Υπάρχει λύση όταν ο πόνος επιμένει;

Γράφει ο Γεώργιος Μάτης, Νευροχειρουργός, Διευθυντής Τμήματος Επεμβατικής Αντιμετώπισης Πόνου & Σπαστικότητας – Νευροτροποποίησης.

Η ενδομητρίωση είναι μια συχνή γυναικολογική πάθηση κατά την οποία ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο αναπτύσσεται εκτός της μήτρας. Οι εστίες αυτές μπορεί να εντοπίζονται στις ωοθήκες, στις σάλπιγγες ή σε άλλες περιοχές της πυέλου και συχνά προκαλούν φλεγμονή και πόνο. Υπολογίζεται ότι επηρεάζει εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η διάγνωση καθυστερεί αρκετά χρόνια από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων.

Ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα;

Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ο πόνος. Πρόκειται όμως για έναν πόνο που συχνά ξεπερνά κατά πολύ τη συνηθισμένη δυσφορία της περιόδου. Οι γυναίκες με ενδομητρίωση μπορεί να εμφανίζουν:

• Έντονο πόνο κατά την έμμηνο ρύση
• Χρόνιο πόνο χαμηλά στην κοιλιά ή στη λεκάνη
• Πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή
• Πόνο κατά την ούρηση ή την αφόδευση
• Έντονη κόπωση
• Δυσκολία σύλληψης

Σε αρκετές περιπτώσεις ο πόνος επηρεάζει σημαντικά την εργασία, την κοινωνική ζωή, τις οικογενειακές υποχρεώσεις και τη συνολική ποιότητα ζωής.

Είναι φυσιολογικό να πονάει τόσο πολύ μια γυναίκα κατά την περίοδο;

Όχι. Παρότι ένας ήπιος βαθμός δυσφορίας μπορεί να θεωρείται αναμενόμενος, ο έντονος πόνος που αναγκάζει μια γυναίκα να περιορίζει τις δραστηριότητές της ή να λαμβάνει συστηματικά αναλγητικά δεν είναι φυσιολογικός και χρειάζεται διερεύνηση. Δυστυχώς, πολλές γυναίκες συνηθίζουν να ζουν με τον πόνο για χρόνια, θεωρώντας ότι αποτελεί αναπόφευκτο μέρος της καθημερινότητάς τους. Αυτό συχνά οδηγεί σε καθυστερημένη διάγνωση και θεραπεία.

Γιατί ο πόνος μπορεί να επιμένει ακόμη και μετά από τη θεραπεία της ενδομητρίωσης;

Η ενδομητρίωση δεν επηρεάζει μόνο τα όργανα της πυέλου αλλά και τον τρόπο με τον οποίο το νευρικό σύστημα επεξεργάζεται τα ερεθίσματα πόνου. Όταν ο πόνος παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να δημιουργηθεί μια κατάσταση κατά την οποία το νευρικό σύστημα γίνεται υπερευαίσθητο. Ακόμη και όταν η νόσος έχει αντιμετωπιστεί χειρουργικά ή φαρμακευτικά, ο οργανισμός μπορεί να συνεχίζει να «θυμάται» τον πόνο. Τότε μιλάμε για χρόνιο πυελικό πόνο, μια κατάσταση που απαιτεί εξειδικευμένη προσέγγιση.

Πώς αντιμετωπίζεται ο χρόνιος πόνος που σχετίζεται με την ενδομητρίωση;

Η θεραπεία πρέπει να είναι εξατομικευμένη και συχνά απαιτεί συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων. Οι επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Φαρμακευτική αγωγή
• Ορμονικές θεραπείες
• Φυσικοθεραπεία και εξειδικευμένη αποκατάσταση
• Ψυχολογική υποστήριξη
• Ελάχιστα επεμβατικές θεραπείες αντιμετώπισης του πόνου
• Προηγμένες τεχνικές νευροτροποποίησης

Στόχος δεν είναι μόνο η μείωση του πόνου αλλά και η αποκατάσταση της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής.

