Γλυπτά του Παρθενώνα: “Πρέπει να επιστραφούν εκεί που ανήκουν”

Με αιχμηρό άρθρο γνώμης στον Guardian, ο Βρετανός αρθρογράφος Σάιμον Τζένκινς επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα, χρησιμοποιώντας ως σημείο αναφοράς την Ταπισερί της Μπαγιέ, την οποία είχε επικαλεστεί και ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, «τα γλυπτά θα πρέπει να επιστραφούν εκεί που ανήκουν».

Διαβάστε: Τασούλας για Γλυπτά του Παρθενώνα: “Η επανένωση θα είναι μια χειρονομία με πολύ μεγάλη σημασία”

Guardian: “Η Βρετανία θα μπορούσε να αρνηθεί την επιστροφή της Ταπισερί στη Γαλλία”

Το βασικό του επιχείρημα είναι απλό: εφόσον θεωρείται αυτονόητο ότι η Ταπισερί της Μπαγιέ μπορεί να επιστρέψει στη Γαλλία, παρότι ενδέχεται να κατασκευάστηκε στην Αγγλία και απεικονίζει ένα καθοριστικό γεγονός της βρετανικής ιστορίας, γιατί το Βρετανικό Μουσείο εξακολουθεί να κρατά τα Γλυπτά του Παρθενώνα; Ο Τζένκινς ξεκινά μάλιστα ειρωνικά, υποστηρίζοντας ότι η Βρετανία θα μπορούσε να αρνηθεί την επιστροφή της Ταπισερί στη Γαλλία, επικαλούμενη ότι «η κατοχή είναι τα εννέα δέκατα του νόμου» και βαφτίζοντας την παραμονή της ένα είδος μακροχρόνιου δανεισμού.

Στη συνέχεια ξεκαθαρίζει ότι αστειεύεται και σημειώνει πως αυτό ακριβώς, κατά τη γνώμη του, είναι το είδος του φόβου που εξακολουθεί να υπάρχει στο Βρετανικό Μουσείο σε σχέση με τα Γλυπτά του Παρθενώνα: ότι ένα δάνειο προς την Αθήνα θα μπορούσε στην πράξη να οδηγήσει στη μόνιμη επανένωσή τους στην Ελλάδα.

Η σύγκριση παρέμβασης Μητσοτάκη με την Ταπισερί της Μπαγιέ

Ο αρθρογράφος παραπέμπει και σε πρόσφατη παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στον Guardian, στην οποία ο Έλληνας πρωθυπουργός συνέκρινε ευθέως την περίπτωση της Ταπισερί της Μπαγιέ με εκείνη των Γλυπτών του Παρθενώνα. Όπως είχε γράψει ο κ. Μητσοτάκης, και τα δύο έργα «σχεδιάστηκαν ως ενιαία σύνολα, προορισμένα να γίνονται αντιληπτά και να κατανοούνται ως όλον».

Για τον Τζένκινς, αυτή η λογική ενισχύει το επιχείρημα της επανένωσης των Γλυπτών. Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρει και τη θέση του διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει τον δανεισμό της Ταπισερί ως μια «αχτίδα πιθανότητας» για μια ενδεχόμενη συμφωνία γύρω από τα Γλυπτά του Παρθενώνα.

Η παλιά διαμάχη και η Μελίνα Μερκούρη – “Θέλω πίσω τα Μάρμαρά μου”

Ο Τζένκινς ασκεί σκληρή κριτική στις προηγούμενες διοικήσεις του Βρετανικού Μουσείου, τις οποίες παρουσιάζει ως υπερβολικά προσκολλημένες στη διατήρηση των συλλογών του, σχεδόν σαν το μουσείο να λειτουργεί ως μνημείο της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

Υπενθυμίζει μάλιστα τη γνωστή σύγκρουση της δεκαετίας του 1980 ανάμεσα στον τότε διευθυντή του μουσείου, σερ Ντέιβιντ Γουίλσον, και τη Μελίνα Μερκούρη. Η τότε υπουργός Πολιτισμού είχε μεταβεί στο Λονδίνο διεκδικώντας την επιστροφή των Γλυπτών και είχε δηλώσει μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες: «Θέλω πίσω τα Μάρμαρά μου».

Έκτοτε, σημειώνει ο αρθρογράφος, η συζήτηση συνεχίζεται επί δεκαετίες, χωρίς ουσιαστική λύση. Παράλληλα, επισημαίνει ότι, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, η πλειονότητα των Βρετανών τάσσεται υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών στην Ελλάδα.

