Hawala: Το «αόρατο» δίκτυο που ξεπλένει δισεκατομμύρια

Οι κούριερ συνέχιζαν να φτάνουν, ο καθένας μεταφέροντας μια τσάντα με μετρητά σε ένα ανώνυμο γραφείο στην βιομηχανική περιφέρεια της ολλανδικής πόλης Λέιντεν. Αφού δήλωναν την προέλευση κάθε δέματος, το παρέδιδαν σε έναν Τούρκο ο οποίος καθόταν κάτω από κάτι κάδρα με καταρράκτες. Δίπλα του, ένας άλλος άνδρας χειριζόταν τη μηχανή καταμέτρησης χρημάτων, ο βουητός της οποίας γέμιζε το δωμάτιο.

«Ήταν πραγματικά σαν να βρισκόμουν σε ταινία», είπε ο “Φρανκ”, ένας Δανός που ασχολούνταν παλιά με το ξέπλυμα χρήματος, καθώς περιέγραφε την πρώτη του επαφή με τα δίκτυα «Hawala». Στα 90 λεπτά που παρέμεινε εκεί, ο “Φρανκ” είδε τουλάχιστον πέντε ή έξι κούριερ να φέρνουν συνολικά «τουλάχιστον ένα εκατομμύριο ευρώ», τα οποία αποθηκεύονταν σε ντουλάπια και συρτάρια μαζί με άλλες δέσμες χαρτονομισμάτων, τακτοποιημένες ανά χρώμα.

Ο Φρανκ συστήθηκε από έναν κοινό φίλο στον Τούρκο, τον οποίο περιγράφει ως «τον τότε αντιπρόεδρο της τράπεζας Hawala στην Ευρώπη». Η εμπιστοσύνη είναι το «άλφα και το ωμέγα», είπε, αυτών των δικτύων μεσαζόντων, γνωστών ως “hawaladars”. Μόλις ο Φρανκ έγινε μέλος, του ανατέθηκε να μεταφέρει τα μετρητά και να τα εισάγει στην επίσημη οικονομία, ξεπλένοντας δεκάδες εκατομμύρια ευρώ από τους hawaladars όλα αυτά τα χρόνια.

«Αυτό που ανακάλυψα αργότερα είναι ότι δεν πρόκειται απλώς για χρήματα», είπε ο Φρανκ, «πρόκειται για χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και για διακίνηση ναρκωτικών. Πρόκειται για πορνεία και κάθε είδους σιχαμερά πράγματα, για να το πω ευγενικά. Και μπορείς να κοιτάξεις πίσω και να πεις ότι ίσως δεν είναι το πιο περήφανο πράγμα που έχω υποστηρίξει, αλλά έτσι έχουν τα πράγματα».

Οι αρχές αναφέρουν ότι τα τελευταία χρόνια το σύστημα «Hawala» έχει εξελιχθεί σε «υπόγεια» τράπεζα πρώτης επιλογής για εγκληματίες, διευκολύνοντας τόσο τη χρηματοδότηση παράνομων δραστηριοτήτων όσο και το ξέπλυμα δισεκατομμυρίων ευρώ από τα έσοδά τους.

«Διαχειρίζονται αυτό το παράλληλο χρηματοπιστωτικό σύστημα», δήλωσε η Λούσι Μάιλς, επικεφαλής της Ομάδας Χρηματοοικονομικών της Europol, «και στην ουσία παρέχουν την πηγή ζωής του οργανωμένου εγκλήματος. Λειτουργεί ως ένα σύστημα βασισμένο στην εμπιστοσύνη, μέσω δικτύων που δραστηριοποιούνται σε ολόκληρο τον κόσμο».

Στο πλαίσιο μιας έρευνας που πραγματοποιήθηκε σε διάφορες χώρες της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής, υπό την αιγίδα του Δικτύου Ερευνητικής Δημοσιογραφίας της EBU, δημοσιογράφοι από τα δημόσια μέσα ενημέρωσης DR στη Δανία, VRT και RTBF στο Βέλγιο, RTVE στην Ισπανία και ORF στην Αυστρία, αποκάλυψαν τους εσωτερικούς μηχανισμούς λειτουργίας αυτού του παγκόσμιου παρανομικού τραπεζικού συστήματος, το οποίο χρησιμοποιεί το σύστημα «Hawala» για να προσφέρει κρίσιμες υπηρεσίες σε εγκληματίες. Τα τελευταία δύο χρόνια διεξήγαγαν έρευνα για αυτά τα δίκτυα, μιλώντας με μέλη και πελάτες τους, με εθνικές και διεθνείς αρχές επιβολής του νόμου, με άτομα που ασχολούνται με το ξέπλυμα χρήματος και με οικονομικούς εμπειρογνώμονες, ενώ παράλληλα απέκτησαν αποκλειστική πρόσβαση σε χιλιάδες δικαστικά και οικονομικά αρχεία.

