Μύθοι, αλήθειες και οι μεγάλες υποσχέσεις της επιστήμης

Γράφει ο Μηνάς Μαστρομηνάς, Μαιευτήρας Γυναικολόγος, Ειδικός στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή, Μονάδα ΥΓΕΙΑ IVF ΕΜΒΡΥΟΓΕΝΕΣΙΣ.

Η εξωσωματική γονιμοποίηση αποτελεί αναμφισβήτητα μία από τις σημαντικότερες κατακτήσεις της σύγχρονης ιατρικής. Από το 1978, όταν γεννήθηκε στη Μεγάλη Βρετανία η Louise Brown, το πρώτο παιδί στον κόσμο με εξωσωματική γονιμοποίηση, μέχρι σήμερα, πάνω από 15 εκατομμύρια παιδιά έχουν έρθει στη ζωή χάρη στις τεχνικές της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών και πλέον δεκαετιών, η αναπαραγωγική ιατρική γνώρισε μια εντυπωσιακή εξέλιξη. Η μικρογονιμοποίηση (ICSI), ο προεμφυτευτικός έλεγχος εμβρύων (PGD/PGT-A) η κρυοσυντήρηση ωαρίων και εμβρύων, οι βελτιωμένες τεχνικές εμβρυοκαλλιέργειας οι εξελίξεις στη γενετική και τελευταία η τεχνητή νοημοσύνη έχουν διευρύνει σημαντικά τις θεραπευτικές δυνατότητες και τα ποσοστά επιτυχίας.

Ωστόσο, παρά την επιστημονική πρόοδο, εξακολουθούν να υπάρχουν μύθοι, παρανοήσεις και συχνά υπερβολικές προσδοκίες σχετικά με τις πραγματικές δυνατότητες της εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Η εξωσωματική μπορεί να ξεπεράσει τα όρια της αναπαραγωγικής ηλικίας;

Ένας από τους συνηθέστερους μύθους είναι ότι η σύγχρονη τεχνολογία μπορεί να εξασφαλίσει την απόκτηση παιδιού ανεξάρτητα από την ηλικία της γυναίκας.

Στην πραγματικότητα, η ηλικία παραμένει ο σημαντικότερος προγνωστικός παράγοντας επιτυχίας όταν χρησιμοποιούνται τα ωάρια της ίδιας της γυναίκας. Μετά την ηλικία των 35 ετών παρατηρείται προοδευτική μείωση της γονιμότητας, η οποία γίνεται εντονότερη μετά τα 40. Η μείωση του αριθμού και κυρίως της ποιότητας των ωαρίων περιορίζει τις πιθανότητες επιτυχίας, ακόμη και με τις πλέον προηγμένες εργαστηριακές τεχνικές.
Η δωρεά ωαρίων μπορεί να προσφέρει υψηλές πιθανότητες εγκυμοσύνης σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας, αποτελεί όμως διαφορετική αναπαραγωγική επιλογή.

Είναι ασφαλής η εξωσωματική γονιμοποίηση;

Η εξωσωματική θεωρείται σήμερα απόλυτα ασφαλής και αποτελεσματική θεραπευτική μέθοδος. Ουδεμία συσχέτιση δεν έχει αποδειχθεί με κακοήθειες ή άλλες επιπλοκές.

Επίσης η μεγάλη πλειονότητα των παιδιών που γεννιούνται με υποβοηθούμενη αναπαραγωγή είναι υγιή.
Οι μεγάλες στατιστικές μελέτες που έχουν γίνει τα 50 χρόνια ζωής της Εξωσωματικής Γονιμοποίησης επιβεβαιώνουν τα ανωτέρω δεδομένα.

Ορισμένοι μαιευτικοί και νεογνικοί κίνδυνοι μπορεί εμφανίζονται συχνότερα, αυτό όμως συνδέεται με την ηλικία των γονέων, τα αίτια της υπογονιμότητας, τις πολύδυμες κυήσεις και ενδεχομένως με επιμέρους θεραπευτικούς παράγοντες.
Η καθιέρωση της εκλεκτικής μεταφοράς ενός εμβρύου, όπου ενδείκνυται, αποτελεί σημαντική πρόοδο, καθώς περιορίζει τις πολύδυμες κυήσεις και τις επιπλοκές τους.

Περισσότερες προσπάθειες σημαίνουν απαραίτητα μεγαλύτερη επιτυχία;

Η επανάληψη αποτυχημένων προσπαθειών χωρίς ουσιαστική επανεκτίμηση δεν αποτελεί ορθή θεραπευτική στρατηγική.
Κάθε κύκλος εξωσωματικής παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για την ανταπόκριση των ωοθηκών, τη γονιμοποίηση, την ανάπτυξη των εμβρύων και τις πιθανότητες επιτυχίας. Γενικά ισχύει ότι μετά από 3 αποτυχημένες προσπάθειες οφείλει η θεραπευτική ομάδα να εξάγει συμπεράσματα και να καθοδηγήσει ανάλογα το ζευγάρι.

Η εξατομίκευση της θεραπείας, η αποφυγή περιττών εξετάσεων και η μη εφαρμογή ατεκμηρίωτων συμπληρωματικών θεραπειών αποτελούν βασικές αρχές της σύγχρονης αναπαραγωγικής ιατρικής.

Οι μεγάλες υποσχέσεις της επιστήμης

Μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις υπήρξε η υαλοποίηση των ωαρίων, η οποία επέτρεψε την αποτελεσματικότερη κρυοσυντήρησή τους. Το 2009 είχα την ιδιαίτερη επιστημονική ικανοποίηση να συμβάλω στη γέννηση του πρώτου παιδιού στην Ελλάδα από ωάριο που είχε κρυοσυντηρηθεί με τη μέθοδο αυτή.

Σήμερα, η κατάψυξη ωαρίων προσφέρει στις γυναίκες τη δυνατότητα διατήρησης αναπαραγωγικών επιλογών για το μέλλον, χωρίς ωστόσο να εγγυάται την απόκτηση παιδιού.

Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται δυναμικά στα εργαστήρια εξωσωματικής, κυρίως στην αξιολόγηση της ανάπτυξης και της μορφολογίας των εμβρύων. Ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος αποτελεί επίσης σημαντικό εργαλείο σε επιλεγμένες περιπτώσεις, χωρίς να συνιστά καθολική λύση για όλα τα υπογόνιμα ζευγάρια.

Αντίθετα, πειραματικές παρεμβάσεις που υπόσχονται αναζωογόνηση των ωοθηκών ή αναστροφή της αναπαραγωγικής γήρανσης δεν διαθέτουν ακόμη επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση ώστε να προτείνονται ως καθιερωμένες θεραπείες.

Η επιστημονική πρόοδος χρειάζεται και υπευθυνότητα

Η εξωσωματική γονιμοποίηση δεν αποτελεί πανάκεια. Είναι όμως μια εξαιρετικά σημαντική θεραπευτική δυνατότητα, η οποία έχει μεταμορφώσει τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων.

Η επιτυχία της δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την τεχνολογία, αλλά και από την ορθή διάγνωση, την εμπειρία της ιατρικής ομάδας, την εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση και την ειλικρινή ενημέρωση των ζευγαριών.

Η μεγαλύτερη πρόκληση της σύγχρονης αναπαραγωγικής ιατρικής δεν είναι μόνο να διευρύνει τα όρια του εφικτού, αλλά να διακρίνει την επιστημονικά τεκμηριωμένη ελπίδα από την υπερβολική υπόσχεση.

Αυτή είναι τελικά, η ουσία της υπεύθυνης άσκησης της ιατρικής: να συνδυάζει την επιστημονική πρόοδο με τον σεβασμό, την αλήθεια και την ανθρώπινη ευαισθησία.