεραγωγούς και φτάνει στις κυψελίδες όπου οξυγονώνει το αίμα. Στο τέλος της εισπνοής η κυψελίδες έχουν αέρα που έχει λίγο οξυγόνο και πολύ διοξείδιο από το αίμα. Με την εκπνοή ο πνεύμονας ξεφουσκώνει και ο αυτός ο « βρώμικος» αέρας φεύγει από τις κυψελίδες και από τους αεραγωγούς και εκπνέεται. Όταν ο πνεύμονας είναι υγιής, όλο αυτό γίνεται άκοπα και αθόρυβα. Όμως,  όταν οι αεραγωγοί είναι στενοί ή αν δεν υπάρχουν πολλές κυψελίδες ώστε να οξυγονωθεί γρήγορα και καλά το αίμα, υπάρχει δύσπνοια και κούραση.
Αυτό γίνεται στη ΧΑΠ: Το τοίχωμα των βρόγχων χαλάει από μια χρόνια φλεγμονή που προκαλείται από εισπνοή μολυσμένου αέρα όπως από ατμοσφαιρική ρύπανση, επαγγελματική έκθεση και βέβαια συχνότερα το κάπνισμα. Αυτή η φλεγμονή μπορεί να προκαλεί εκκρίσεις που μπλοκάρουν τους βρόγχους, ερεθίζει τους μυς γύρω από τους βρόγχους και τους στενεύει και σιγά-σιγά δημιουργεί ουλές και καταστροφή στους βρόγχους και τις κυψελίδες. Έτσι δημιουργείται μόνιμη στένωση και καταστροφή, η προσπάθεια για αναπνοή γίνεται κοπιαστική και μειώνεται η δυνατότητα για  οξυγόνωση του αίματος.

Ποια είναι τα συμπτώματα; 

Βήχας, φλέμματα, συχνά κρυολογήματα, δυσκολία στο ανέβασμα σκάλας ή ανηφόρας και αργότερα και στο περπάτημα στον ίσιο δρόμο είναι τα συνηθέστερα συμπτώματα.

Πώς γίνεται η διάγνωση; Αν κάποιος έχει αυτά τα συμπτώματα συχνά ή εμφανίζει συχνά κρυολογήματα είναι καλό να εξεταστεί και να κάνει μία εξέταση που λέγεται σπιρομέτρηση. Αυτή μετράει πόσος αέρας βγαίνει από τους πνεύμονες και πόσο γρήγορα βγαίνει και μπορεί να πιστοποιήσει τη διάγνωση της ΧΑΠ. Η έγκαιρη διάγνωση έχει σημασία γιατί μπορούμε να προλάβουμε τις σοβαρές βλάβες και τις επιπτώσεις τους στην καθημερινή μας ζωή.

Τι μπορούμε να κάνουμε για να αποφύγουμε ή να θεραπεύσουμε την ΧΑΠ; 

Όπως σε όλα τα πράγματα, η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία, πιο αποτελεσματική, με λιγότερο άγχος και λιγότερα προβλήματα. Πρόληψη για τη ΧΑΠ και πολλά άλλα χρόνια νοσήματα σημαίνει  αποφυγή  καπνίσματος,  ήπια άσκηση, ιδιαίτερα σε πάρκα ή ήσυχους δρόμους, μακριά από μεγάλες λεωφόρους όπου υπάρχει ατμοσφαιρική ρύπανση. Πρόληψη σημαίνει επίσης καλή διατροφή, με φρούτα λαχανικά και τρόφιμα χωρίς πολλά συντηρητικά. Οι κανόνες αυτοί της πρόληψης είναι σημαντικοί  για τη καλή υγεία γενικά, βοηθούν στη πρόληψη της στεφανιαίας νόσου, των εγκεφαλικών, του καρκίνου και δίνουν πολλά χρόνια καλής ζωής.

Για την φαρμακευτική αντιμετώπιση της ΧΑΠ υπάρχουν πολλά, κυρίως εισπνεόμενα φάρμακα που μπορούν ανακουφίσουν από τα συμπτώματα και να βοηθήσουν στη καταστολή της φλεγμονής αλλά δεν σταματούν τη πορεία της νόσου. Το πιο σημαντικό βήμα, είναι η διακοπή της έκθεσης και του καπνίσματος. Άλλο σημαντικό μέτρο είναι τα εμβόλια για την πρόληψη των λοιμώξεων δηλαδή εμβολιασμός για γρίπη, πνευμονιόκοκκο και RSV. Σημαντική είναι επίσης η αναπνευστική φυσιοθεραπεία  και η πνευμονική αποκατάσταση. Σε περιόδους παροξύνσεων και λοιμώξεων, που είναι συχνές στη ΧΑΠ, δίνονται επίσης αντιβίωση, στεροειδή ή αντιικά. Και για τα πολύ προχωρημένα στάδια της νόσου, όταν το οξυγόνο μένει σταθερά χαμηλά δίνεται οξυγονοθεραπεία και υποβοήθηση της αναπνοής με μη επεμβατικό αερισμό.

Η ΧΑΠ είναι χρόνιο νόσημα, όπως ο διαβήτης και η υπέρταση. Υπάρχουν μέσα για να  αντιμετωπισθεί, όμως, όσο πιο νωρίς τόσο πιο καλά: έγκαιρα σπιρομέτρηση, έγκαιρα διάγνωση και σωστή αντιμετώπιση δίνουν πολλά καλά χρόνια ζωής και ελεύθερη αναπνοή.