Το «Hawala»- μια αραβική λέξη που σημαίνει «μεταφορά»– καθώς και παρόμοια άτυπα συστήματα μεταφοράς χρημάτων, όπως το «Φεϊτσιάν» στην Κίνα ή το «Χούντι» στην Ινδία, υπάρχουν εδώ και αιώνες. Θεωρούμενα ως οι πρόδρομοι του σύγχρονου τραπεζικού συστήματος, οι συναλλαγές σε αυτά τα συστήματα πραγματοποιούνται μέσω αναδιάταξης χρεών και όχι μέσω μεταφοράς φυσικού χρήματος. Η προέλευση του «Hawala» συνδέεται με εμπόρους που επιθυμούσαν να αποφύγουν τη μεταφορά των κερδών τους κατά μήκος των διαδρομών του Δρόμου του Μεταξιού, οι οποίες ήταν γεμάτες ληστές.

Σήμερα, χρησιμοποιείται καθημερινά από δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους σε όλο τον κόσμο για την αποστολή εμβασμάτων με φθηνότερο και πιο προσιτό τρόπο σε σχέση με τα επίσημα συστήματα διεθνών μεταφορών. Σε ορισμένες χώρες το σύστημα «Hawala» ρυθμίζεται από τις αρμόδιες αρχές, ενώ σε άλλες λειτουργεί χωρίς επίσημο ρυθμιστικό πλαίσιο. Ωστόσο, στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης δεν θεωρείται τεχνικά νόμιμο, καθώς οι διαμεσολαβητές δεν διαθέτουν τις απαιτούμενες άδειες που προβλέπονται από την ευρωπαϊκή και την εθνική νομοθεσία για την παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

Πώς λειτουργεί το σύστημα «Hawala»

• Για να μεταφέρει χρήματα μέσω του συστήματος «Hawala», ο πληρωτής παραδίδει μετρητά σε έναν διαμεσολαβητή, συνήθως σε ένα κατάστημα ή άλλη επιχείρηση που ασκεί παράλληλα μια νόμιμη δραστηριότητα. Στη συνέχεια, ο αποστολέας λαμβάνει ένα «διακριτικό» ως απόδειξη της συναλλαγής. Μπορεί να είναι ένας κωδικός, μια φωτογραφία ή ακόμα και η φωτογραφία της ταυτότητάς του.
• Ο πληρωτής διαβιβάζει αυτό το «διακριτικό» στον δικαιούχο, μαζί με τη διεύθυνση του σημείου παραλαβής. Στην Ευρώπη, το σύστημα αυτό χρησιμοποιείται ευρέως από μετανάστες που επιθυμούν να στείλουν εμβάσματα, συνήθως σε χώρες της Αφρικής ή της Μέσης Ανατολής με περιορισμένη ή καθόλου πρόσβαση σε διεθνή τραπεζικά συστήματα.
• Ο δικαιούχος της συναλλαγής επισκέπτεται τον τοπικό διαμεσολαβητή του. Σε αντάλλαγμα για το «σήμα αναγνώρισης», λαμβάνει τα μετρητά σε τοπικό νόμισμα, αφαιρουμένων των προμηθειών που εισπράττουν και οι δύο διαμεσολαβητές. Αυτές κυμαίνονται συνήθως μεταξύ ενός και επτά τοις εκατό, αν και μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τον κίνδυνο, τον προορισμό ή τα εμπλεκόμενα ποσά.
• Τα φυσικά χρήματα δεν μετακινούνται ποτέ, αλλά υπάρχει πλέον μια εκκρεμής οφειλή μεταξύ των διαμεσολαβητών. Το υπόλοιπο αυτό θα συμψηφιστεί με μελλοντικές συναλλαγές ή μέσω του ευρύτερου δικτύου μεταφορών «Hawala», το οποίο περιλαμβάνει επίσης ανταλλακτήρια κρυπτονομισμάτων. Συνήθως δεν υπάρχει γραπτή τεκμηρίωση ή αρχείο αυτής της διεθνούς συναλλαγής. Το «Hawala» βασίζεται σε έναν σχεδόν ιερό δεσμό εμπιστοσύνης μεταξύ των «hawaladars».

