To Wicked μιλάει Πολωνικά (και το καταλαβαίνουμε)!

Στο χώρο του θεάτρου γίνεται κουβέντα για τη σημασία της δημόσιας γλώσσας στο θέατρο και ιδιαίτερα στο μιούζικαλ όταν ταξιδεύει διεθνώς. Με αφορμή την προσπάθεια του θεάτρου Roma στην Πολωνία να μεταφέρει σε δικές τις παραγωγές (δηλαδή ελεύθερου ανεβάσματος), παραθέτουμε κάποιες παρατηρήσεις για να αναφερθούμε στη σημασία αυτής της προσπάθειας.

Το Wicked είναι ένα από τα πιο δημοφιλή μιούζικαλ στην ιστορία του σύγχρονου θεάτρου. Βασίζεται στην κριτική εξιστόρηση του κόσμου του Μάγου του Όζ, της κλασικής αμερικανικής ιστορίας που αφηγείται την περιπέτεια της Dorothy και των φίλων της. Το Wicked όμως λέει «τι συνέβη πριν» στη ζωή της Elphaba, της πράσινης μάγισας που αργότερα θα γίνει γνωστή ως Κακιά Μάγισσα της Δύσης, και της Glinda, της Καλής Μάγισσας του Βορρά. Η παράσταση εξερευνά τη φύση της φιλίας, τις προκαταλήψεις, την ταυτότητα και τις προσδοκίες που επιβάλλει η κοινωνία, προσφέροντας παράλληλα μελωδίες που έχουν συγκινήσει εκατομμύρια θεατές παγκοσμίως και έχουν γίνει σύμβολα σύγχρονου μουσικού θεάτρου.

Στην Πολωνία, το Wicked στο Teatr Muzyczny Roma άνοιξε ξανά στις 5 Απριλίου 2025 σε πολωνική μετάφραση (non-replica production) και συνεχίζεται με παραστάσεις όλη τη σαιζόν 2025–2026. Η παραγωγή έχει δεχθεί πλειάδα κριτικών που επισημαίνουν ότι η μετάφραση στη μητρική γλώσσα επιτρέπει στο πολωνικό κοινό να κατανοήσει βαθύτερα τους μηχανισμούς και τα συναισθήματα της ιστορίας, κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο σε παραστάσεις στην πρωτότυπη αγγλική γλώσσα με υπέρτιτλους μόνο.

Το Wicked όμως δεν είναι μοναδικό στην πρακτική αυτή. Αντίθετα, έχει παρουσιαστεί σε πολυάριθμες χώρες, σε μεταφρασμένες και τοπικές εκδοχές, συχνά με πλήρη απόδοση των τραγουδιών και διαλόγων στη γλώσσα του κοινού:

Στην Ιαπωνία, μια πλήρης ιαπωνική παραγωγή άνοιξε στο Τόκιο το 2007 με ιαπωνική μετάφραση και συνέχισε να παίζεται σε πολλαπλές πόλεις μέχρι και το 2016.

Στη Γερμανία, το Wicked: Die Hexen von Oz ήταν από τις πιο γνωστές μεταφρασμένες εκδοχές, με γερμανικούς στίχους ήδη από την παραγωγή του 2007 (και από το 2010 υπάρχει και σε πλήρη γερμανική ηχογράφηση) κάτι που υπογραμμίζει ότι και τα τραγούδια (όχι μόνο οι διάλογοι) αντηχούσαν και άφηναν αποτύπωμα στη γλώσσα του θεατή.

Στην Κορέα, το Wicked έχει παρουσιαστεί στην κορεατική γλώσσα με μεγάλη επιτυχία, με την τοπική σκηνή να το αποκαλεί «blockbuster musical» και τους καλλιτέχνες να ερμηνεύουν πλήρως στα κορεατικά, ακόμη και όταν ο ίδιος ο συνθέτης Stephen Schwartz παρακολούθησε και εγκωμίασε το αποτέλεσμα.

Η παραγωγή έχει παρουσιαστεί επίσης σε Ολλανδικά, Ισπανικά, Πορτογαλικά και Σουηδικά σε άλλες πόλεις, κάθε φορά προσαρμοσμένη στη γλώσσα της περιοχής όπου ανεβαίνει, δείχνοντας πως το έργο δεν είναι απλώς ένα Broadway προϊόν που ταξιδεύει ανέπαφο, αλλά μια παράσταση που παίρνει ουσία όταν «μιλάει» την καρδιά του κοινού της στο δικό του λεξιλόγιο και πολιτισμικό πλαίσιο.

Αυτό επιβεβαιώνεται και από τις εμπειρίες θεατών που έχουν μοιραστεί clips από μεταφρασμένες παραστάσεις στο διαδίκτυο, π.χ. ισπανική εκτελέση τραγουδιών του Wicked που κυκλοφορούν στο YouTube, και ενισχύουν τα ήδη επαγγελματικά βίντεο προώθησης των παραστάσεων:

Τέτοιες εγγραφές δείχνουν πώς οι μεταφράσεις των τραγουδιών, όχι μόνο των διαλόγων, ενισχύουν τη συναισθηματική σύνδεση με θεατές που μιλούν τη γλώσσα, καθώς τα τραγούδια, που είναι ένα από τα ισχυρότερα μέσα έκφρασης στο μιούζικαλ και μπορούν να τα αισθανθούν δικά τους· μια δυνατότητα που μόνο η πλήρης μετάφραση επιτρέπει.

Αυτός ο πλούτος διεθνών, μεταφρασμένων εκδόσεων του Wicked υπογραμμίζει τη σημασία του να μην προσεγγίζεται ένα μιούζικαλ εξ απαλών ονύχων στις αγγλόφωνες μορφές του, αλλά να προσαρμόζεται ώστε να γίνεται πραγματικά κατανοητό και συγκινητικό στον θεατή της κάθε χώρας. Όπως δείχνουν οι κριτικές και οι θεατές, η μετάφραση μπορεί να διευρύνει την εμπειρία, να ενδυναμώσει την πρόσληψη των θεμάτων της ιστορίας και να κάνει «μια παγκόσμια ιστορία» να αντηχεί σε κάθε γλωσσικό και πολιτισμικό υπόβαθρο.

Το Wicked μιλάει πολωνικά, γερμανικά, κορεάτικα, ιαπωνικά, ισπανικά και άλλες τόσες γλώσσες, θέλοντας να περάσει τη μαγεία του στις καρδιές για τους ντόπιους σε γλώσσες κατανοητές και για τους ταξιδιώτες στη διεθνή γλώσσα της μνήμης ή της ανάμνησης που υπερβαίνει την ίδια δημώδη γλώσσα.

Το ΕΡΤΝews.gr θα παρακολουθήσει σύντομα από κοντά την παράσταση της Πολωνίας, και θα επιστρέψει με αναλυτική κριτική.

Διαβάστε ακόμα:

Αποκλειστικό: Το ΕΡΤNews συναντά την Ariana Grande