Παχυσαρκία και Φάρμακα

Πέτρος Λ. Θωμάκος MD, PhD.
Παθολόγος με Εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη
Διαβητολογικό Κέντρο & Κλινική ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ
Μέλος του ΔΣ και Ταμίας της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας

Η Παχυσαρκία συνιστά μια σύνθετη πρόκληση για τα άτομα που ζουν με τη νόσο, την επιστημονική κοινότητα που ασχολείται με τον ανθρώπινο μεταβολισμό, καθώς και για τα συστήματα δημόσιας υγείας. Η Παχυσαρκία δε συνιστά απλώς ένα αισθητικό ζήτημα εξωτερικής εμφάνισης, αλλά αποτελεί μια σύνθετη νοσολογική οντότητα, που συνδέεται με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο Σακχαρώδης Διαβήτης Τύπου 2 (ΣΔΤ2), οι μυοσκελετικές παθήσεις, οι διαταραχές ύπνου, τα κακοήθη νεοπλασματικά νοσήματα, κ.ά. Οι συννοσηρότητες που συσχετίζονται με την Παχυσαρκία μειώνουν το προσδόκιμο επιβίωσης και επηρεάζουν σημαντικά τη σωματική και ψυχική υγεία. Τα άτομα που ζουν με Παχυσαρκία πολύ συχνά εσωτερικεύουν κοινωνικές προκαταλήψεις, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη αυτοεκτίμηση, φόβο και κοινωνική απομόνωση.

Τις τελευταίες δεκαετίες, ο επιπολασμός της Παχυσαρκίας έχει λάβει διαστάσεις πανδημίας, σημειώνοντας πολύ μεγάλη αύξηση παγκοσμίως. Παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής, όπως η εφαρμογή υποθερμιδικών διαιτών ή διαιτών με χαμηλή πρόσληψη υδατανθράκων, η αύξηση της σωματικής άσκησης και η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, θεωρούνται ο ακρογωνιαίος λίθος της αντιμετώπισής της. Ωστόσο, δεδομένων των διαστάσεων της συχνότητας της νόσου και της αναποτελεσματικότητας, μακροπρόθεσμα, των πρωτόκολλων υγιεινοδιαιτητικής παρέμβασης κατέστη επιτακτική η ανάγκη για την ανάπτυξη αποτελεσματικών θεραπευτικών φαρμακευτικών σκευασμάτων.

Οι σύγχρονες φαρμακευτικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση της Παχυσαρκίας στοχεύουν κυρίως στη ρύθμιση των νευροενδοκρινικών μηχανισμών που ελέγχουν την όρεξη, το αίσθημα κορεσμού από το φαγητό και την ενεργειακή ομοιόσταση. Με την χρήση των νέων αυτών σκευασμάτων έγινε παράλληλα δυνατή η αποτελεσματικότερη διαχείριση της επαναπρόσληψης βάρους που παρατηρείται συχνά μετά από οποιαδήποτε επιτυχή προσπάθεια απώλειας. Η επανάκτηση του σωματικού βάρους οφείλεται σε φυσιολογικούς αντιρροπιστικούς μηχανισμούς, που ενεργοποιούνται όταν ο οργανισμός βρίσκεται σε αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο.

Τα τελευταία χρόνια, η εφαρμογή στη θεραπευτική της Παχυσαρκίας των αναλόγων GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1, στα ελληνικά αποδίδεται ως Γλυκαγονόμορφο Πεπτίδιο-1) καθώς και του αναλόγου GLP-1 σε συνδυασμό με ανάλογο GIP (Glucose-dependent Insulinotropic Polypeptide, στα ελληνικά Γλυκοζοεξαρτώμενο Ινσουλινοτροπικό Πολυπεπτίδιο) , συνέβαλε αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση της Παχυσαρκίας και των επιπλοκών που σχετίζονται με το υπερβάλλον σωματικό βάρος, όπως ο ΣΔΤ2. Το GLP-1 και το GIP είναι ορμόνες που εκκρίνονται φυσιολογικά από το γαστρεντερικό σύστημα του ανθρώπου μετά τη λήψη τροφής. Τα φαρμακευτικά «ανάλογα» των ορμονών αυτών είναι συνθετικά μόρια σχεδιασμένα να μιμούνται τη βιολογική τους δράση, παρουσιάζοντας παρατεταμένο χρόνο ημίσειας ζωής με αποτέλεσμα να επιτυγχάνουν ισχυρότερη και μεγαλύτερης διάρκειας επίδραση στον οργανισμό.