Για να διαπιστώσουν πόσο εύκολη θα ήταν η μεταφορά χρημάτων σε όλο τον κόσμο παρακάμπτοντας οποιαδήποτε εγγεγραμμένη χρηματοπιστωτική εταιρεία, δημοσιογράφοι του VRT αναζήτησαν τοπικούς «hawaladars» στο Βέλγιο, όπου, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, μόνο νομικά πρόσωπα εγγεγραμμένα στην Αρχή Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών και Αγορών μπορούν να πραγματοποιούν εμπορικές μεταφορές χρημάτων.

Οι δημοσιογράφοι απευθύνθηκαν αρχικά σε ένα κατάστημα, όπου τους είχαν ενημερώσει ότι μπορούσαν να διευθετήσουν μεταφορές χρημάτων μέσω του συστήματος «Hawala», όμως το αίτημά τους απορρίφθηκε. Σύντομα όμως βρήκαν ένα προφίλ στο Facebook που προσέφερε συναλλαγές προς τη Γάζα, με ελαφρώς χαμηλότερη συναλλαγματική ισοτιμία από την επίσημη. Σε ένα συμφωνημένο σημείο συνάντησης στο δρόμο, οι δημοσιογράφοι παρέδωσαν 250 ευρώ σε μετρητά σε έναν άνδρα και τον ρώτησαν πότε θα φτάσουν στον παραλήπτη.

«Τα χρήματα είναι ήδη εκεί», τους διαβεβαίωσε ο διαμεσολαβητής. «Τώρα μπορεί να πάει για ψώνια στην αγορά. Όπου κι αν πάει, μπορεί πλέον να πληρώσει κανονικά».

Πίσω στη Λωρίδα της Γάζας, ένας άλλος δημοσιογράφος περίμενε να παραλάβει τα χρήματα. Όταν εμφανίστηκε στο συμφωνημένο σημείο, του παραδόθηκε το συμφωνημένο ποσό σε ισραηλινά σέκελ χωρίς περαιτέρω ερωτήσεις. Δημοσιογράφοι του βελγικού RTBF πραγματοποίησαν μια μεταφορά προς την αντίθετη κατεύθυνση: ένας δημοσιογράφος στη Δαμασκό (Συρία) έστειλε το ισοδύναμο των 500 ευρώ στο Βέλγιο, το οποίο παρέλαβε λίγες ώρες αργότερα ένας δημοσιογράφος του RTBF στο κέντρο των Βρυξελλών, από έναν άνδρα στο δρόμο. Δεν υπήρχε επίσημη καταγραφή της συναλλαγής ούτε απαιτήθηκε καμία τεκμηρίωση.

Χιλιάδες συναλλαγές όπως αυτή πραγματοποιούνται καθημερινά στην Ευρώπη, κυρίως προς τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, σύμφωνα με συνεντεύξεις με μετανάστες σε διάφορα σημεία της Ευρώπης.

«Έχω ήδη στείλει χρήματα στη Γκάνα, το Καμερούν, το Μπενίν και την Ακτή του Ελεφαντοστού», δήλωσε ένας άνδρας από το Καμερούν που ζει στις Βρυξέλλες.

Οι χρήστες θεωρούν το σύστημα αυτό ταχύτερο, ευκολότερο και, μερικές φορές, φθηνότερο από τις συμβατικές τράπεζες. «Τον εμπιστευόμαστε (τον διαμεσολαβητή) γιατί όταν του δίνουμε χρήματα, τα στέλνει και τα παραδίδει γρήγορα», είπε μια γυναίκα από τη Μαυριτανία.

«Όταν έχουν μητέρα ή οικογένεια, πρέπει να τις βοηθήσουν να φάνε, να σπουδάσουν», πρόσθεσε.

Ο Τόμας Ινκάλζα, καθηγητής εταιρικού ποινικού δικαίου στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λέουβεν στο Βέλγιο, δήλωσε ότι χώρες όπως αυτές είναι «πολύ δύσκολο να ενταχθούν στο κανονικό χρηματοπιστωτικό δίκτυο, ωστόσο πολλοί σε αυτές τις χώρες εξαρτώνται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τα εμβάσματα μελών της οικογένειάς τους στη Δύση».

Οι διεθνείς κανονισμοί κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες έχουν γίνει πιο αυστηροί τα τελευταία χρόνια, καθώς οι κυβερνήσεις έχουν στοχεύσει κεφάλαια παράνομης προέλευσης ή εκείνα που προορίζονται για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας. Αυτό έχει οδηγήσει σε αυστηρότερους ελέγχους σε τράπεζες και εταιρείες όπως η Western Union ή η MoneyGram. Οι απαιτήσεις για τις συναλλαγές περιλαμβάνουν πλέον έγγραφα από τον αποστολέα, αποδεικτικά της προέλευσης των κεφαλαίων και όρια στο ποσό της μεταφοράς.

