Ηλικιακό κλείδωμα στα social media προτείνει η ΕΕ

Την πρότασή της για την Πράξη KIDS (EU KIDS Act), ένα νέο πλαίσιο που περιορίζει δραστικά την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρουσίασε σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο Στρασβούργο.

Με στόχο να απαγορευθεί στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης να έχουν πρόσβαση σε παιδιά κάτω των 13 ετών, θεσπίζει ενιαίο ευρωπαϊκό ελάχιστο όριο ηλικίας στα 15 έτη για το άνοιγμα αυτόνομου λογαριασμού και, κυρίως, αντιστρέφει το βάρος της απόδειξης, μεταφέροντας στις εταιρείες την υποχρέωση να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους είναι κατάλληλες για την ηλικία και ασφαλείς απ’ αρχής του σχεδιασμού τους.

Η πρόταση δομείται γύρω από τέσσερις πυλώνες

Ο πρώτος καθιερώνει μια σταδιακή προσέγγιση. Παιδιά κάτω των 13 ετών δεν θα έχουν πρόσβαση στα social media, ενώ για τις ηλικίες μεταξύ 13 και 15 ετών προβλέπονται λογαριασμοί υπό γονική εποπτεία, οι λεγόμενοι mini λογαριασμοί, με περιορισμένες επαφές και χρόνο χρήσης έως μία ώρα την ημέρα. Αυτόνομο λογαριασμό ο ανήλικος θα μπορεί να ανοίγει μόνο μετά τα 15.

Ο δεύτερος πυλώνας, η ασφάλεια εκ σχεδιασμού, επιβάλλει σε όλες τις υπηρεσίες που απευθύνονται σε χρήστες κάτω των 18 ετών, από τα social media και τα βιντεοπαιχνίδια έως τους συνομιλητικούς βοηθούς τεχνητής νοημοσύνης, την απαγόρευση εθιστικών χαρακτηριστικών, της αλγοριθμικής μετάπτωσης σε επιβλαβές περιεχόμενο, της ατέρμονης κύλισης και των ειδοποιήσεων κατά τις ώρες ύπνου.

Οι δύο τελευταίοι πυλώνες αφορούν την επαλήθευση ηλικίας με σεβασμό στην ιδιωτικότητα, μέσω και ευρωπαϊκής εφαρμογής που δεν διατηρεί έγγραφα ταυτότητας ή βιομετρικά δεδομένα, καθώς και την αποτελεσματική εφαρμογή, με ταχείες διαδικασίες που θα ολοκληρώνονται εντός 90 ημερών και με τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες να υποχρεούνται να υποβάλλουν σχέδιο συμμόρφωσης στην Κομισιόν και σε ανεξάρτητο ελεγκτή.

Παρουσιάζοντας την πρωτοβουλία, η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υποστήριξε ότι «σήμερα τα παιδιά μας έρχονται σε επαφή με τις πιο εξελιγμένες τεχνολογίες που δημιουργήθηκαν ποτέ, τεχνολογίες που δεν σχεδιάστηκαν με γνώμονα την ευημερία τους», προσθέτοντας ότι η Πράξη KIDS «αντιστρέφει το βάρος της απόδειξης, καθώς εναπόκειται στις πλατφόρμες να αποδείξουν ότι είναι ασφαλείς εκ σχεδιασμού» και ότι επαναφέρει τους γονείς «στο τιμόνι».

Από την πλευρά της, η εκτελεστική αντιπρόεδρος αρμόδια για την τεχνολογική κυριαρχία, την ασφάλεια και τη δημοκρατία Χένα Βιρκούνεν τόνισε ότι στόχος είναι τα παιδιά «να απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους στο διαδίκτυο, να μαθαίνουν, να παραμένουν συνδεδεμένα και να εξερευνούν», με την πίεση προς τις πλατφόρμες να παραμένει υψηλή, «επειδή οφείλουν να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους δεν βλάπτουν».

Στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε, ερωτηθείσα για το πώς θα εφαρμόζεται στην πράξη αυτή η απόφαση, η κ. φον ντερ Λάιεν ήταν κατηγορηματική. Όταν ένα χαρακτηριστικό κρίνεται εθιστικό, ανέφερε, η απάντηση είναι ξεκάθαρα αρνητική, το χαρακτηριστικό πρέπει να αποσύρεται και, όσο αυτό δεν συμβαίνει, δεν θα υπάρχει πρόσβαση της πλατφόρμας στα παιδιά και τους ανηλίκους. Πρόκειται, όπως είπε, για έναν σαφή μηχανισμό αποκλεισμού που αναστρέφει τη μέχρι σήμερα λογική, κατά την οποία οι αρχές έπρεπε να εντοπίζουν τα προβληματικά χαρακτηριστικά και να διαπραγματεύονται επί μακρόν με τις εταιρείες τη διόρθωσή τους, εις βάρος της παιδικής ηλικίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η συζήτηση για τους συνομιλητικούς βοηθούς τεχνητής νοημοσύνης. Σε ερώτηση αν στο πεδίο εφαρμογής εμπίπτουν και προϊόντα γενικής χρήσης όπως το ChatGPT ή το Claude, η ευρωπαϊκή πλευρά διευκρίνισε ότι οι βοηθοί και οι σύντροφοι τεχνητής νοημοσύνης καλύπτονται από την αρχή της ασφάλειας εκ σχεδιασμού, με δεδομένο μάλιστα ότι πρέπει να είναι απενεργοποιημένοι εξ ορισμού και να μην προσομοιώνουν διαπροσωπικές σχέσεις που καλλιεργούν συναισθηματική εξάρτηση.

Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται και τα στοιχεία για τις επιπτώσεις της παραμένουν περιορισμένα, η Επιτροπή προέβλεψε κατ’ εξουσιοδότηση Πράξη ώστε να επικαιροποιεί τους κανόνες, εστιάζοντας, όπως τονίστηκε, στα επιβλαβή χαρακτηριστικά και όχι σε συγκεκριμένες υπηρεσίες.

Η πρόταση βασίζεται στο πόρισμα ειδικής επιτροπής άνω των 60 εμπειρογνωμόνων για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, που παρέδωσε την έκθεσή της τον Ιούλιο, και έρχεται σε μια συγκυρία όπου, σύμφωνα με ειδικό Ευρωβαρόμετρο, το 92% των Ευρωπαίων θεωρεί κορυφαία προτεραιότητα την ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Το κείμενο διαβιβάστηκε ήδη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, με την Επιτροπή να ζητεί την ταχεία υιοθέτησή του.