Tι θεωρούμε ιδανική απώλεια βάρους

Συγγραφέας άρθρου:
Ρεβέκκα Γυφτάκη
Ενδοκρινολόγος-Διαβητολόγος
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών

Όταν ξεκινάει η συζήτηση στο ιατρείο για την απώλεια βάρους, το πρώτο ερώτημα που συνήθως μας θέτει ο ασθενής είναι: «Πόσα κιλά πρέπει να χάσω;» Και αυτό που περιμένει να ακούσει είναι ένα νούμερο.

Η απάντηση όμως δεν είναι τόσο απλή.

Στην ιατρική, η ιδανική απώλεια βάρους δεν ταυτίζεται με τον «τέλειο» αριθμό στη ζυγαριά, αλλά με τη βελτίωση της υγείας, της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής. Πολύ συχνά, αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία δεν είναι πόσα κιλά χάνονται, αλλά τι είδους βάρος χάνεται.

Δεν υπάρχει ένας «ιδανικός» αριθμός για όλους

Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Διαφέρει στο φύλο, την ηλικία, τη γενετική, τον μεταβολισμό, τις συνυπάρχουσες παθήσεις και τον τρόπο ζωής. Επομένως, δεν υπάρχει ένας αριθμός κιλών ή ένας δείκτης που να ταιριάζει σε όλους.

Η σύγχρονη ιατρική δεν στοχεύει απαραίτητα στο «φυσιολογικό βάρος» όπως αυτό ορίζεται αυστηρά από τους πίνακες, αλλά σε ένα ρεαλιστικό και βιώσιμο βάρος που συνοδεύεται από μείωση των κινδύνων για την υγεία.

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η απώλεια κιλών, αλλά η απώλεια λίπους

Η ζυγαριά δείχνει μόνο το συνολικό βάρος και δεν μπορεί να ξεχωρίσει αν αυτό που χάνεται είναι λίπος, μυϊκή μάζα ή υγρά. Από ιατρικής πλευράς όμως, αυτό που μας ενδιαφέρει πρωτίστως είναι η απώλεια λιπώδους ιστού, και ιδιαίτερα του κοιλιακού (σπλαχνικού) λίπους.

Η απώλεια λίπους αποτυπώνεται συχνά πιο καθαρά με:

• Μείωση πόντων, κυρίως στην περιφέρεια της μέσης
• Βελτίωση της σύστασης σώματος και όχι απαραίτητα με εντυπωσιακή πτώση των κιλών.

Δεν είναι σπάνιο ένα άτομο να χάνει πόντους και να βελτιώνει σημαντικά την υγεία του, ενώ η ζυγαριά δείχνει μικρή ή και μηδενική μεταβολή.

Η περιφέρεια μέσης αποτελεί έναν από τους πιο αξιόπιστους δείκτες καρδιαγγειακού και μεταβολικού κινδύνου. Η συσσώρευση λίπους στην κοιλιά σχετίζεται άμεσα με:

• σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2
• υπέρταση
• δυσλιπιδαιμία
• λιπώδη νόσο του ήπατος
• καρδιαγγειακά νοσήματα

Γι’ αυτό και η μείωση πόντων δεν είναι απλώς αισθητικό ζήτημα, αλλά ουσιαστικός στόχος υγείας. Σε πολλές περιπτώσεις, η μείωση της περιφέρειας μέσης συνοδεύεται από σημαντική βελτίωση των εργαστηριακών δεικτών, ακόμη και με σχετικά μικρή απώλεια κιλών.

Μικρή απώλεια – μεγάλο όφελος

Ένα από τα πιο σημαντικά – και συχνά άγνωστα – δεδομένα είναι ότι ακόμη και μια μέτρια απώλεια βάρους έχει σημαντικά οφέλη.

Απώλεια μόλις 5–10% του αρχικού σωματικού βάρους μπορεί να οδηγήσει σε:

• Βελτίωση του σακχάρου αίματος
• Μείωση της αρτηριακής πίεσης
• Βελτίωση της χοληστερόλης
• Μείωση του λίπους στο ήπαρ
• Καλύτερη αναπνοή και ύπνο
• Μείωση πόνων σε αρθρώσεις και μέση

Για ένα άτομο 100 κιλών, αυτό σημαίνει 5–10 κιλά – όχι 30 ή 40. Πολύ συχνά, αυτά τα κιλά συνοδεύονται και από σημαντική απώλεια πόντων, που είναι και το πιο ουσιαστικό όφελος.