Η κλινική εφαρμογή αφορά άτομα με Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) ≥30 kg/m² ή 27–30 kg/m² όταν συνυπάρχει τουλάχιστον μια συνοσηρότητα, όπως ΣΔΤ2, αρτηριακή υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, αποφρακτική υπνική άπνοια, ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου (π.χ. στεφανιαία νόσος) ή/και  λιπώδης νόσος του ήπατος σχετιζόμενη με μεταβολική δυσλειτουργία (MASLD – Metabolic Dysfunction Associated Steatotic Liver Disease).

Οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1 ασκούν τη δράση τους μέσω πολλαπλών οργάνων-στόχων: στο πάγκρεας διεγείρουν την έκκριση ινσουλίνης με γλυκοζοεξαρτώμενο τρόπο (δηλαδή μόνο όταν το σάκχαρο βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα) και καταστέλλουν την έκκριση γλυκαγόνης, στο κεντρικό νευρικό σύστημα προάγουν το αίσθημα κορεσμού και μειώνουν την όρεξη, ενώ στο γαστρεντερικό επιβραδύνουν τη γαστρική κένωση, παρατείνοντας το αίσθημα πληρότητας. Αντίστοιχα, οι αγωνιστές του GIP φαίνεται να έχουν σημαντική δράση, μεταξύ άλλων και στον λιπώδη ιστό, βελτιώνοντας τη μεταβολική του λειτουργία και τη διαχείριση της αποθήκευσης ενέργειας στα λιποκύτταρα. Ο συνδυασμός GLP-1 και GIP, που επιτυγχάνεται με τους διπλούς αγωνιστές επιδεικνύει συνεργική δράση, οδηγώντας σε μεγαλύτερη απώλεια σωματικού βάρους σε σύγκριση με τη μονοθεραπεία.

Για την επίτευξη της θεραπευτικής αποτελεσματικότητας των GLP-1 και GIP αναλόγων, είναι απαραίτητο να εφαρμόζεται ένα δομημένο σχήμα υγιεινοδιαιτητικής παρέμβασης, που περιλαμβάνει ισορροπημένη διατροφή και τακτική σωματική δραστηριότητα που να βοηθά στη διατήρηση της μυϊκής μάζας. Επίσης, πρέπει να τονιστεί ότι είναι αναγκαία η ολιστική προσέγγιση της Παχυσαρκίας από διεπιστημονική ομάδα που περιλαμβάνει ιατρό, διαιτολόγο και ειδικό ψυχικής υγείας.

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες των αναλόγων GLP-1 (μόνα ή σε συνδυασμό με GIP) είναι ναυτία, έμετοι και διάρροια, εμφανίζονται κυρίως στα αρχικά στάδια της θεραπείας, είναι συνήθως ήπιες και τείνουν να υποχωρούν με τη συνέχισή της. Επιπλέον, για τη διατήρηση της επιτευχθείσας απώλειας σωματικού βάρους απαιτείται μακροχρόνια χορήγηση, καθώς η διακοπή της θεραπείας συχνά συνοδεύεται από σταδιακή επαναπρόσληψη βάρους.

Τα σύγχρονα φαρμακευτικά σκευάσματα για την αντιμετώπιση της Παχυσαρκίας συνιστούν σημαντική πρόοδο στη θεραπευτική στρατηγική έναντι της νόσου, ενώ η εντατική ερευνητική δραστηριότητα στον τομέα της μεταβολικής ιατρικής έχει θέσει τις βάσεις για την ανάπτυξη ακόμη πιο αποτελεσματικών και εξατομικευμένων θεραπευτικών επιλογών στο άμεσο μέλλον._

Βιβλιογραφία

1. Gudzune KA, Kushner RF. Medications for obesity: A review. JAMA. 2024;332:571‐584.
2. Müllertz ALO, Sandsdal RM, Jensen SBK, Torekov SS. Potent incretin-based therapy for obesity: A systematic review and meta-analysis of the efficacy of semaglutide and tirzepatide on body weight and waist circumference, and safety. Obes Rev. 2024;25:e13717.
3. Bracchiglione J, Meza N, Franco JV, Escobar Liquitay CM, Novik A V, Ocara Vargas M, Lazcano G, Poloni D, Rinaldi Langlotz F, Roqué-Figuls M, Munoz SR, Madrid E. Semaglutide for adults living with obesity. Cochrane Database Syst Rev. 2025;10:CD015092.
4. Aronne LJ, Horn DB, le Roux CW, Ho W, Falcon BL, Gomez Valderas E, Das S, Lee CJ, Glass LC, Senyucel C, Dunn JP; SURMOUNT-5 Trial Investigators. Tirzepatide as Compared with Semaglutide for the Treatment of Obesity. N Engl J Med. 2025;393:26-36.
5. Wu CC, Cengiz A, Lawley SD. Less frequent dosing of GLP-1 receptor agonists as a viable weight maintenance strategy. Obesity (Silver Spring). 2025;33:1232-1236.

*Με την υποστήριξη της Φαρμασέρβ-Λίλλυ