Από την οικονομική ανάγκη έως την κοινωνική επαφή: Γιατί εργάζονται ξανά οι συνταξιούχοι

Περίπου ένας στους τρεις συνταξιούχους που επιστρέφουν στην εργασία, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το κάνουν για οικονομικούς λόγους, ενώ σχεδόν ανάλογο εκτιμάται ότι είναι το ποσοστό και στην Ελλάδα.

Η οικονομική ανάγκη ωστόσο, δεν αποτελεί το μοναδικό κίνητρο. Πολλοί συνταξιούχοι επιλέγουν να εργαστούν ξανά επειδή αντλούν ικανοποίηση από την εργασία τους, θέλουν να παραμείνουν ενεργοί και παραγωγικοί, να διατηρήσουν την κοινωνική επαφή με άλλους ανθρώπους και να συνεχίσουν να αισθάνονται ότι προσφέρουν.

Τα παραπάνω δήλωσε σε συνέντευξή του στην ΕΡΤ Βόλου ο καθηγητής του Τμήματος ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, κ. Παναγιώτης Τσακλής, ο οποίος συμμετέχει, μέσω του Εργαστηρίου Εμβιομηχανικής και Εργονομίας (ErgoMechLab) του Πανεπιστημίου, στη διεθνή ερευνητική κοινοπραξία «IoT-RELATE – RELATE International RTW Innovation Consortium». Η ερευνητική αυτή συνεργασία μελετά, μεταξύ άλλων, την επιστροφή στην εργασία μετά από απουσία για λόγους υγείας ή ατυχήματος, καθώς και την επανένταξη ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας στην αγορά εργασίας μετά τη συνταξιοδότηση.

Οικονομική ανάγκη, αλλά και ανάγκη για ενεργό ζωή

Όπως εξήγησε ο καθηγητής, η απόφαση ενός συνταξιούχου να επιστρέψει στην εργασία δεν συνδέεται αποκλειστικά με οικονομικούς λόγους. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλέστηκε από σχετικές μελέτες σε ευρωπαϊκό επίπεδο, περίπου το ένα τρίτο όσων επιλέγουν να εργαστούν ξανά το κάνουν για οικονομικούς λόγους, ποσοστό που μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με τις συνθήκες κάθε χώρας.

Για την Ελλάδα, ο κ. Τσακλής εκτίμησε ότι το αντίστοιχο ποσοστό ενδέχεται να είναι παρόμοιο ή λίγο υψηλότερο, καθώς οι συντάξεις δεν επαρκούν πάντα για να καλύψουν το κόστος ζωής. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι δεν υπάρχουν ακόμη διαθέσιμα συγκεντρωτικά στοιχεία που να επιτρέπουν ασφαλή αποτύπωση του φαινομένου στη χώρα μας.

Παράλληλα με την οικονομική διάσταση, σημαντικό ρόλο παίζουν – όπως ανέφερε, η επιθυμία διατήρησης της κοινωνικής επαφής, η συμμετοχή στην εργασιακή κοινότητα και η ανάγκη να παραμένει κάποιος ενεργός.

Το νέο πλαίσιο για την απασχόληση συνταξιούχων

Η δυνατότητα νόμιμης επιστροφής στην εργασία έχει ενισχυθεί από τις πρόσφατες νομοθετικές αλλαγές. Όπως ανέφερε ο καθηγητής, το νέο πλαίσιο διευκολύνει τους συνταξιούχους που επιθυμούν να εργαστούν, καθώς δεν ισχύει πλέον το προηγούμενο καθεστώς περικοπών στη σύνταξη.

«Η εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων δημιουργεί προϋποθέσεις για μεγαλύτερη συμμετοχή των συνταξιούχων στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, απαιτείται χρόνος για να συγκεντρωθούν και να αξιολογηθούν τα επίσημα στοιχεία, τα οποία καταγράφονται μέσω των αρμόδιων συστημάτων, ώστε να αποτυπωθεί με ακρίβεια η έκταση του φαινομένου», τόνισε ο καθηγητής, προσθέτοντας πάντως, πως η επιστροφή στην εργασία δεν είναι χωρίς κινδύνους.

Υγεία, συνθήκες εργασίας και ηλικιακές διακρίσεις

«Η κατάσταση της υγείας, οι σωματικές και ψυχολογικές απαιτήσεις της θέσης, αλλά και το χρονικό διάστημα που έχει μεσολαβήσει από την αποχώρηση, αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες» παρατήρησε ο ίδιος, εξηγώντας ότι οι απαιτήσεις μιας χειρωνακτικής εργασίας διαφέρουν σημαντικά από εκείνες μιας θέσης γραφείου, η οποία μπορεί να συνεπάγεται μικρότερη σωματική, αλλά αυξημένη γνωστική και ψυχολογική επιβάρυνση.

Κατά συνέπεια, η απόφαση επιστροφής χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη τόσο τις δυνατότητες του εργαζομένου όσο και τις απαιτήσεις του εργασιακού περιβάλλοντος. Παράλληλα, σύμφωνα με τον κ. Τσακλή, εξακολουθούν να υπάρχουν ηλικιακά στερεότυπα, ιδιαίτερα σε μικρότερες επιχειρήσεις, που ενδέχεται να δυσκολεύουν την επανένταξη μεγαλύτερων εργαζομένων.

Αντίθετα, ορισμένες μεγάλες επιχειρήσεις αξιοποιούν την εμπειρία τους μέσα από πρακτικές καθοδήγησης νεότερων συναδέλφων.

Προσαρμογή των επιχειρήσεων και αξιοποίηση της εμπειρίας

Ο κ. Τσακλής υπογράμμισε ότι η ομαλή επιστροφή προϋποθέτει κατάλληλη προσαρμογή των θέσεων εργασίας και σταδιακή επανένταξη, με βάση τις δυνατότητες και την προηγούμενη εμπειρία κάθε ατόμου. Καθοριστικό ρόλο, όπως είπε, έχουν οι υπεύθυνοι ανθρώπινου δυναμικού, οι οποίοι καλούνται να εντοπίσουν πώς οι γνώσεις του συνταξιούχου μπορούν να αξιοποιηθούν προς όφελος της επιχείρησης και της ομάδας. Σημαντική είναι επίσης η αναβάθμιση των δεξιοτήτων των μεγαλύτερων εργαζομένων, ιδίως σε ό,τι αφορά τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις αλλαγές στις απαιτήσεις των επαγγελμάτων.

«Η συνταξιοδότηση δεν σηματοδοτεί απαραίτητα το οριστικό τέλος της επαγγελματικής ζωής. Η πρόκληση είναι η επιστροφή να αποτελεί μια βιώσιμη επιλογή, με σεβασμό στην υγεία, τις ανάγκες και την εμπειρία των μεγαλύτερων εργαζομένων», κατέληξε ο κ. Τσακλής.

Να σημειωθεί πω το ζήτημα μελετάται στο πλαίσιο της διεθνούς κοινοπραξίας «IoT-RELATE – RELATE International RTW Innovation Consortium», στην οποία συμμετέχει το Εργαστήριο Εμβιομηχανικής και Εργονομίας (ErgoMechLab) του ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Το εργαστήριο δραστηριοποιείται στην υγεία και ασφάλεια στην εργασία, ενώ η κοινοπραξία συνεργάζεται με ερευνητικούς φορείς, μεταξύ των οποίων το Πανεπιστήμιο Linköping της Σουηδίας.