Που “σκόνταψαν” οι διαπραγματεύσεις

Ο Τζένκινς χαρακτηρίζει ως σημαντική εξέλιξη την έναρξη συνομιλιών με την Αθήνα το 2022, μετά την ανάληψη της προεδρίας του Βρετανικού Μουσείου από τον Τζορτζ Όσμπορν. Κατά την άποψή του, το ουσιαστικό ζητούμενο δεν θα έπρεπε να είναι μια περιορισμένη ανταλλαγή αρχαιοτήτων, αλλά η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα στο Μουσείο της Ακρόπολης.

Όπως γράφει, αυτό έχει νόημα τόσο καλλιτεχνικά όσο και εξαιτίας της σημασίας που έχει ο Παρθενώνας για την ελληνική εθνική ταυτότητα. Οι διαπραγματεύσεις, ωστόσο, έχουν σκοντάψει επανειλημμένα στο θέμα της κυριότητας.

Η ελληνική κυβέρνηση απορρίπτει μια συμφωνία που θα προϋπέθετε την αναγνώριση της ιδιοκτησίας των Γλυπτών από το Βρετανικό Μουσείο, ενώ από βρετανικής πλευράς η οριστική αποδέσμευσή τους θα απαιτούσε αλλαγή της νομοθεσίας.

Oι υποστηρικτές της επιστροφής των Γλυπτών

Ο Τζένκινς θυμίζει ακόμη ότι ο Μπόρις Τζόνσον είχε στο παρελθόν ταχθεί υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών, αλλά άλλαξε θέση όταν βρέθηκε στην εξουσία. Αντίστοιχα, ο Ρίσι Σούνακ δεν επιθυμούσε αλλαγή της νομοθεσίας και είχε ταχθεί υπέρ της παραμονής τους στη Βρετανία. Στο άρθρο γίνεται αναφορά και στον Άντι Μπέρναμ, ο οποίος είχε επί χρόνια υποστηρίξει την επιστροφή των Γλυπτών.

Ως υπουργός Πολιτισμού, αλλά και αργότερα ως δήμαρχος του Μάντσεστερ, είχε εκφραστεί υπέρ της επιστροφής τους χωρίς όρους. Σύμφωνα όμως με τον Τζένκινς, ο Μπέρναμ έχει πλέον αλλάξει και αυτός στάση.

Νέα ένταση με αφορμή έκθεση στη Φρανκφούρτη

Το τελευταίο επεισόδιο στη διαμάχη αφορά έκθεση ελληνικής γλυπτικής που πρόκειται να ανοίξει τον Νοέμβριο στο μουσείο Liebieghaus της Φρανκφούρτης. Το Βρετανικό Μουσείο σχεδιάζει να δανείσει στην έκθεση δύο μικρά θραύσματα από τον Παρθενώνα.

Η κίνηση αυτή, σύμφωνα με το άρθρο, προκάλεσε την αντίδραση της Αθήνας, η οποία φέρεται να αρνήθηκε να δανείσει εννέα δικά της θραύσματα στην ίδια έκθεση. Κατά τον Τζένκινς, οι συνομιλίες έχουν έτσι επιστρέψει σε αδιέξοδο.

“Nα σταματήσει η διαμάχη και τα Γλυπτά να επιστρέψουν στην Ελλάδα“

Το κεντρικό συμπέρασμα του Βρετανού αρθρογράφου είναι ότι η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα θα έπρεπε να αποτελεί αυτονόητη επιδίωξη για ιστορικούς και αρχαιολόγους.

Ο ίδιος περιγράφει τον Παρθενώνα και τη γλυπτική του διακόσμηση ως ένα από τα θεμελιώδη δημιουργήματα του δυτικού πολιτισμού.

Κατηγορεί, τέλος, τα μεγάλα εθνικά μουσεία ότι πολλές φορές λειτουργούν με λογική συσσώρευσης και κατοχής, αντί να υπηρετούν την πρόσβαση και την ιστορική συνοχή των έργων.

Για τον Τζένκινς, η αντιπαράθεση γύρω από τα Γλυπτά έχει διαρκέσει υπερβολικά πολύ και η λύση είναι ξεκάθαρη: να σταματήσει η διαμάχη και τα Γλυπτά να επιστρέψουν στην Ελλάδα.