Κρήτη: Τι κρύβεται πίσω από τη σφοδρή κακοκαιρία

Η κακοκαιρία που έπληξε με σφοδρότητα την Κρήτη ολοκλήρωσε τον κύκλο της, αφήνοντας πίσω της έναν νεκρό, εκτεταμένες καταστροφές και πολύ μεγάλα ύψη βροχής. Πίσω, όμως, από την εικόνα της καταστροφής βρίσκεται ένα μετεωρολογικό φαινόμενο που, σύμφωνα με τον έμπειρο μετεωρολόγο Νίκο Καντερέ, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε και απέκτησε τέτοια ένταση. Μιλώντας στο parapolitika.gr, ο κ. Καντερές προχωρά σε μια πρώτη ανάλυση της κακοκαιρίας και των συμπερασμάτων που προκύπτουν από αυτή, εστιάζοντας στον καθοριστικό, κατά την εκτίμησή του, ρόλο του Νοτίου Αιγαίου, στη συνεχή τροφοδότηση της ατμόσφαιρας με υγρασία από τη θάλασσα και στην επίδραση των ορεινών όγκων της Κρήτης.

Διαβάστε: Κακοκαιρία στην Κρήτη: Ενεργοποιήθηκε η υπηρεσία Copernicus για τις περιοχές που επλήγησαν από πλημμύρες

Παράλληλα, θέτει το ζήτημα των ραδιοβολίσεων και των τεφιγραμμάτων, τα οποία θα μπορούσαν, όπως εξηγεί, να δώσουν πληρέστερη εικόνα της δομής και της αστάθειας της ατμόσφαιρας πάνω από το νησί.

Από την παρατεταμένη καλοκαιρία στις δύο μεταβολές του Σεπτεμβρίου

Ο κ. Καντερές ξεκινά την ανάλυσή του από την εικόνα που παρουσίασε ο καιρός κατά το μεγαλύτερο μέρος του Σεπτεμβρίου. Για περίπου 20 ημέρες επικράτησαν γενικά υψηλές θερμοκρασίες, λιακάδες, μελτέμια και καλός καιρός, χωρίς αξιόλογες βροχοπτώσεις σε πολλές περιοχές της χώρας. Με τη φθινοπωρινή ισημερία ήρθε η πρώτη ουσιαστική μεταβολή του καιρού, η οποία έδωσε τις πρώτες σημαντικές βροχές. Όπως αναφέρει ο ίδιος, χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση της Κύμης, όπου το ύψος βροχής έφθασε περίπου τα 115 χιλιοστά, την ώρα που στην Αττική οι βροχοπτώσεις ήταν πολύ περιορισμένες. Πριν, όμως, φύγει ο Σεπτέμβριος, ακολούθησε μια δεύτερη μεταβολή. Ήταν αυτή που επρόκειτο να επηρεάσει κυρίως την Κρήτη και μάλιστα για περισσότερες ημέρες. Η εξέλιξή της, ωστόσο, δεν ήταν εξαρχής αυτονόητη.

“Δεν υπήρχε βαθύ βαρομετρικό χαμηλό”

Όπως λέει ο κ. Καντερές, η συγκεκριμένη μεταβολή δεν συνοδευόταν από ένα βαθύ βαρομετρικό χαμηλό που θα μπορούσε εξαρχής να προϊδεάσει για φαινόμενα τέτοιας έντασης. «Δεν δημιουργούσε κάποιο βαθύ βαρομετρικό χαμηλό, ώστε να περιμένουμε τα έντονα φαινόμενα που τελικά είδαμε. Ήταν ένα ανώτερο βαρομετρικό χαμηλό, το οποίο επίσης δεν φαινόταν να είναι ιδιαίτερα ισχυρό», σημειώνει.

Η εικόνα άρχισε να αλλάζει όταν, το απόγευμα της τελευταίας ημέρας του Σεπτεμβρίου, οι βροχές στην Κρήτη άρχισαν να αποκτούν μεγάλη ένταση, ιδιαίτερα στις ορεινές περιοχές, και συνεχίστηκαν με πολύ υψηλές τιμές ύψους βροχής. Τότε, σύμφωνα με τον ίδιο, έγινε σαφές ότι υπήρχε ένας συνδυασμός παραγόντων στην ατμόσφαιρα που απαιτούσε μεγαλύτερη προσοχή και περαιτέρω ανάλυση.