Τι είναι η νευροτροποποίηση;

Η νευροτροποποίηση είναι ένας σύγχρονος τομέας της ιατρικής που χρησιμοποιεί στοχευμένες τεχνικές για να επηρεάσει τη λειτουργία των νεύρων που συμμετέχουν στη δημιουργία και μετάδοση του πόνου. Με απλά λόγια, δεν στοχεύει απλώς στην «κάλυψη» του πόνου με φάρμακα, αλλά στην τροποποίηση των νευρικών σημάτων που τον προκαλούν ή τον διατηρούν. Πρόκειται για θεραπείες που εφαρμόζονται εδώ και δεκαετίες σε ασθενείς με χρόνιο πόνο και έχουν βοηθήσει χιλιάδες ανθρώπους παγκοσμίως.

Πότε εξετάζεται η νευροτροποποίηση σε γυναίκες με ενδομητρίωση;

Η νευροτροποποίηση δεν αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής. Εξετάζεται όταν έχουν εξαντληθεί οι καθιερωμένες θεραπευτικές επιλογές για την ενδομητρίωση και τον χρόνιο πυελικό πόνο, όπως οι φαρμακευτικές θεραπείες, οι ορμονικές παρεμβάσεις, η φυσικοθεραπεία και, όπου ενδείκνυται, η χειρουργική αντιμετώπιση. Ωστόσο, παρότι αποτελεί ένα από τα τελευταία θεραπευτικά βήματα, δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται ως «ύστατη λύση» μετά από πολλά χρόνια ταλαιπωρίας. Όταν μια ασθενής πληροί τα κατάλληλα κριτήρια, η έγκαιρη αξιολόγηση από εξειδικευμένη ιατρική ομάδα μπορεί να αποτρέψει τη χρόνια εγκατάσταση των μηχανισμών του πόνου και να αυξήσει τις πιθανότητες επιτυχούς αντιμετώπισης.

Ποιες τεχνικές νευροτροποποίησης χρησιμοποιούνται;

Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς, μπορούν να εφαρμοστούν διαφορετικές τεχνικές. Οι παλμικές ραδιοσυχνότητες (pulsed radiofrequency) αποτελούν μια ελάχιστα επεμβατική μέθοδο διέγερσης, η οποία στοχεύει συγκεκριμένα νεύρα, χωρίς να τα καταστρέφει, με σκοπό την μείωση του πόνου. Σε πιο σύνθετες ή ανθεκτικές περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί η διέγερση των ιερών νεύρων (sacral nerve stimulation), μια τεχνική που επηρεάζει νευρικά κυκλώματα της πυέλου τα οποία σχετίζονται με τον χρόνιο πόνο. Για ορισμένες ασθενείς με σοβαρό και επίμονο πυελικό πόνο, η διέγερση του νωτιαίου μυελού (spinal cord stimulation) μπορεί να αποτελέσει μια αποτελεσματική επιλογή, τροποποιώντας τον τρόπο με τον οποίο τα σήματα πόνου φτάνουν και γίνονται αντιληπτά από τον εγκέφαλο. Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας γίνεται πάντοτε εξατομικευμένα.

Είναι οι θεραπείες αυτές ασφαλείς;

Οι τεχνικές νευροτροποποίησης εφαρμόζονται διεθνώς εδώ και πολλά χρόνια και συνοδεύονται από υψηλά επίπεδα ασφάλειας όταν πραγματοποιούνται από εξειδικευμένες ομάδες. Ιδιαίτερα στις τεχνικές διέγερσης προηγείται συνήθως δοκιμαστική φάση, ώστε να αξιολογηθεί το αναμενόμενο όφελος πριν ληφθεί απόφαση για μόνιμη εμφύτευση/εφαρμογή.

Πότε πρέπει μια γυναίκα να ζητήσει βοήθεια από ειδικό στον χρόνιο πόνο;

Όταν ο πόνος επιμένει παρά τη θεραπεία της ενδομητρίωσης, όταν περιορίζει την καθημερινότητα ή όταν επηρεάζει την εργασία, τον ύπνο και τις προσωπικές σχέσεις, είναι σημαντικό να αναζητείται εξειδικευμένη αξιολόγηση. Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι ο χρόνιος πυελικός πόνος δεν πρέπει να θεωρείται φυσιολογικός ούτε να γίνεται αποδεκτός ως αναπόφευκτο μέρος της ζωής. Σήμερα υπάρχουν σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές, ακόμη και για ασθενείς που έχουν ήδη δοκιμάσει πολλές διαφορετικές θεραπείες. Όσο νωρίτερα αναγνωριστεί η ανάγκη για εξειδικευμένη αντιμετώπιση, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες να βελτιωθεί ουσιαστικά η ποιότητα ζωής της γυναίκας.