Προφανής αδικία στη Μονή Σινά

Σαφή μηνύματα για τον ρόλο της Ορθοδοξίας στον σύγχρονο κόσμο, αλλά και έντονη ανησυχία για τις εξελίξεις στην Ιερά Μονή Σινά εκφράζει ο Πατριάρχης Βουλγαρίας, Δανιήλ, σε συνέντευξή του στα «Π». Χαρακτηρίζει «προφανή αδικία» την αμφισβήτηση των δικαιωμάτων της ιστορικής μονής, προειδοποιώντας ότι ενδεχόμενη μετατροπή της σε τουριστικό αξιοθέατο θα ήταν καταστροφική. Παράλληλα, αναδεικνύει τη δυναμική επιστροφή των νέων στην Ορθοδοξία, ιδιαίτερα στις δυτικές κοινωνίες, υπογραμμίζοντας τη σημασία της πίστης σε έναν κόσμο γεμάτο κρίσεις και αβεβαιότητα. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει επίσης στον ρόλο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, τονίζοντας την ανάγκη ενότητας, ομοφωνίας και συναίνεσης μεταξύ των Ορθοδόξων Εκκλησιών.

Ποιος είναι ο ρόλος της Ορθοδοξίας παγκοσμίως και ποια η θέση των χριστιανών στον παγκόσμιο χάρτη;

Στον σύγχρονο κόσμο, η Ορθοδοξία μας είναι πραγματικά σωτήρια για τον κόσμο. Δεν υπάρχει άλλος που να υποδείξει στον σύγχρονο άνθρωπο τον δρόμο προς τη σωτηρία. Κανείς σε αυτόν τον κόσμο δεν μιλά για κάθαρση της καρδιάς, δεν δείχνει τον δρόμο προς τη θέωση εκτός από την Ορθόδοξη Εκκλησία. Και όχι μόνο δείχνει αυτόν τον δρόμο, αλλά μπορεί να παρουσιάσει παραδείγματα αγίων, θεωμένων ανθρώπων, οι οποίοι είναι σχεδόν σύγχρονοί μας και δεν έπαψαν από την ίδρυση της Εκκλησίας μέχρι σήμερα να είναι πράγματι φως για τον κόσμο.

Αν αυτή η ερώτηση είχε τεθεί πριν από περίπου 30 χρόνια, θα φαινόταν πολύ απαιτητική, ακόμα και για πολλούς Ορθόδοξους. Γιατί ποιος στη Δύση, στη Δυτική Ευρώπη, στις ΗΠΑ, στην Αυστραλία, στην Αφρική, στη Νότια Αμερική, ποιος τότε είχε ακούσει για την Ορθοδοξία και την Ορθόδοξη Εκκλησία; Φίλοι μας Αμερικανοί, όταν στράφηκαν στην Ορθοδοξία και συνειδητοποίησαν πού είχαν έρθει, έλεγαν ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι το καλύτερα φυλαγμένο μυστικό στην Αμερική.

Σήμερα, ακόμα και σε παγκοσμίου φήμης εφημερίδες όπως οι «New York Times» κάνει εντύπωση η παρουσία της Ορθόδοξης Εκκλησίας στις ΗΠΑ. Πόσοι νέοι άνθρωποι στρέφονται στην Ορθοδοξία, και μάλιστα νέοι άνδρες. Αυτό ανατρέπει μια υπάρχουσα τάση. Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν, ειδικά για την Αυστραλία, ότι όλο τον 20ό αιώνα, σε όλες τις γενιές που υπήρξαν, η πλειοψηφία των πιστών, που αυτοπροσδιορίζονταν ως πιστοί, ήταν γυναίκες. Για πρώτη φορά, στη Γενιά Ζ, αυτή που σήμερα είναι 25-30 ετών, το μεγαλύτερο μέρος των πιστών είναι άνδρες και η τάση αναστρέφεται όσον αφορά τη μείωση του αριθμού των πιστών.

Τι αποκομίσατε από την πρόσφατη επίσκεψή σας στον βασιλιά Αμπντάλα στην Ιορδανία και στον Πατριάρχη Ιεροσολύμων, Θεόφιλο, στους Αγίους Τόπους;

Η επαφή κάθε ορθόδοξου χριστιανού με τους Αγίους Τόπους, με τα μέρη που αγιάστηκαν από την επίγεια ζωή του Κυρίου Ιησού Χριστού, της Παναγίας, των Αγίων Αποστόλων και τόσων αγίων, που έζησαν όλο αυτό το διάστημα από την ίδρυση της Εκκλησίας μέχρι τις μέρες μας, του αφήνει ανεξίτηλες εντυπώσεις.