Γιατί οι μεγάλες και γρήγορες απώλειες δεν είναι στόχος

Η γρήγορη και μεγάλη απώλεια βάρους μπορεί να φαίνεται ελκυστική, αλλά συχνά:

• Δεν διατηρείται στο χρόνο
• Συνοδεύεται από απώλεια μυϊκής μάζας
• Επιβραδύνει τον μεταβολισμό
• Αυξάνει τον κίνδυνο επαναπρόσληψης βάρους

Όταν χάνονται κυρίως υγρά και μύες, η ζυγαριά μπορεί να «πέφτει», αλλά το λίπος – και ιδιαίτερα το κοιλιακό – να παραμένει. Αυτό εξηγεί γιατί πολλές «θεαματικές» δίαιτες δεν οδηγούν σε πραγματική βελτίωση της υγείας.

Ιδανική απώλεια σημαίνει διατηρήσιμη απώλεια

Από ιατρική σκοπιά, ιδανική θεωρείται η απώλεια βάρους που:

• Είναι σταδιακή
• Είναι εξατομικευμένη
• Στοχεύει στη μείωση του λίπους και στη διατήρηση της μυϊκής μάζας
• Μπορεί να διατηρηθεί μακροχρόνια
• Συνοδεύεται από βελτίωση δεικτών υγείας

Συνήθως, ένας ασφαλής και ρεαλιστικός ρυθμός είναι περίπου 0,5–1 κιλό την εβδομάδα, ανάλογα με το άτομο και τη μέθοδο.

Ο στόχος δεν είναι μόνο τα κιλά

Όπως αναφέραμε παραπάνω, η επιτυχία δεν μετριέται μόνο στη ζυγαριά. Σημαντικοί δείκτες επιτυχίας είναι επίσης:

• Η μείωση της περιφέρειας μέσης
• Η βελτίωση εργαστηριακών εξετάσεων
• Η αύξηση της ενέργειας και της αντοχής
• Η καλύτερη κινητικότητα
• Η ψυχολογική ευεξία

Πολλοί άνθρωποι απογοητεύονται επειδή «κολλάνε» στα κιλά, ενώ στην πραγματικότητα χάνουν λίπος και κερδίζουν υγεία.

Η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος – και έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται

Όπως κάθε χρόνια νόσος, έτσι και η παχυσαρκία δεν αντιμετωπίζεται με σύντομες παρεμβάσεις, αλλά με μακροχρόνια στρατηγική. Ο στόχος δεν είναι η «τέλεια» εικόνα σώματος, αλλά ένα βάρος και μια σύσταση σώματος που:

• Μειώνουν τους κινδύνους για την υγεία
• Είναι συμβατά με την καθημερινή ζωή
• Μπορούν να διατηρηθούν χωρίς εξάντληση

Επομένως, η ιδανική απώλεια βάρους δεν είναι αυτή που εντυπωσιάζει στη ζυγαριά, αλλά αυτή που μειώνει το λίπος, τους πόντους και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο και παραμένει στο χρόνο.

Κάθε κιλό και κάθε πόντος που χάνονται με σωστό τρόπο είναι ένα βήμα προς καλύτερη υγεία. Και κάθε ρεαλιστικός στόχος είναι πιο πολύτιμος από έναν ανέφικτο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Wing, R. R., & Lang, W. (2011). Benefits of modest weight loss in improving cardiovascular risk factors in overweight and obese individuals. Obesity, 19(1), 7–13. https://doi.org/10.1038/oby.2010.147

• Jensen, M. D., Ryan, D. H., Apovian, C. M., Ard, J. D., Comuzzie, A. G., Donato, K. A. Yanovski, S. Z. (2014). 2013 AHA/ACC/TOS guideline for the management of overweight and obesity in adults. Journal of the American College of Cardiology, 63(25), 2985–3023. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2013.11.004

• Ross, R., Neeland, I. J., Yamashita, S., Shai, I., Seidell, J., Magni, P., … Després, J.-P. (2020). Waist circumference as a vital sign in clinical practice. Nature Reviews Endocrinology, 16(3), 177–189. https://doi.org/10.1038/s41574-019-0310-7

• Frühbeck, G., Busetto, L., Dicker, D., Yumuk, V., Goossens, G. H., Hebebrand, J., Toplak, H. (2019). The ABCD of obesity: An EASO position statement on a diagnostic term with clinical and scientific implications. Obesity Facts, 12(2), 131–136. https://doi.org/10.1159/000497124

• Hall, K. D., & Kahan, S. (2018). Maintenance of lost weight and long-term management of obesity. Medical Clinics of North America, 102(1), 183–197. https://doi.org/10.1016/j.mcna.2017.08.012

• World Health Organization. (2024). Obesity and overweight. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight