Συμβούλιο της Ευρώπης για Ελλάδα: Ανθεκτική η δημοκρατία, ανοιχτά μέτωπα σε Predator, διαφθορά και μετανάστευση

Η δημοκρατία στην Ελλάδα παραμένει «σταθερά ριζωμένη και ανθεκτική», απαιτούνται ωστόσο «διαρκείς προσπάθειες και εποικοδομητικός πολιτικός διάλογος» για την προστασία της και την περαιτέρω εδραίωση του κράτους δικαίου. Αυτό είναι το συμπέρασμα της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΚΣΣΕ), η οποία ενέκρινε το βράδυ της Τρίτης 29/9/29, στο Στρασβούργο, το Ψήφισμα 2674 (2026) στο πλαίσιο της περιοδικής αξιολόγησης της χώρας ως προς την τήρηση των υποχρεώσεών της ως κράτους μέλους.

Βρυξέλλες — Ανταπόκριση Γιώργος Συριόπουλος

Το ψήφισμα βασίζεται σε έκθεση της Επιτροπής Παρακολούθησης, με συνεισηγήτριες τη Λάουρα Καστέλ (Ενωμένη Ευρωπαϊκή Αριστερά, Ισπανία) και τη Μιαπέτρα Κουμπούλα-Νάτρι (Σοσιαλιστές, Δημοκράτες και Πράσινοι, Φινλανδία). Πρόκειται για την πρώτη τέτοια αξιολόγηση μετά το 2018, όταν η Συνέλευση είχε κρίνει ότι η Ελλάδα εκπλήρωνε γενικά τις υποχρεώσεις της, διατυπώνοντας όμως επιφυλάξεις και στους τρεις πυλώνες της αποστολής του Οργανισμού, δηλαδή τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η πρόοδος μετά την κρίση

Οι βουλευτές αναγνωρίζουν ότι η χώρα, όπως σημειώνουν, «με σημαντικές θυσίες των πολιτών της» πέτυχε ουσιαστική πρόοδο μετά την ύφεση του 2009 έως 2015. Το ψήφισμα καταγράφει μείωση της ανεργίας από 20,7% σε κάτω του 8% από το 2017, πτώση της γυναικείας ανεργίας από 25% σε 9,8%, το χαμηλότερο επίπεδο από την έναρξη των μετρήσεων, και υποχώρηση του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ κατά 30 ποσοστιαίες μονάδες. Ως σύμβολο της ανάκαμψης αναφέρεται η εκλογή του υπουργού Οικονομικών Κυριάκου Πιερρακάκη (ΝΔ, Ελλάδα) στην προεδρία του Eurogroup τον Ιούνιο του 2025.

Θετικά αποτιμώνται επίσης η κύρωση της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης για τη βία κατά των γυναικών και των Πρωτοκόλλων 15 και 16 της ΕΣΔΑ, ο νόμος 5089/2024 για τον γάμο ομόφυλων ζευγαριών, καθώς και η διάλυση της Χρυσής Αυγής και η αφαίρεση των εδρών των τριών βουλευτών που εξελέγησαν το 2023 με συνδυασμό που θεωρήθηκε παρακλάδι της.

Τα «επίμονα προβλήματα»

Παράλληλα, η Συνέλευση επισημαίνει «σημαντικές επίμονες προκλήσεις» στη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών. Ως ζητήματα ανησυχίας κατονομάζονται η διαφθορά σε υψηλόβαθμους δημόσιους αξιωματούχους, η κυβερνητική παρέμβαση σε ευαίσθητες δικαστικές έρευνες, η νομοθεσία που θέτει σε κίνδυνο τη δράση οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου, η βία των σωμάτων ασφαλείας κατά μεταναστών και η χρήση του λογισμικού κατασκοπείας Predator εναντίον πολιτικών και δημοσιογράφων.

Οι βασικές συστάσεις

Στο πεδίο της καταπολέμησης της διαφθοράς, το ψήφισμα ζητεί με βάση τις συστάσεις της GRECO να ολοκληρωθούν με διαφάνεια και ικανοποιητικά δύο μεγάλες ποινικές υποθέσεις που αφορούν αιρετούς και δημόσιους λειτουργούς. 

Στο πεδίο της καταπολέμησης της διαφθοράς, το ψήφισμα ζητεί με βάση τις συστάσεις της GRECO (σ.σ. Ομάδα Κρατών κατά της Διαφθοράς, όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης) να ολοκληρωθούν με διαφάνεια και ικανοποιητικά δύο μεγάλες ποινικές υποθέσεις που αφορούν αιρετούς και δημόσιους λειτουργούς.

Η πρώτη αφορά την ανεπαρκή και καθυστερημένη υλοποίηση σιδηροδρομικών έργων χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ, η οποία, κατά τη διατύπωση του κειμένου, οδήγησε στην τραγωδία των Τεμπών της 26ης Φεβρουαρίου 2023 με 57 νεκρούς. Η δεύτερη αφορά τη μαζική απάτη με τις αγροτικές επιδοτήσεις της ΕΕ.