Ο σεβασμός προς κάθε μία από τις εθνοτικές και θρησκευτικές ομάδες που ζουν στους Αγίους Τόπους είναι προς τα ιερά προσκυνήματα κάθε μίας από αυτές τις θρησκευτικές ομάδες. Και με αυτόν τον τρόπο επιτελείται η διακονία του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, να διαφυλάξει τα προσκυνήματα στους Αγίους Τόπους και να συνεχίζει τη μοναστική και την εκκλησιαστική παράδοση σε αυτούς τους τόπους.

Ο βασιλιάς Αμπντάλα και οι Αρχές της Ιορδανίας συνεχίζουν αυτή την παράδοση της διατήρησης της ισορροπίας, της ειρηνικής συνύπαρξης των διαφόρων θρησκευτικών κοινοτήτων, ώστε με κοινές προσπάθειες να διαφυλάξουμε αυτά τα σπουδαία προσκυνήματα στους Αγίους Τόπους.

Σας ανησυχούν τα όσα συμβαίνουν στην Ιερά Μονή Σινά;

Οι καταπατήσεις των δικαιωμάτων των ιερών προσκυνημάτων της Ορθοδοξίας μας πάντα οδηγούσαν σε κακό αποτέλεσμα. Αυτό που μας σοκάρει σε αυτή την περίπτωση είναι ότι το Μοναστήρι του Σινά ενώ υπάρχει πάνω από μία χιλιετία, πριν από το σύγχρονο κράτος της Αιγύπτου, πριν από το σύγχρονο δικαστικό σύστημα στην Αίγυπτο, ξαφνικά, με ποια λογική και με ποιους νόμους, ένα δικαστήριο αποφασίζει να αφαιρέσει τα δικαιώματα της αδελφότητας της μονής, της ίδιας της μονής, πάνω σε όσα κατείχε επί αιώνες;

Αυτό είναι μια προφανής αδικία, μια προφανής απόπειρα προσβολής ενός τόσο σημαντικού προσκυνήματος της Ορθόδοξης Εκκλησίας και κανείς δεν μπορεί να μείνει αδιάφορος σε αυτό. Το να εμπορευματοποιηθεί ο τόπος, να μετατραπεί σε ένα τουριστικό αξιοθέατο, κάτι που πιθανολογείται να γίνει, θα ήταν καταστροφικό για το ίδιο το μοναστήρι και για τη διατήρησή του ως ενός μεγάλου προσκυνήματος της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Πώς η τοπική Εκκλησία της Βουλγαρίας προσεγγίζει τους νέους σε μια εποχή που η τεχνολογία τρέχει με ταχύτητα φωτός;

Αυτό δεν είναι εύκολο, γιατί η δική μου γενιά, συγκεκριμένα, μεγαλώσαμε σε ένα αθεϊστικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο μεγάλωσαν οι γονείς των σημερινών παιδιών ζώντας μια ζωή μακριά από την Εκκλησία και δεν είναι καθόλου εύκολο να φέρουμε πίσω αυτή την παράδοση.

Εδώ και πολλά χρόνια, ήδη από τη Μεταπολίτευση, η Ιερά Σύνοδος έχει θέσει επανειλημμένα το ζήτημα στις κυβερνήσεις της χώρας μας για καθιέρωση του μαθήματος των Θρησκευτικών ή της Θρησκείας-Ορθοδοξίας, όπως ονομάζεται σήμερα, στο πλαίσιο της τάσης να καθιερωθεί αυτό το μάθημα διά της νομοθεσίας. Πιστεύουμε ότι αυτό είναι σημαντικό, διότι το σχολικό περιβάλλον μορφώνει και διαπαιδαγωγεί.

Πώς λειτουργούν οι σύγχρονοι τρόποι επικοινωνίας για το ιεραποστολικό έργο της Εκκλησίας;

Οι εντυπώσεις μας από συζητήσεις με σύγχρονους ανθρώπους, που ήρθαν πρόσφατα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, για τον τρόπο με τον οποίο έφτασαν στην πίστη είναι ότι αυτό έγινε διαμέσου των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας, των κοινωνικών δικτύων, του Διαδικτύου.