Στην περίπτωση των δικτύων «Hawala», οι διαμεσολαβητές συνεργάζονται μόνο με πελάτες για τους οποίους εγγυάται ένας αξιόπιστος συνεργάτης, μετά από αυτό, δεν γίνονται ερωτήσεις.

«Είναι εκεί για τα χρήματα», δήλωσε ο Κουέντιν Μαγκ, επιθεωρητής της γαλλικής αστυνομίας και συγγραφέας ενός βιβλίου για το συγκεκριμένο σύστημα. «Είτε πρόκειται για χρήματα από τη διακίνηση μεταναστών, την εμπορία ανθρώπων και την εκμετάλλευση γυναικών, είτε για τις οικονομίες μιας γιαγιάς που θέλει να στείλει χρήματα στον γιο της για τα γενέθλιά του ή για έναν Μαλιανό που εργάζεται στη Γαλλία και στηρίζει οικονομικά την οικογένειά του, δεν τους ενδιαφέρει καθόλου η προέλευση των χρημάτων», δήλωσε ο Μαγκ. «Θα πραγματοποιήσουν τις μεταφορές. Εξάλλου, δεν θέλουν να ξέρουν αυτά που δεν θέλουν να ξέρουν. Είναι μέρος της αμυντικής τους στρατηγικής», πρόσθεσε.

Εκτός των ρυθμιζόμενων αγορών μεταφοράς χρημάτων, οι διαμεσολαβητές στην Ευρώπη χρειάζονται μόνο ένα τηλέφωνο και ένα σημειωματάριο για να διενεργούν εκατοντάδες συναλλαγές καθημερινά από τα παρασκήνια εικονικών επιχειρήσεων σε πόλεις και κωμοπόλεις σε όλη την Ευρώπη. Προσφέρουν ένα φάσμα υπηρεσιών που κυμαίνεται από άμεσες διεθνείς μεταφορές έως συναλλαγματικές συναλλαγές ή φορολογική απάτη, χρεώνοντας προμήθεια για κάθε πράξη που μπορεί να κυμαίνεται από 1 έως 30 τοις εκατό, ανάλογα με το ποσό, τον προορισμό και τον σχετικό κίνδυνο.

«Η εμπειρία μας δείχνει ότι η πλειοψηφία των χρημάτων είναι παράνομης προέλευσης», δήλωσε ο Σεμπάστιαν Γκέμπελς, από τη Γερμανική Αστυνομία και επικεφαλής μιας ειδικής ομάδας για το «Hawala», «ενώ το ποσοστό των υποτιθέμενων νόμιμων μεταφορών είναι εξαιρετικά μικρό».

Οι έμποροι της Ευρύτερης Ευρώπης

Το σύστημα «Hawala» χρησιμοποιείται επίσης σε μεγάλη κλίμακα μέσω μυστικών εγκληματικών δικτύων που δραστηριοποιούνται σε πλατφόρμες κρυπτογραφημένων μηνυμάτων. Δημοσιογράφοι από τα VRT και RTBF απέκτησαν αποκλειστική πρόσβαση σε χιλιάδες σελίδες μιας υπόθεσης του 2024 στο Ποινικό Δικαστήριο των Βρυξελλών, η οποία για πρώτη φορά προσέφερε μια λεπτομερή εικόνα ενός μεγάλου δικτύου «Hawala» με μέλη που εδρεύουν στην Ευρώπη και έχουν παγκόσμια εμβέλεια.

Αρχικά, οι δημόσιοι ανακριτές διερευνούσαν τις βελγικές διασυνδέσεις μιας υπόθεσης που αφορούσε «εκστρατείες συγκέντρωσης χρημάτων από Γάλλους κρατούμενους για μέλη του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) που εξακολουθούν να βρίσκονται στη Συρία και το Ιράκ», σύμφωνα με τον Βανσάν Γκερά, ομοσπονδιακό εισαγγελέα που είχε την ευθύνη της τετραετούς έρευνας. Ακολουθώντας τη διαδρομή των χρημάτων, οι αρχές απέκτησαν τον αριθμό τηλεφώνου ενός ατόμου με το παρατσούκλι «Αμπού Άνταμ», ενός Βέλγου μεσάζοντα του συστήματος «Hawala», τον οποίο υποπτεύονταν ότι ήταν υπεύθυνος για τις μεταφορές χρημάτων προς τη Συρία.

«Και με αυτόν τον αριθμό άνοιξε ένας ολόκληρος γαλαξίας», δήλωσε ο Γκερά. «Εντοπίσαμε δεκάδες χιλιάδες μηνύματα στο δίκτυο αυτό. Μπήκαμε σε μια εντελώς διαφορετική διάσταση και συνειδητοποιήσαμε ότι οι πράξεις χρηματοδότησης της τρομοκρατίας ήταν απλώς μια σταγόνα στον ωκεανό των συναλλαγών».

Οι ερευνητές κατάφεραν να συγκεντρώσουν περισσότερα από 100.000 μηνύματα που ανταλλάχθηκαν σε διάστημα εννέα μηνών, τα οποία παρείχαν λεπτομερή καταγραφή, λεπτό προς λεπτό, των δραστηριοτήτων ενός δικτύου «Hawala» υψηλού επιπέδου. Σε μια ιδιωτική ομάδα στο WhatsApp με την ονομασία «The Traders of Greater Europe», προορισμένη για συναλλαγές άνω των 5.000 ευρώ, 532 διαμεσολαβητές έστειλαν περισσότερα από 82.000 σύντομα μηνύματα στα οποία προσέφεραν και ζητούσαν μεταφορές χρημάτων. Οι απαντήσεις έρχονταν σχεδόν αμέσως, με κάποιο άλλο μέλος να αποδέχεται τη συναλλαγή και να δηλώνει την προμήθειά του- συνήθως μεταξύ ενός και επτά τοις εκατό.

«Μιλάμε για εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ή δολάρια που κυκλοφορούν μέσα σε λίγους μήνες», δήλωσε ο εισαγγελέας. «Είναι πραγματικό φαινόμενο. Μερικές από τις χώρες που αναφέρονται στα μηνύματα — Ισπανία, Γαλλία, Σουηδία, Δανία, Γερμανία, Αυστρία, Ιρλανδία, Κάτω Χώρες, Μάλτα, Ελλάδα, Λιθουανία, Αγγλία, Υεμένη, Κουρδιστάν, Τουρκία, Λιβύη, Λίβανος, Ντουμπάι, Συρία, Ομάν, Μαλαισία, Βραζιλία, Αίγυπτος, Ρωσία, Ηνωμένες Πολιτείες — και στις μεγαλύτερες χώρες, αρκετές τοποθεσίες ανά πόλη ή κωμόπολη. Καλύπτουμε, λοιπόν, ολόκληρο τον πλανήτη, για να σας δώσουμε μια ιδέα της κλίμακας του φαινομένου», συνέχισε.

Τον Νοέμβριο του 2024, ο Αμπού Άνταμ και πέντε άλλοι Παλαιστίνιοι άνδρες καταδικάστηκαν από ποινικό δικαστήριο για παραβίαση τραπεζικών κανονισμών, συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση και ξέπλυμα χρήματος. Δύο από αυτούς κρίθηκαν επίσης ένοχοι για χρηματοδότηση της τρομοκρατίας. Τους επιβλήθηκαν ποινές φυλάκισης έως και οκτώ ετών.

Χρηματοδότηση της εμπορίας ανθρώπων

Σύμφωνα με τον εισαγγελέα, στα πορίσματα της βελγικής δικαστικής υπόθεσης «δεν υπήρχαν στοιχεία βίας», ενώ ο ίδιος χαρακτήρισε τις δραστηριότητες της ομάδας ως ισοδύναμες με αυτές του «οικονομικού εγκλήματος». Οι διαμεσολαβητές προτιμούν να κρατούν απόσταση από τα βίαια εγκλήματα που κρύβονται πίσω από τα μετρητά που διακινούν. Ωστόσο, αυτό γίνεται πιο δύσκολο όταν τα χρήματα προέρχονται από την παράνομη διακίνηση μεταναστών.

Σε μια υπόθεση που έλαβε χώρα τον Ιούλιο του 2025 στην Αυστρία, οι αρχές εξάρθρωσαν αυτό που χαρακτήρισαν ως «το μεγαλύτερο γραφείο Hawala στη Βιέννη», το οποίο λειτουργούσε μέσα σε ένα εστιατόριο με παραδοσιακές γεύσεις της Μέσης Ανατολής, το οποίο βρίσκεται σε έναν πολυσύχναστο δρόμο κοντά στο κέντρο της πόλης. Δύο Σύροι αδελφοί που διεύθυναν την επιχείρηση κατηγορήθηκαν για εμπορία ανθρώπων, καταστροφή εγγράφων και πρόκληση βαριάς σωματικής βλάβης, λόγω των βασανιστηρίων και του βιασμού ενός κούριερ, ο οποίος έχασε 350.000 ευρώ, ισχυριζόμενος ότι είχε πέσει θύμα ληστείας. Οι κατηγορούμενοι κρίθηκαν ένοχοι και καταδικάστηκαν σε 18 και 8 χρόνια φυλάκισης, όπου επί του παρόντος αναμένουν την έκβαση της έφεσής τους.

Μια άλλη πρόσφατη επιχείρηση στην Αυστρία, σε συνεργασία με την Europol, εξάρθρωσε ένα δίκτυο διακίνησης ανθρώπων που χρηματοδοτούνταν μέσω του συγκεκριμένου συστήματος, το οποίο, σύμφωνα με τις αρχές, ήταν υπεύθυνο για τη διακίνηση περίπου 100.000 ατόμων στην Ευρώπη σε διάστημα 18 μηνών.

«Αν το δούμε σε ευρύτερη κλίμακα, το σύνολο του δικτύου έχει αποκομίσει περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο ευρώ σε εγκληματικά κέρδη από τη διακίνηση ανθρώπων όλα αυτά τα χρόνια, και από αυτό μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι μιλάμε για δισεκατομμύρια σε παγκόσμιο επίπεδο», δήλωσε ο Τζέραλντ Τάτζγκερν, ο οποίος διευθύνει τις έρευνες για τη διακίνηση ανθρώπων στην Ομοσπονδιακή Εγκληματολογική Αστυνομία της Αυστρίας.

Οι διαμεσολαβητές διαδραματίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο στον κόσμο της παράνομης διακίνησης μεταναστών, σύμφωνα με τις αρχές, καθώς κρατούν δεσμευμένα τα χρήματα των μεταναστών έως ότου υπάρξουν αποδείξεις για την ασφαλή άφιξή τους.

«Είναι ένα είδος ασφάλειας ζωής, ένα σύστημα καταπιστευτικής διαχείρισης», είπε ο Τζέραλντ Τάτζγκερν, «δεν τους στοιβάζουν απλώς σε ένα φορτηγό, διότι αν ο μετανάστης πεθάνει, ο διακινητής δεν παίρνει τίποτα, αφού ο διαχειριστής δεν λαμβάνει καμία επιβεβαίωση ή απόδειξη ότι ο διακινητής ολοκλήρωσε με επιτυχία την επιχείρηση».

Όπως συμβαίνει σε κάθε άλλη αναπτυσσόμενη οικονομική δραστηριότητα, η τεχνολογία και η παγκοσμιοποίηση αποτελούν μέρος της επιχειρηματικής στρατηγικής, όπως κατέδειξε η «Orontes», μια πρόσφατη αστυνομική επιχείρηση κατά της εμπορίας ανθρώπων στην Ισπανία. Η Europol ανέφερε ότι ήταν η πρώτη φορά που παρατηρούσαν συνεργασία μεταξύ αραβικού και κινεζικού δικτύου, με τη χρήση κρυπτονομισμάτων ως μέσου πληρωμής μεταξύ των μεσαζόντων. Ο κύκλος των διακινητών προσφερόταν μια «υπηρεσία VIP» η οποία, με κόστος έως και 20.000 ευρώ ανά άτομο, έδινε στους μετανάστες τη δυνατότητα να φτάσουν από τη Συρία, μέσω της Αλγερίας, στις ακτές της Αλμερία στην Ισπανία με ταχύπλοα σκάφη, και εγγυόταν την απρόσκοπτη διέλευση προς τους τελικούς προορισμούς τους σε ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ισπανία, η Γερμανία, η Γαλλία και η Νορβηγία, μεταξύ άλλων.

Ο Σύρος διακινητής που ηγούνταν της επιχείρησης στην Ισπανία συνεργαζόταν με έναν διαμεσολαβητή που εδρεύει στο Βέλγιο, ο οποίος του έστελνε τα μετρητά μέσω ενός δικτύου Κινέζων μεσαζόντων στη Μαδρίτη. Τα χρήματα συλλέγονταν από τοπικά κινεζικά παζάρια, και ο μεσάζων αποπληρωνόταν από τον Βέλγο διαμεσολαβητή σε κρυπτονομίσματα.

Μέρος των κερδών «εισήχθη στη νόμιμη αγορά μέσω της αγοράς ορισμένων αγαθών, όπως τσάντες, πούρα, οχήματα και ούτω καθεξής», δήλωσε ο Εδουάρδο Αλόνσο, επιθεωρητής της Ισπανικής Κεντρικής Μονάδας για το Οικονομικό και Φορολογικό Έγκλημα.

Το υπόλοιπο κατέληξε σε κινεζικούς τραπεζικούς λογαριασμούς, πρόσθεσε. «Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε είναι η αδιαφάνεια σε αυτές τις περιοχές, όπου οι έλεγχοι είναι περιορισμένοι και η συνεργασία με τις τραπεζικές αρχές ανεπαρκής, γεγονός που δυσχεραίνει σημαντικά το έργο μας», εξήγησε ο επιθεωρητής.

«Παρατηρούμε ότι το φαινόμενο γνωρίζει άνθηση. Πριν από 10 χρόνια δεν υπήρχε καν, αλλά τα τελευταία πέντε χρόνια βρίσκεται σε άνοδο. Οι αναλύσεις δείχνουν ότι το φαινόμενο είναι σίγουρα ανησυχητικό, καθώς το 75% της απάτης στον τομέα του ΦΠΑ οφείλεται σε αυτό το σύστημα», δήλωσε ο Φράνσις Άντινς, εκπρόσωπος της Ειδικής Φορολογικής Επιθεώρησης του Βελγίου.

«Εργοστάσια τιμολογίων»

Η παράνομη διακίνηση μεταναστών και ναρκωτικών είναι δραστηριότητες που απαιτούν μεγάλα ποσά μετρητών. Στο πλαίσιο του χαρτοφυλακίου των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών τους, οι διαμεσολαβητές διαχειρίζονται επίσης αυτούς τους σάκους με χαρτονομίσματα.

«Συγκεντρώνεις πολλά χρήματα, επειδή σκοπεύεις να τα μεταπωλήσεις», δήλωσε ο Κουέντιν Μαγκ, Γάλλος αστυνομικός εμπειρογνώμονας του παράνομου συστήματος. «Λοιπόν, σε ποιον θα τα πουλήσεις; Πιθανώς σε άλλους εγκληματίες, αλλά όχι μόνο σε αυτούς. Ή σε εγκληματίες “λευκού κολάρου”. Διότι, τελικά, η μόνη δραστηριότητα που μπορεί να συγκριθεί και να ξεπεράσει, για παράδειγμα, τη διακίνηση ναρκωτικών είναι η φορολογική απάτη. Και εκεί υπάρχει μια σχεδόν ανεξάντλητη δεξαμενή ανθρώπων που διαθέτουν καλές ιδιότητες στα μάτια ενός διαμεσολαβητή, επειδή δεν θέλουν να μιλάνε πολύ γι’ αυτούς».

Τα χρήματα του διαμεσολαβητή εισέρχονται στην επίσημη οικονομία μέσω της συνεργασίας με αυτούς τους εγκληματίες του «λευκού κολλάρου» και τα «εργοστάσια τιμολογίων» ή τις εικονικές εταιρείες τους. Πρόκειται για εταιρείες-βιτρίνα χωρίς πραγματική οικονομική δραστηριότητα, που δημιουργούνται με σκοπό την έκδοση εγγράφων για την κάλυψη πληρωμών σε μετρητά που γίνονται εκτός βιβλίων ή για το ξέπλυμα κεφαλαίων παράνομης προέλευσης μέσω τακτικών τραπεζικών μεταφορών.

Ως επικεφαλής μιας από αυτές τις εικονικές εταιρείες, ο “Φρανκ” διευκόλυνε αυτή τη διαδικασία με πλαστά τιμολόγια.

«Στέλνεις ένα τιμολόγιο σε μια κατασκευαστική εταιρεία που χρειάζεται μετρητά για να πληρώσει τους αδήλωτους εργαζομένους της», εξήγησε ο Φρανκ, «και αυτός σου μεταφέρει τα χρήματα ψηφιακά μέσω της τράπεζας. Στη συνέχεια, παραλαμβάνεις τα μετρητά από το δίκτυο Hawala, παίρνεις το ποσοστό σου και τα δίνεις στην κατασκευαστική εταιρεία, ώστε να μπορεί να πληρώσει τους υπαλλήλους της σε μετρητά».

Πληρώνοντας σε μετρητά και χωρίς σύμβαση εργασίας, η εταιρεία αποφεύγει να πληρώσει ΦΠΑ και άλλους φόρους που σχετίζονται με την απασχόληση εργαζομένων. Τα τιμολόγια του Φρανκ δικαιολογούν τη συναλλαγή. Με αυτόν τον τρόπο, τα μετρητά από τη διακίνηση ναρκωτικών και την παράνομη διακίνηση ανθρώπων που συγκέντρωσε ο διαμεσολαβητής αρχίζουν να εισρέουν στην επίσημη οικονομία.

Η χρήση χρημάτων μέσω του συστήματος «Hawala» για τους σκοπούς αυτούς «γνωρίζει ραγδαία ανάπτυξη», σύμφωνα με τον Φράνσις Άντινς, εκπρόσωπο της Ειδικής Φορολογικής Επιθεώρησης του Βελγίου.