Η Συνέλευση καλεί την Αθήνα να δώσει συνταγματική κατοχύρωση στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας και να της αναθέσει την εποπτεία της χρηματοδότησης των κομμάτων και των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης των πολιτικών προσώπων. Χαιρετίζει τα σχέδια συνταγματικής αναθεώρησης για ανεξαρτητοποίηση των διαδικασιών απομάκρυνσης δικαστών από την πολιτική εξουσία και για αλλαγή του τρόπου επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης. Συστήνει ακόμη την υιοθέτηση της κυβερνητικής πρότασης για το άρθρο 101Α, ώστε οι επικεφαλής των ανεξάρτητων αρχών να επιλέγονται μέσω δημόσιας πρόσκλησης, τριμελούς καταλόγου από συμβούλιο εμπειρογνωμόνων και ειδικής κοινοβουλευτικής επιτροπής, με κατάργηση της απαίτησης των τριών πέμπτων, ώστε να αποφεύγονται οι διαδοχικές παρατάσεις θητειών. Για τον Συνήγορο του Πολίτη ζητείται πλήρης ευθυγράμμιση με τις Αρχές της Βενετίας, από τον προϋπολογισμό και το προσωπικό έως τη θητεία και το εύρος της αρμοδιότητας.

Για την υπόθεση Predator, η Συνέλευση επαναλαμβάνει το αίτημα του 2023 προς τις ελληνικές αρχές να την ενημερώσουν, όπως και την Επιτροπή της Βενετίας, για τη χρήση του λογισμικού, να διεξαγάγουν αποτελεσματικές, ανεξάρτητες και ταχείες έρευνες, να αποζημιώσουν τα θύματα παράνομης παρακολούθησης και να μην επικαλούνται γενικευμένους κανόνες απορρήτου για να αρνούνται πρόσβαση σε πληροφορίες. Ζητεί επίσης περαιτέρω πρόοδο στη συμμόρφωση με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης, σε θέματα όπως η διαφάνεια ιδιοκτησίας, η πολυφωνία και τα δημόσια μέσα.

Μετανάστευση και ΜΚΟ

Στο μεταναστευτικό, η Συνέλευση αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα ανέπτυξε σύστημα ελεγχόμενης διαχείρισης των συνόρων ενόψει του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, υπογραμμίζει όμως την ανάγκη να αποφεύγονται παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, με ρητή αποκήρυξη κάθε επιχείρησης επαναπροώθησης, και να εφαρμόζονται πλήρως οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Καλεί ακόμη τις αρχές να υιοθετήσουν όλες τις συστάσεις της γνωμοδότησης της Επιτροπής της Βενετίας, που εκδόθηκε μόλις την προηγούμενη ημέρα, για τις τροπολογίες του 2026 σχετικά με τα μητρώα ΜΚΟ και των μελών τους και την ποινική ευθύνη των μελών, ώστε οι ποινές να είναι αναλογικές.

Ανησυχία εκφράζεται και για καταγγελίες κακομεταχείρισης και ρατσιστικής συμπεριφοράς από τις αστυνομικές αρχές, ιδίως εις βάρος Ρομά, καθώς και για το ότι από το 2018 δεν έχει συσταθεί αποτελεσματικός και πλήρως ανεξάρτητος φορέας εξέτασης καταγγελιών κατά της αστυνομίας. Η Συνέλευση αναμένει ότι το νέο δικαστικό χάρτη θα μειώσει τις καθυστερήσεις στην απονομή δικαιοσύνης και ότι το σχέδιο δράσης 2025 έως 2030 για τις φυλακές θα ευθυγραμμίσει τα σωφρονιστικά καταστήματα με τα πρότυπα της Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT).

Μειονότητες και εκκρεμείς συμβάσεις

Επαναλαμβάνοντας συστάσεις του 2018, το ψήφισμα καλεί την Ελλάδα να επικυρώσει το Πρωτόκολλο 12 της ΕΣΔΑ για την απαγόρευση των διακρίσεων και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Ιθαγένεια, να επιτρέψει στις εθνικές ΜΚΟ την υποβολή συλλογικών προσφυγών βάσει του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη και να υπογράψει και επικυρώσει τον Χάρτη για τις Περιφερειακές ή Μειονοτικές Γλώσσες και τη Σύμβαση Πλαίσιο για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων. Η Συνέλευση εκφράζει τη λύπη της για το ότι η Αθήνα δεν προτίθεται να επικυρώσει τις δύο τελευταίες, παραπέμποντας στο πλαίσιο της Συνθήκης της Λωζάννης για τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης, και ζητεί επενδύσεις για τη διατήρηση της βλάχικης πολιτιστικής κληρονομιάς στη Βόρεια Ελλάδα.

Περιοδικές εκθέσεις ετοιμάζονται αυτή την περίοδο και για την Ολλανδία, την Ισπανία και τη Σουηδία. Η διαδικασία αφορά όλα τα κράτη μέλη που δεν βρίσκονται υπό πλήρη παρακολούθηση ή σε διάλογο μετά την παρακολούθηση.

Ολόκληρο το Ψήφισμα: