Τι ήταν και τι έκανε το Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας, που ενσωματώθηκε το 2019 στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας

Διατεθειμένος να επαναφέρει σε πλήρη σύσταση και λειτουργία το πάλαι ποτέ Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας (ΣΕΥΥΠ), το οποίο ενσωματώθηκε με νόμο του 2019 στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ) και άφησε ένα δυσαναπλήρωτο κενό στο πεδίο των επισταμένων όσο και εξειδικευμένων ελέγχων στις δομές, τις μονάδες και τις υπηρεσίες του δημοσίου συστήματος Υγείας και του ιδιωτικού τομέα Υγείας, αλλά και της Πρόνοιας, στη χώρα μας, είχε δηλώσει πρόσφατα ο ίδιος ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης. Η απόφαση, είτε προς την μία είτε προς την άλλη κατεύθυνση, δεν μπορεί παρά να είναι κεντρικά κυβερνητική.

Τι ήταν, όμως, το ΣΕΥΥΠ;

Ο αρχικός οργανωτικός σχεδιασμός του ΣΕΥΥΠ προέβλεπε 100 θέσεις Επιθεωρητών και 30 θέσεις Βοηθών Επιθεωρητών, πέραν της ηγεσίας του Σώματος. Στην πράξη, όμως οι οργανικές θέσεις δεν καλύφθηκαν στο σύνολό τους και η υποστελέχωση αποτέλεσε διαχρονική αδυναμία. 

Το ΣΕΥΥΠ ήταν οργανωμένο σε τέσσερις εξειδικευμένους Τομείς Ελέγχου:

– Υγειονομικού–Φαρμακευτικού,

– Διοικητικού–Οικονομικού,

– Δημόσιας Υγείας και Ψυχικής Υγείας και

– Φορέων Πρόνοιας, ενώ λειτουργούσε και Περιφερειακό Γραφείο Μακεδονίας–Θράκης στη Θεσσαλονίκη.

Όλοι οι τομείς ελέγχου είχαν ιδιαίτερη επιχειρησιακή βαρύτητα, το μεγαλύτερο βάρος όμως είχαν ο Υγειονομικός–Φαρμακευτικός και ο Διοικητικός–Οικονομικός Τομέας. Μεγάλο μέρος των σύνθετων υποθέσεων αφορούσε νοσοκομεία, εποπτευόμενους φορείς του υπουργείου, ιδιωτικές κλινικές, ιατρεία, φάρμακα, κέντρα αισθητικής, τράπεζες ιστών και κυττάρων, προμήθειες υλικών, συσκευών και μηχανημάτων, οικονομική διαχείριση, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων κ.λπ. Σε πολλούς ελέγχους υπήρχε συμμετοχή από επιθεωρητές διαφορετικών τομέων ελέγχου.

Το κρίσιμο στοιχείο, πάντως, είναι ότι το ΣΕΥΥΠ δεν αποτελούσε έναν γενικό διοικητικό ελεγκτικό μηχανισμό. Διέθετε οργανωμένη και σημαντική θεματική εξειδίκευση ειδικά για την Υγεία και την Πρόνοια. Το μεγαλύτερο βάρος του ελεγκτικού έργου εντοπιζόταν στον δημόσιο τομέα Υγείας και ιδιαίτερα στα νοσοκομεία του ΕΣΥ, όπου οι υποθέσεις ήταν συχνά σύνθετες και συνδύαζαν υγειονομικές, διοικητικές και οικονομικές παραμέτρους.

Στα δημόσια νοσοκομεία οι έλεγχοι αφορούσαν, μεταξύ άλλων, προμήθειες υλικών και ακριβών συσκευών και μηχανημάτων που δεν χρησιμοποιούνταν, οικονομική διαχείριση, φάρμακα και υγειονομικό υλικό, καταστρατήγηση λιστών αναμονής για χειρουργικές επεμβάσεις και διαγνωστικές εξετάσεις, κατευθυνόμενη συνταγογράφηση και συνεργασίες με ιδιωτικές κλινικές και διαγνωστικά κέντρα.