“Το Νότιο Αιγαίο ήταν αυτό που έδωσε την κακοκαιρία”

Στην καρδιά της εξήγησης που δίνει ο κ. Καντερές βρίσκεται η θάλασσα. Όπως περιγράφει, υγρές αέριες μάζες έφθαναν συνεχώς από τη θαλάσσια περιοχή προς την Κρήτη. Σε συνδυασμό με σχετικά ψυχρότερες αέριες μάζες στην ανώτερη ατμόσφαιρα δημιουργούνταν οι κατάλληλες συνθήκες για ισχυρές ανοδικές κινήσεις. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε παράλληλα το έντονο ανάγλυφο του νησιού. Οι υγρές αέριες μάζες, καθώς συναντούσαν τους ορεινούς όγκους των Χανίων, του Ρεθύμνου και του Ηρακλείου, εξαναγκάζονταν να κινηθούν προς τα πάνω. Η διαδικασία αυτή ενίσχυε την ανάπτυξη σωρειτόμορφων και καταιγιδοφόρων νεφών.

Το σημαντικότερο, όμως, ήταν ότι η διαδικασία δεν γινόταν μία φορά. Οι νεφώσεις συνέχιζαν να τροφοδοτούνται με υγρασία από τη θάλασσα, δημιουργώντας έναν μηχανισμό συνεχούς ανατροφοδότησης των φαινομένων. «Τα νέφη έρχονταν συνεχώς, ανατροφοδοτούνταν πάλι από τη θάλασσα και συνεχιζόταν η κατάσταση. Κατά τη γνώμη μου, το Νότιο Αιγαίο ήταν αυτό που έδωσε την κακοκαιρία», επισημαίνει ο κ. Καντερές.

Ο παραλληλισμός με τον Daniel

Στο σημείο αυτό ο έμπειρος μετεωρολόγος κάνει έναν παραλληλισμό με την κακοκαιρία Daniel, που προκάλεσε την καταστροφική πλημμύρα στη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2023.
Ο παραλληλισμός του αφορά τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η θαλάσσια περιοχή στην τροφοδότηση ενός συστήματος με υγρασία. «Αντίστοιχο ήταν και στον Daniel, που έπληξε τη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2023», αναφέρει, παραπέμποντας στον τρόπο με τον οποίο η θαλάσσια τροφοδότηση μπορεί, όταν συνδυαστεί με τις κατάλληλες ατμοσφαιρικές συνθήκες, να συμβάλει στη διατήρηση και ενίσχυση ισχυρών βροχοπτώσεων. Πρόκειται, επομένως, για παραλληλισμό ως προς έναν επιμέρους μετεωρολογικό μηχανισμό και όχι για ταύτιση των δύο κακοκαιριών.

Οι ραδιοβολίσεις και η “ακτινογραφία” της ατμόσφαιρας

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ανάλυσης του κ. Καντερέ αφορά τη δομή της ατμόσφαιρας πάνω από την Κρήτη. Όπως διευκρινίζει, όταν άρχισαν να καταγράφονται τα πολύ μεγάλα ύψη βροχής, κρίσιμο θα ήταν να υπάρχει όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα για το τι ακριβώς συνέβαινε στην ατμόσφαιρα καθ’ ύψος. Αυτό μπορεί να αποτυπωθεί μέσω των ραδιοβολίσεων, κατά τις οποίες λαμβάνονται μετρήσεις για κρίσιμες παραμέτρους της ατμόσφαιρας σε διαφορετικά ύψη.

Τα στοιχεία αυτά αναλύονται, μεταξύ άλλων, μέσα από τα λεγόμενα τεφιγράμματα, τα οποία επιτρέπουν στους μετεωρολόγους να εξετάσουν τη θερμοδυναμική δομή της ατμόσφαιρας και να εκτιμήσουν την αστάθειά της. «Με τις ραδιοβολίσεις θα απεικονιζόταν η δομή της ατμόσφαιρας πάνω από την Κρήτη και με την ανάλυση των τεφιγραμμάτων θα βλέπαμε το εμβαδόν αστάθειας που υπήρχε πάνω από τη συγκεκριμένη περιοχή», εξηγεί.

Κατά την εκτίμησή του, η ύπαρξη συστηματικών μετρήσεων θα μπορούσε να προσφέρει σαφέστερη εικόνα για τους μηχανισμούς που ενίσχυαν τα φαινόμενα. Ο ίδιος επισημαίνει παράλληλα τη σημασία αυτών των παρατηρήσεων και για τα αριθμητικά μοντέλα πρόγνωσης, καθώς τα πραγματικά δεδομένα της ατμόσφαιρας αποτελούν κρίσιμο υλικό για την ανάλυση και την πρόγνωση της εξέλιξης του καιρού.

