«Σανξαρίνα – Η τελευταία παρχαρομάνα»: Πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ στην Κοζάνη

Την ιστορία της 90χρονης Σοφίας, της «Σανξαρίνας», που διαφυλάσσει ζωντανές τις μνήμες, τα τραγούδια και τις παραδόσεις του Πόντου, αφηγείται το νέο ντοκιμαντέρ της Pantheo Art Productions με τίτλο «Σανξαρίνα – Η τελευταία παρχαρομάνα». Η γιαγιά Σοφία, μια αυθεντική εκπρόσωπος της ποντιακής παράδοσης, ξετυλίγει το νήμα της ζωής της μέσα από ιστορίες, τραγούδια, μαγειρικές και αφηγήσεις στην ποντιακή διάλεκτο, μεταφέροντας στις νεότερες γενιές έναν πολύτιμο πολιτιστικό θησαυρό.

Η αφήγηση ξεκινά από τον Άγιο Δημήτριο Κοζάνης, όπου ζει η 90χρονη γυναίκα, και συνεχίζεται στον ιστορικό Πόντο και την Τραπεζούντα, τη γενέτειρα των γονιών της. Εκεί, η «Σανξαρίνα» συναντά Ποντίους, συνομιλεί μαζί τους και μοιράζεται τραγούδια και μνήμες, αναδεικνύοντας τους δεσμούς που εξακολουθούν να ενώνουν τις δύο πλευρές του Αιγαίου. Μιλώντας για το ταξίδι της, η γιαγιά Σοφία μάς ταξίδεψε στα παρχάρια του Πόντου, εκεί όπου ξετυλίγονταν η ζωή, τα γλέντια, τα τραγούδια και οι καθημερινές συνήθειες των ανθρώπων.

Με συγκίνηση περιέγραψε τα συναισθήματά της όταν πάτησε ξανά τη γη των προγόνων της, έναν τόπο που γνώριζε μέχρι τότε μέσα από τις αφηγήσεις και τις οικογενειακές μνήμες. Κάθε βήμα στον Πόντο ήταν για εκείνη μια επιστροφή στις ρίζες της, μια συνάντηση με την ιστορία της οικογένειάς της και μια βαθιά συναισθηματική αναδρομή σε όσα δεν ξεχάστηκαν ποτέ. Συνοδοιπόροι της σε αυτό το ταξίδι είναι ο Παναγιώτης Θεοδωρίδης, σε ρόλο αφηγητή και δημοσιογράφου, και η εγγονή της, μουσικός Ειρήνη Σαχταρίδου, η οποία με τη λύρα και το αγγείο της συνομιλεί μουσικά με την ιστορία και την ποντιακή παράδοση.

Για τον Παναγιώτη Θεοδωρίδη, καλλιτέχνη και δημιουργό του ντοκιμαντέρ, η «Σανξαρίνα» αποτελεί ένα μικρό αντίδωρο ευγνωμοσύνης σε μια γενιά που μας έδωσε πολλά χωρίς να ζητήσει τίποτα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, στο πρόσωπο της γιαγιάς Σοφίας βλέπουμε μια ολόκληρη γενιά: τις θρυλικές «παρχαρομάνες», εκείνες τις γυναίκες που μπορεί να μη βρίσκονται πλέον στη ζωή, αλλά κράτησαν ζωντανή την ιστορία και μια παράδοση πλούσια σε νοήματα και αξίες. Σε αυτές, στα υψώματα του Βερμίου, αφιερώνεται το ντοκιμαντέρ.

Ξεχωριστή θέση στην ταινία έχει η εκπλήρωση ενός προσωπικού τάματος της γιαγιάς Σοφίας: να ανάψει ένα κερί στην ιστορική Παναγία Σουμελά, στην Τραπεζούντα. Μια βαθιά προσωπική στιγμή, που αποτυπώνει την επιθυμία της να επιστρέψει στις ρίζες της και να τιμήσει τη μνήμη των προγόνων της. Υπάρχουν ιστορίες που δεν πρέπει να χαθούν. Υπάρχουν άνθρωποι που κουβαλούν μέσα τους έναν ολόκληρο κόσμο… Και αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα αυτού του ντοκιμαντέρ. Μέσα από τη ζωή της γιαγιάς Σοφίας, η ταινία μάς προσκαλεί σε ένα ταξίδι στις μνήμες, στην ποντιακή γλώσσα, στην παράδοση και στις ρίζες μας. Γιατί υπάρχουν βιώματα και συναισθήματα που ο χρόνος δεν μπορεί να σβήσει. Ιστορίες που δεν ανήκουν μόνο σε εκείνους που τις έζησαν, αλλά και στις επόμενες γενιές που έχουν χρέος να τις κρατήσουν ζωντανές. Ένα ταξίδι από την Κοζάνη στην Τραπεζούντα, στον ιστορικό Πόντο. Ένα ταξίδι μνήμης, συγκίνησης και επιστροφής στις ρίζες μας.

Η επίσημη πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2026, στις 19:00, στο κινηματοθέατρο «Ολύμπιον» στην Κοζάνη, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.