Σαν Σεμπαστιάν 2026: Ο José Giovanni επιστρέφει στο προσκήνιο μέσα από τη μεγάλη ρετροσπεκτίβα του φεστιβάλ

Υπάρχουν δημιουργοί που έζησαν σαν μυθιστόρημα και γύρισαν ταινίες σαν να ξόφλαγαν λογαριασμούς με τη ζωή. Ο José Giovanni ανήκει ακριβώς σε αυτή την κατηγορία. Το 74ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Σαν Σεμπαστιάν αφιερώνει τη μεγάλη του ρετροσπεκτίβα στον Γάλλο σκηνοθέτη, σεναριογράφο και συγγραφέα, μια εμβληματική μορφή της χρυσής εποχής του γαλλικού αστυνομικού σινεμά.

Η διοργάνωση πραγματοποιείται από το Φεστιβάλ σε συνεργασία με τη Filmoteca Vasca και τη Filmoteca Española, ενώ θα συνοδευτεί από την έκδοση βιβλίου του Felipe Cabrerizo αφιερωμένου στο συνολικό έργο του δημιουργού.

Ο Giovanni, γεννημένος στο Παρίσι το 1923 ως Joseph Antoine Roger Damiani, δεν ήταν ένας συνηθισμένος auteur. Η ζωή του περιλάμβανε φυλακή, θανατική καταδίκη που μετατράπηκε σε καταναγκαστικά έργα, αποφυλάκιση και μια εντυπωσιακή δεύτερη πράξη μέσα από τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο. Αυτή η βιογραφία δεν λειτούργησε ως υποσημείωση· έγινε πρώτη ύλη.

Το πέρασμά του στον κινηματογράφο ξεκίνησε δυναμικά όταν ο Jacques Becker γοητεύτηκε από το μυθιστόρημά του Le Trou, βασισμένο στις εμπειρίες του στη φυλακή. Η κινηματογραφική μεταφορά του 1960, σήμερα κλασική, αποτέλεσε και την πρώτη μεγάλη είσοδο του Giovanni στο σινεμά.

Την ίδια περίοδο, τα βιβλία του τροφοδότησαν μερικά από τα πιο σημαντικά φιλμ του γαλλικού polar. Το Classe tous risques μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Claude Sautet, ενώ το Le Deuxième souffle έγινε στα χέρια του Jean-Pierre Melville ένα από τα ιερά κείμενα του είδους. Στο κέντρο αυτής της κινηματογραφικής γεωγραφίας βρίσκονταν μορφές όπως ο Lino Ventura, ο Jean Gabin, ο Alain Delon και ο Jean-Paul Belmondo.

Ο Giovanni συνεργάστηκε επίσης στενά με τον Jacques Deray, τον Robert Enrico και τον Henri Verneuil, γράφοντας ή διασκευάζοντας σενάρια που κινούνταν ανάμεσα σε ληστείες, προδοσίες, τιμή, φυλακές και σκοτεινούς κώδικες επιβίωσης.

Όταν πέρασε ο ίδιος πίσω από την κάμερα, δεν αντέγραψε κανέναν. Αντίθετα, διαμόρφωσε ένα προσωπικό ύφος ωμό, νευρικό, σωματικό, γεμάτο κίνηση και αντρικές σιωπές. Στις ταινίες του κατοικούν πληρωμένοι δολοφόνοι, περιθωριακοί κλέφτες, πρώην κατάδικοι που παλεύουν να επανενταχθούν, αστυνομικοί της γειτονιάς και άνθρωποι που ξέρουν ότι η κοινωνία δεν συγχωρεί εύκολα.

Ανάμεσα στις σημαντικότερες σκηνοθετικές δουλειές του ξεχωρίζουν τα Dernier domicile connu, La Scoumoune, Deux hommes dans la ville, Le Gitan και Une robe noire pour un tueur. Στα τελευταία του έργα, γύρισε το βλέμμα πιο καθαρά προς τον εαυτό του, μετατρέποντας τη μυθοπλασία σε προσωπικό απολογισμό.

Η ρετροσπεκτίβα εντάσσεται στο πρόγραμμα Klasikoak, τη διευρυμένη πλατφόρμα κλασικού κινηματογράφου του Φεστιβάλ Σαν Σεμπαστιάν, που επιχειρεί να κρατήσει ζωντανό τον διάλογο με την ιστορία του σινεμά όχι ως μουσείο, αλλά ως ζωντανό παρόν.

Και ο Giovanni είναι ακριβώς αυτό: όχι απλώς μια μορφή του παρελθόντος, αλλά ένας δημιουργός που θυμίζει πως το σινεμά κάποτε μύριζε καπνό, ιδρώτα, νύχτα και δεύτερες ευκαιρίες.