“Πρέπει να εξεταστεί γιατί ακριβώς έγινε αυτή η κακοκαιρία”

Για τον κ. Καντερέ, η συγκεκριμένη κακοκαιρία θα πρέπει πλέον να αποτελέσει αντικείμενο περαιτέρω επιστημονικής μελέτης. Το βασικό ερώτημα είναι πώς μια μεταβολή που δεν συνδεόταν με ένα εμφανώς βαθύ βαρομετρικό χαμηλό και δεν έδειχνε εξαρχής ότι θα αποκτήσει τέτοια ένταση κατάφερε τελικά να δώσει τόσο μεγάλα ύψη βροχής και τόσο παρατεταμένα φαινόμενα. «Πρέπει να εξεταστεί στο μέλλον από τους επιστήμονες γιατί ακριβώς έγινε αυτή η κακοκαιρία», τονίζει. Όπως σημειώνει, «η ατμόσφαιρα έχει τους δικούς της νόμους και αυτούς τους νόμους πρέπει κανείς να τους παρατηρεί και να τους μελετά, για να μπορεί να δίνει εξηγήσεις».

Το συμπέρασμα του Σεπτεμβρίου: Η θερμή θάλασσα αλλάζει τα δεδομένα

Από την εξέλιξη της κακοκαιρίας προκύπτει, σύμφωνα με τον κ. Καντερέ, ακόμη ένα σημαντικό συμπέρασμα. Ο Οκτώβριος και ο Νοέμβριος θεωρούνται παραδοσιακά ιδιαίτερα κρίσιμοι μήνες για την εκδήλωση ισχυρών κακοκαιριών στην Ελλάδα, καθώς μεταβάλλεται η κυκλοφορία στην ατμόσφαιρα και οργανωμένα συστήματα μπορούν να κινηθούν νοτιότερα, προς τα γεωγραφικά πλάτη της χώρας μας. Η συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, δείχνει ότι ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται πλέον και οι τελευταίες ημέρες του Σεπτεμβρίου. Και ο βασικός λόγος, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι η θάλασσα παραμένει ακόμη θερμή.

Η θερμή θάλασσα μπορεί να παρέχει μεγάλες ποσότητες υγρασίας και, όταν συνδυαστεί με τις κατάλληλες συνθήκες αστάθειας στην ατμόσφαιρα, να λειτουργήσει ως σημαντικός παράγοντας ενίσχυσης των φαινομένων. Στην προκειμένη περίπτωση είχε προηγηθεί επιπλέον μια παρατεταμένη περίοδος χωρίς σημαντικές βροχές. «Ο Σεπτέμβριος έδειξε ότι πρέπει να τον προσέχουμε και αυτόν, γιατί είναι ακόμη η περίοδος κατά την οποία η θάλασσα παραμένει θερμή», σημειώνει ο κ. Καντερές.

“Έγραψε την ιστορία της”

Το σύστημα έχει πλέον υποχωρήσει, ο καιρός βελτιώνεται και, σύμφωνα με τον κ. Καντερέ, δεν διαφαίνεται άμεσα μια νέα αντίστοιχη κακοκαιρία. «Αυτή η κακοκαιρία έχει τελειώσει, έγραψε την ιστορία της», σημειώνει χαρακτηριστικά. Η «ιστορία» της, βέβαια, δεν αφορά μόνο τις εικόνες καταστροφής που άφησε πίσω της στην Κρήτη. Αφορά και όσα πρέπει να μελετηθούν από εδώ και πέρα: τη συμπεριφορά της ατμόσφαιρας, τον καθοριστικό ρόλο που μπορεί να αποκτήσει η θερμή θάλασσα στις αρχές του φθινοπώρου και την ανάγκη για όσο το δυνατόν πληρέστερες παρατηρήσεις της ατμόσφαιρας.

Γιατί το βασικό συμπέρασμα από την κακοκαιρία της Κρήτης είναι ότι ένα σύστημα δεν χρειάζεται πάντοτε να εμφανίζεται εξαρχής ως ένα βαθύ βαρομετρικό χαμηλό για να εξελιχθεί, κάτω από τον κατάλληλο συνδυασμό συνθηκών, σε ένα ιδιαίτερα ισχυρό και καταστροφικό φαινόμενο.