Στον ιδιωτικό τομέα, το ΣΕΥΥΠ έλεγχε ιδιωτικές κλινικές για προκλητή ζήτηση χειρουργικών επεμβάσεων, χρεώσεις στον ΕΟΠΥΥ και συνταγογράφηση διαγνωστικών εξετάσεων και φαρμάκων. Καταγράφονται επίσης υποθέσεις πραγματικής ή πλασματικής συνταγογράφησης από δημόσιους ή ιδιώτες γιατρούς σε συνεργασία με διαγνωστικά κέντρα, φαρμακευτικές εταιρείες και φαρμακεία. Οι έλεγχοι σε ιδιωτικά ιατρεία είχαν αναδείξει περιπτώσεις αντιποίησης του ιατρικού επαγγέλματος, παρουσία συσκευών και μηχανημάτων βιοσυντονισμού, βιοενέργειας κ.λπ.

Οι έλεγχοι του ΣΕΥΥΠ ελάμβαναν χώρα σε όλο το εύρος των αρμοδιοτήτων του. Περιλάμβανε όλους τους εποπτευόμενους φορείς του υπουργείου υγείας, ιδιωτικές κλινικές, ιατρεία, νοσοκομειακά και ιδιωτικά φαρμακεία, φαρμακαποθήκες, εργαστήρια, επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας φαρμακευτικού ή υγειονομικού υλικού, ινστιτούτα αδυνατίσματος και αισθητικής, εργοστάσια εμφιάλωσης νερού, ιαματικές πηγές και δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς Πρόνοιας, αλλά και για τη νομιμότητα εφαρμογής της ομοιοπαθητικής και του βελονισμού, καθώς και για την προέλευση, διακίνηση και χορήγηση των σχετικών προϊόντων.

Εξαιρετικά εξειδικευμένοι ήταν επίσης οι έλεγχοι σε Τράπεζες Ιστών και Κυττάρων και ιδιωτικές Τράπεζες Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος, που κάλυπταν την ποιότητα και ασφάλεια των ανθρώπινων ιστών, τις διαδικασίες δωρεάς, επεξεργασίας, συντήρησης και διανομής, αλλά και τη διερεύνηση ενδεχόμενων φαινομένων παράνομου πλουτισμού. Το ΣΕΥΥΠ είχε θεσμική και επιχειρησιακή σχέση με την εκάστοτε πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Υγείας, καθώς υπαγόταν στον Υπουργό Υγείας. 

Παράλληλα, η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Υγείας μπορούσε να κινητοποιεί άμεσα το ΣΕΥΥΠ για συγκεκριμένες υποθέσεις, όταν απαιτούνταν άμεση διερεύνηση ή παρέμβαση. Ο Υπουργός μπορούσε να δώσει εντολή για άμεσο έλεγχο και παρέμβαση στις πλείστες επείγουσες περιπτώσεις, ενώ ο Γενικός Επιθεωρητής είχε τη δυνατότητα να διατάξει επιθεώρηση, έλεγχο ή έρευνα αυτεπαγγέλτως. Εντολές μπορούσαν επίσης να προέρχονται από άλλες αρμόδιες αρχές, την εισαγγελία ή μετά από αίτημα του Συνηγόρου του Πολίτη.

Με τις διοικήσεις των νοσοκομείων η σχέση ήταν σαφώς σχέση ελεγκτή–ελεγχόμενου. Κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους οι επιθεωρητές θεωρούνταν ιεραρχικά ανώτεροι των προϊσταμένων των ελεγχόμενων υπηρεσιών. Είχαν δικαίωμα πρόσβασης στους απαραίτητους φακέλους, ακόμη και σε απόρρητα στοιχεία με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις, και διέθεταν δικαιώματα και καθήκοντα ανακριτικού υπαλλήλου.

Οι διοικήσεις ήταν υποχρεωμένες να παρέχουν όλα τα αναγκαία στοιχεία και να διευκολύνουν τον έλεγχο. Η άρνηση χορήγησης στοιχείων, η απόκρυψη, η παραποίηση ή η παροχή ανακριβών πληροφοριών μπορούσε να αποτελέσει αυτοτελές πειθαρχικό παράπτωμα. Μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου, οι διοικήσεις και τα ΔΣ των ελεγχόμενων φορέων είχαν την ευθύνη εφαρμογής των προτάσεων της έκθεσης και όφειλαν να ενημερώσουν για τα μέτρα που έλαβαν.

Οι Ιατρικοί Σύλλογοι ασκούν σημαντικό πειθαρχικό έργο στο πλαίσιο των δικών τους αρμοδιοτήτων, κατόπιν διαβίβασης πορισμάτων του ΣΕΥΥΠ. Ο όποιος ελεγκτικός ρόλος τους όμως είναι σαφώς διαφορετικός από εκείνον ενός κρατικού Σώματος Επιθεωρητών όπως το ΣΕΥΥΠ

Με τον Ν. 4622/2019 το ΣΕΥΥΠ καταργήθηκε και οι αρμοδιότητές του εντάχθηκαν στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ), μαζί με άλλους ελεγκτικούς μηχανισμούς διαφορετικού αντικειμένου. Οι έλεγχοι στον χώρο της Υγείας δεν σταμάτησαν. Η ΕΑΔ διαθέτει Τομέα Υγείας και Πρόνοιας και συνεχίζει να πραγματοποιεί σχετικούς ελέγχους. Η ουσιαστική αλλαγή ήταν διαφορετική: το Υπουργείο Υγείας έπαψε να διαθέτει αυτοτελές Σώμα Επιθεωρητών αποκλειστικά προσανατολισμένο στην Υγεία και την Πρόνοια. Ένας εξειδικευμένος υγειονομικός μηχανισμός εντάχθηκε σε έναν ευρύτερο, οριζόντιο και πολυθεματικό ελεγκτικό φορέα.

Η αύξηση του προσωπικού της ΕΑΔ θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά τον αριθμό και τη συχνότητα των υγειονομικών ελέγχων. Δεν αρκεί όμως μόνο η αριθμητική ενίσχυση. Απαιτείται μόνιμη επιστημονική εξειδίκευση σε πεδία όπως η ιατρική και φαρμακευτική νομοθεσία, η λειτουργία των νοσοκομείων, οι ιδιωτικές δομές Υγείας και ευεξίας, οι προμήθειες, η συνταγογράφηση, η ψυχική υγεία και η Πρόνοια.

Επιπλέον, χρειάζεται επαρκής επιχειρησιακή καθοδήγηση από έμπειρους στην υγεία και την πρόνοια καθοδηγητές ώστε ο μηχανισμός να μπορεί να πραγματοποιεί τακτικούς, αιφνιδιαστικούς και προληπτικούς ελέγχους σε όλο το φάσμα των αρμοδιοτήτων, πέρα από τη γραφειοκρατικού χαρακτήρα διερεύνηση καταγγελιών και εισαγγελικών παραγγελιών. Αυτή ακριβώς είναι η βασική θεσμική διαφορά μεταξύ ενός γενικού ελεγκτικού οργανισμού και ενός μόνιμου, εξειδικευμένου Σώματος Επιθεωρητών Υγείας.

– Το σημαντικότερο είναι η απουσία αυτοτελούς ελεγκτικού βραχίονα του Υπουργείου Υγείας με αποκλειστικό αντικείμενο την Υγεία και την Πρόνοια. Οι ελεγκτικές αρμοδιότητες εξακολουθούν να ασκούνται, αλλά μέσα σε έναν ευρύτερο ελεγκτικό οργανισμό.

– Δεύτερο είναι το ζήτημα της συγκεντρωμένης επιστημονικής και ελεγκτικής εξειδίκευσης. Το ΣΕΥΥΠ είχε δομηθεί σε διαφορετικούς τομείς ώστε στον ίδιο μηχανισμό να συνδυάζονται ο υγειονομικός και φαρμακευτικός έλεγχος, ο διοικητικός και οικονομικός έλεγχος, η δημόσια και ψυχική υγεία και η Πρόνοια.

– Τρίτο είναι η ανάγκη συστηματικής παρουσίας στο πεδίο. Η εποπτεία της Υγείας δεν φαίνεται να ασκείται αποτελεσματικά τα τελευταία χρόνια, ούτε μπορεί να περιορίζεται στην αντίδραση μετά από μια καταγγελία. Χρειάζονται τακτικοί, δειγματοληπτικοί και αιφνιδιαστικοί έλεγχοι, ώστε προβλήματα να εντοπίζονται πριν εξελιχθούν σε σοβαρές υποθέσεις.

– Τέταρτο είναι η ενιαία ελεγκτική δυνατότητα σε ολόκληρη την αλυσίδα της Υγείας. Μια υπόθεση μπορεί να ξεκινά από ένα δημόσιο νοσοκομείο και να συνδέεται με ιδιώτες γιατρούς, διαγνωστικά κέντρα, ιδιωτικές κλινικές, φαρμακεία, φαρμακευτικές εταιρείες ή προμηθευτές. Το ΣΕΥΥΠ είχε τη δυνατότητα να ακολουθεί αυτή την αλυσίδα μέσα από διαφορετικούς τύπους φορέων.