Βρυξέλλες προς Άγκυρα: Πάγος στην ένταξη, καμπανάκι για δημοκρατία και Ανατολική Μεσόγειο

Η Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στέλνει ένα από τα πιο καθαρά μηνύματα των τελευταίων ετών προς την Άγκυρα: χωρίς ουσιαστικές δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, δεν υπάρχει καμία προοπτική επανεκκίνησης της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας στην ΕΕ.

Ανταπόκριση από τις Βρυξέλλες

Παρά το ότι η διεύρυνση ανακτά δυναμική προς Ουκρανία, Μολδαβία και Δυτικά Βαλκάνια, η Τουρκία εμφανίζεται να χάνει το «τρένο» της ευρωπαϊκής προοπτικής λόγω συστηματικής οπισθοδρόμησης στο κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις δημοκρατικές εγγυήσεις.

Στην έκθεση που εγκρίθηκε σήμερα (15/04) από την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων, οι ευρωβουλευτές καταγράφουν μια εικόνα παρατεταμένης κρίσης δημοκρατίας: παρεμβάσεις στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, πολιτικά υποκινούμενες δίκες, διώξεις αιρετών εκπροσώπων της αντιπολίτευσης, ακτιβιστών και δημοσιογράφων, καθώς και περαιτέρω συρρίκνωση της ελευθερίας της έκφρασης και του Τύπου. Ζητούν ρητά να τερματιστεί η στοχοποίηση κριτικών φωνών και να ενισχυθούν οι εγγυήσεις για τις τοπικές αρχές και την κοινωνία των πολιτών, προειδοποιώντας ότι η γεωπολιτική αξία της χώρας δεν μπορεί να λειτουργήσει ως «αντιστάθμισμα» στη διάβρωση των δημοκρατικών προτύπων.

Ταυτόχρονα, η έκθεση στρέφει τα πυρά της και προς τους ίδιους τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τα κράτη μέλη, καυτηριάζοντας την μέχρι σήμερα περιορισμένη και συχνά διστακτική αντίδρασή τους απέναντι στην αυταρχική στροφή της τουρκικής ηγεσίας. Καλεί την ΕΕ να υιοθετήσει πιο συνεκτική και αποφασιστική στάση υπέρ του κράτους δικαίου, επισημαίνοντας ότι οι εκθέσεις της Κομισιόν επί σειρά ετών καταγράφουν «σοβαρή» και «ανησυχητική» οπισθοδρόμηση χωρίς ουσιαστικό πολιτικό follow–up.

Σε επίπεδο γεωπολιτικής, το κείμενο αναγνωρίζει ότι, παρά το «πάγωμα» των ενταξιακών διαπραγματεύσεων από το 2018, η Τουρκία παραμένει κρίσιμος στρατηγικός εταίρος για την ΕΕ και σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, με ρόλο–κλειδί στη Μαύρη Θάλασσα, τον Νότιο Καύκασο, τη Μέση Ανατολή και την ευρύτερη περιφερειακή ασφάλεια. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ευρωβουλευτές εισηγούνται την ενίσχυση της θεματικής συνεργασίας ΕΕ–Τουρκίας (ενέργεια, μετανάστευση, ασφάλεια, τελωνειακή ένωση), υπό την προϋπόθεση ότι η Άγκυρα θα συμμορφωθεί με τα κριτήρια για την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης και την επανεκκίνηση της διαδικασίας απελευθέρωσης των θεωρήσεων.

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στο τρίγωνο Ελλάδα–Κύπρος–Τουρκία και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η έκθεση χαιρετίζει τον πρόσφατο ελληνοτουρκικό διάλογο και τις επαφές κορυφής ως συμβολή στην αποκλιμάκωση, αλλά την ίδια στιγμή καταδικάζει τις συνεχιζόμενες παραβιάσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, τις NAVTEX αμφισβήτησης αρμοδιοτήτων, τις παραβιάσεις στην ελληνική ΑΟΖ και την παρεμπόδιση ενεργειακών projects ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, όπως ο EastMed και ο Great Sea Interconnector. Απορρίπτει ρητά το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», ζητεί σεβασμό στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας και την UNCLOS και καλεί την Άγκυρα να αποσύρει το μνημόνιο με τη Λιβύη, που θεωρείται ότι παραβιάζει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.

Στο Κυπριακό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επαναβεβαιώνει την κλασική θέση του υπέρ μιας δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας στο πλαίσιο του ΟΗΕ, χαιρετίζοντας τις άτυπες συναντήσεις υπό την αιγίδα του Γενικού Γραμματέα και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που επιχειρούνται τα τελευταία χρόνια. Την ίδια ώρα καταδικάζει τις μονομερείς ενέργειες στα Βαρώσια, ζητά σεβασμό της Πράσινης Γραμμής, αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων και πλήρη προστασία των δικαιωμάτων των εγκλωβισμένων και των περιουσιών των εκτοπισμένων Ελληνοκυπρίων.

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, από τις υποθέσεις Ησαάκ και Σολωμού μέχρι τις καταδίκες για παραβιάσεις δικαιωμάτων μειονοτήτων και θρησκευτικών κοινοτήτων, με την Άγκυρα να καλείται να συμμορφωθεί πλήρως και χωρίς υπεκφυγές. Στο ίδιο πνεύμα, η έκθεση ζητά σεβασμό και αναγνώριση της νομικής προσωπικότητας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, καλύτερη προστασία των ελληνορθόδοξων κοινοτήτων σε Ίμβρο–Τένεδο και ουσιαστικά μέτρα για τη διαφύλαξη μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς όπως η Αγία Σοφία και η Μονή Παναγίας Σουμελά.

Στο πολιτικό επίπεδο, ο εισηγητής Νάτσο Σάντσεθ Αμόρ (Σοσιαλιστές, Ισπανία) συνοψίζει την ειρωνεία της συγκυρίας: ενώ δεν υπάρχει «κανένας λόγος» για επανεκκίνηση της ενταξιακής διαδικασίας λόγω της αυξανόμενης καταστολής στην Τουρκία, την ίδια στιγμή ανοίγει ένα παράθυρο για πρόοδο στη διμερή θεματική ατζέντα – από την εξωτερική πολιτική και την άμυνα μέχρι την πρωτοβουλία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία». Η μπάλα, όπως υπογραμμίζουν οι ευρωβουλευτές, βρίσκεται πλέον στο γήπεδο της Άγκυρας. Χωρίς επιστροφή στα κριτήρια της Κοπεγχάγης και εποικοδομητική στάση σε Ελλάδα–Κύπρο, η ενταξιακή προοπτική θα παραμείνει τυπικά ανοικτή, αλλά πολιτικά παγωμένη.

Η έκθεση εγκρίθηκε με 44 ψήφους υπέρ και 10 κατά και 17 αποχές, και θα υποβληθεί προς ψήφιση σε προσεχή σύνοδο της ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.