Και πολλοί άνθρωποι, ειδικά στη Δύση, που αναζητούν τον εαυτό τους, τη θέση τους στον κόσμο, μέσω του Διαδικτύου έχουν την ευκαιρία να προσανατολιστούν και να δουν πού βρίσκεται η αλήθεια.

Πρωτοστατήσατε στο να προβληθεί η σειρά «Αγιος Παΐσιος» στη Βουλγαρία. Επηρεάστηκε ο κόσμος;

Η σειρά του Αγίου Παϊσίου ήταν μια αποκάλυψη για τους Βούλγαρους τηλεθεατές και για τους ανθρώπους της δικής μου γενιάς, που μεγαλώσαμε σε ένα αθεϊστικό περιβάλλον, γιατί μέχρι τότε στον βουλγαρικό κινηματογράφο και στη βουλγαρική τηλεόραση η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είχε παρουσιαστεί ποτέ στην ουσιαστική, στην αληθινή της πλευρά.

Οι Βούλγαροι τηλεθεατές αποκόμισαν μεγάλο πνευματικό όφελος από αυτή τη σειρά. Η σειρά παρουσίασε μπροστά στα μάτια μας αυτή την πραγματικότητα που χρειαζόμαστε. Γι’ αυτό είμαστε εξαιρετικά ευγνώμονες. Περιμένουμε στο μέλλον κι άλλες παραγωγές για σύγχρονους αγίους, που συμβάλλουν πολύ στο να βρει ο άνθρωπος τον εαυτό του, τον δρόμο του στη ζωή.

Ο ορθόδοξος μοναχισμός στη Βουλγαρία ήταν εύκολο να αναγεννηθεί μετά την πτώση του κομμουνισμού;

Ο μοναχισμός στη Βουλγαρία θα θέλαμε να έχει πολύ καλύτερη παρουσία, με περισσότερους μοναχούς και περισσότερα καλά οργανωμένα μοναστήρια. Δυστυχώς, αυτή η μοναχική παράδοση, η οποία υπήρχε στη Βουλγαρία μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα, σε πολλά μέρη διακόπηκε.

Η Μονή της Ρίλας, το μεγαλύτερο μοναστήρι στη Βουλγαρία, μετατράπηκε σε μουσείο. Οι μοναχοί εκδιώχθηκαν από το μοναστήρι. Το ίδιο συνέβη και με άλλα μοναστήρια. Και με αυτόν τον τρόπο διακόπηκε αυτή η μοναστική παράδοση, γιατί δεν είναι εύκολο να μάθει κανείς τα καλογερικά, τον μοναστικό τρόπο ζωής.

Αλλά, για να υπάρχουν αρκετοί τέτοιοι άνθρωποι, είναι απαραίτητη μια καλή ενοριακή ζωή, εκεί όπου γεννιούνται πολλά παιδιά, εκεί όπου υπάρχει διακονία στον πλησίον, εκεί όπου υπάρχει προσευχή, εκεί όπου υπάρχει χριστιανικό πνεύμα πρώτα απ’ όλα στις οικογένειες, μετά στην ενοριακή κοινότητα, ώστε να μπορούν αυτά τα παιδιά από νωρίς να νιώσουν τη γλυκύτητα της προσευχής, τη γλυκύτητα της διακονίας στον Θεό και να θελήσουν να εγκαταλείψουν τα εγκόσμια και να αφιερωθούν στον Θεό μέσα στον μοναχισμό.

Πώς αποτυπώνεται ο ρόλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου σήμερα για την ορθόδοξη παρουσία και ως ρυθμιστή των διεθνών και διακρατικών σχέσεων;

Ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ως πρώτος μεταξύ των προκαθημένων των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών, έχει έναν σημαντικό ρόλο, διότι σε αυτόν ανήκει η πρωτοβουλία για τη σύγκληση συνάξεων και συνόδων, ενώ παράλληλα ασκεί και συντονιστικό ρόλο.

Την ίδια στιγμή όμως η Ορθόδοξη Εκκλησία μας είναι ένας ενιαίος οργανισμός. Η ενότητα και η ομοφωνία θα εκδηλωθούν ακριβώς σε αυτό: όταν κανένας από τους Ορθόδοξους προκαθημένους δεν κάνει τίποτα που να αφορά όλη την Εκκλησία χωρίς τη συναίνεση όλων των υπολοίπων.

Είναι εύκολο σήμερα, σε μια κοινωνία όπου υπάρχει πληθώρα γνώσεων, εξαρτήσεων και ασχολιών, να βρούμε τον δρόμο που μας οδηγεί στο Φως;

Χρειάζεται να είμαστε γενναίοι στην αναζήτηση της αλήθειας. Χρειάζεται να είμαστε γενναίοι στο να εμπιστευτούμε, να εναποθέσουμε τη ζωή μας στον Χριστό. Και τότε θα δούμε πώς ακόμα και μέσα από αυτές τις κρίσεις και φρικαλεότητες που μας περιβάλλουν, μέσα στην ψυχή μας θα έχουμε ειρήνη. Την ειρήνη του Χριστού.

Πότε τελικά είναι η ώρα για τον καθένα μας να αναζητήσει τον Θεό;

Πολλοί από τους σύγχρονους ανθρώπους είναι αποξενωμένοι από την αυθεντική ορθόδοξη εκκλησιαστικότητα, την ορθόδοξη πνευματικότητα. Αυτός ο δρόμος είναι πολύ δύσκολος. Ο αγώνας κατά των παθών, το να εμπιστευτεί κανείς, να εναποθέσει τη ζωή του στον Θεό, ο αγώνας κατά του εγωισμού, της υπερηφάνειας, δεν είναι εύκολος.

Και πού να βρει στήριξη ο σύγχρονος άνθρωπος; Γιατί το να μάθει κανείς να ελπίζει στον Θεό στις δυσκολίες δεν είναι εύκολο πράγμα. Αν μας συμβεί κάποια αρρώστια, προσφεύγουμε, ζητάμε πάντα κάποιον γνωστό, κάποιον σίγουρο γιατρό, καλό γιατρό, και αυτό είναι φυσικό, βέβαια.

Αλλά κάποια στιγμή τελειώνουν οι ανθρώπινες δυνατότητες. Τότε έχουμε τη δύναμη να στραφούμε προς τον Θεό και να βρούμε εκεί στήριγμα ή θα απελπιστούμε;

Αυτό δεν επιτυγχάνεται εύκολα, ειδικά όταν είμαστε αποξενωμένοι από την αυθεντική παράδοση.

Πώς σε μια κοινωνία όπου υπάρχει πληθώρα γνώσεων και εξαρτήσεων μπορούμε να περιορίσουμε τη διάσπασή μας και να συγκεντρωθούμε στον Θεό;

«Η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν». Χωρίς να καταβάλει κανείς αυτή την προσπάθεια, να βιάσει τον εαυτό του, να κρατήσει την προσοχή του στην προσευχή, να παρακολουθεί το νόημα των λέξεων, να βρει χρόνο να διαβάσει το Ιερό Ευαγγέλιο, τους βίους των αγίων, να έχει συνεχή επαφή με τον ζωντανό και δραστικό λόγο του Θεού, είτε μέσω της Αγίας Γραφής είτε μέσω των βίων των αγίων, θα ήταν πολύ δύσκολο να υπάρχει πνευματική ζωή.

Μάλιστα, δεν θα ήταν καν δυνατή, γιατί μέσα μας δρουν καταστροφικές δυνάμεις. Μέσα μας δρα η φιλαυτία, μέσα μας δρα η οκνηρία, που μας ωθεί πάντα να βολεύουμε τον εαυτό μας και όχι να κοπιάσουμε για την κάθαρση της καρδιάς μας.

Ποιο είναι το μήνυμα που θα στέλνατε σήμερα στους νέους, που έχουν τη σκυτάλη της ζωής και του μέλλοντος στα χέρια τους;

Εχουμε Σωτήρα. Ο Κύριος ήρθε και μας έδειξε τον δρόμο της σωτηρίας. Προσέφερε τον εαυτό Του. Θυσίασε τον εαυτό Του. Και μας έδειξε ποιος είναι ο δρόμος προς Εκείνον: «Ει τις θέλει οπίσω μου ελθείν, απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού και ακολουθείτω Μοι». Αυτός είναι ο δρόμος μας στη ζωή.

Και όλες αυτές οι κρίσεις, πόλεμοι, καταστροφές, αιματοχυσίες, δολοφονίες, όλα αυτά οφείλονται στην αποξένωση του ανθρώπου από τον Θεό. Στην απομάκρυνσή μας από τον Θεό. Στην έπαρσή μας.

Ετσι λοιπόν, κάθε άνθρωπος είναι ένα σύμπαν και ας μην περιμένουμε κάποιον που θα μας φέρει τη σωτηρία, έτσι απλά, χωρίς να κοπιάσουμε.

*Δημοσιεύτηκε στα «Παραπολιτικά»