Παράκαμψη προειδοποιητικών σημάτων

Σε αντάλλαγμα για τα πλαστά τιμολόγια, αυτές οι εικονικές εταιρείες λαμβάνουν χρήματα στους τραπεζικούς τους λογαριασμούς, τα οποία αποστέλλονται γρήγορα στο εξωτερικό μέσω πληρωμών που πραγματοποιούνται κατόπιν εντολής του δικτύου. Αυτές είναι γνωστές ως πληρωμές μέσω τρίτων, όπου οι εικονικές εταιρείες ενεργούν ως ενδιάμεσοι πληρωτές για λογαριασμό νόμιμων επιχειρήσεων που εδρεύουν σε χώρες που υπόκεινται σε κυρώσεις ή έχουν χαρακτηριστεί ως επικίνδυνες από τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

«Ένα σύστημα πληρωμών μέσω τρίτων, κατ’ αρχήν, δεν είναι παράνομο», δήλωσε ο Τόμας Ινκάλζα, καθηγητής ποινικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Λουβέν, ο οποίος το παρομοιάζει με υπηρεσίες όπως το PayPal, «αλλά είναι ελκυστικό ως μορφή νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες».

Η δημοσιογραφική ομάδα του ραδιοτηλεοπτικού φορέα DR της Δανίας που ασχολήθηκε με αυτή την έρευνα, πέρασε χρόνια εξετάζοντας εκθέσεις διαχειριστών, δικαστικά και αστυνομικά αρχεία, καθώς και άλλες εμπιστευτικές πηγές από τον κόσμο αυτών των «εργοστασίων τιμολογίων». Ως αποτέλεσμα, συνέταξαν έναν κατάλογο με 23.000 συναλλαγές που πραγματοποιήθηκαν από 98 «εργοστάσια τιμολογίων» στη Δανία, οι οποίες αφορούσαν κεφάλαια από διαμεσολαβητές του συστήματος «Hawala» και, σε χιλιάδες περιπτώσεις, προορίζονταν για νόμιμες ευρωπαϊκές εταιρείες.

Ο Φρανκ χρέωνε προμήθεια 3,5% για τη μετατροπή μετρητών μέσω του εν λόγω συστήματος σε πληρωμές για εμπορεύματα που προμηθεύονταν από κάθε είδους νόμιμες ευρωπαϊκές εταιρείες που πωλούσαν τα προϊόντα τους στη Μέση Ανατολή.

«Μπορούσε να είναι οτιδήποτε- από ένα εργοστάσιο παραγωγής χοιρινού κρέατος μέχρι ηλιόσπορους ή κουκουνάρια, ή κάτι παρόμοιο, και εγώ πλήρωνα το τιμολόγιο, και την ίδια μέρα μπορούσα να πάω με το αυτοκίνητο και να παραλάβω τα χρήματα», είπε.

Στη συνέχεια, ο Φρανκ θα πωλούσε αυτά τα μετρητά, για παράδειγμα σε έναν νέο πελάτη που ήθελε να πραγματοποιήσει πληρωμές εκτός βιβλίων, και ο κύκλος της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες θα ολοκληρωνόταν.

Οι εταιρείες που λαμβάνουν πληρωμές από τρίτους αποτελούν «απολύτως απαραίτητο εργαλείο για τη λειτουργία αυτού του παράνομου τραπεζικού συστήματος», σύμφωνα με τον Χένρικ Σιόρσλεβ, δικηγόρο στο δικηγορικό γραφείο DLA Piper Global Law Firm. Ο Σιόρσλεβ είναι επίσης ο διορισμένος από το δικαστήριο διαχειριστής αρκετών «εργοστασίων τιμολογίων», με αποστολή να ανακτήσει όσο το δυνατόν περισσότερα από τα περιουσιακά τους στοιχεία, προκειμένου να αποπληρωθούν οι φόροι που οφείλουν αυτές οι εταιρείες στο δημόσιο ταμείο κατά το κλείσιμό τους.

«Είναι απαραίτητο να ξεκινήσουμε από εκεί όπου οι πιθανότητες να σταματήσει αυτό το φαινόμενο είναι μεγαλύτερες, δηλαδή από τις εταιρείες που διαθέτουν τους πόρους να διαφωτίσουν την κατάσταση, να κατανοήσουν το πρόβλημα και να θέσουν εμπόδια για να αποτρέψουν την επανάληψή του», ανέφερε.

Τα «εργοστάσια τιμολογίων» λειτουργούν για περιορισμένο χρονικό διάστημα, ώστε να αποφεύγουν τους ελέγχους των αρχών και να περιορίζουν τα ίχνη που αφήνουν στα έγγραφα. Αφού λειτουργήσουν για ένα διάστημα, αδειάζουν τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς, βάζουν τέλος στη δραστηριότητά τους και στη συνέχεια ιδρύεται μια νέα, παρόμοια εταιρεία με διαφορετική επωνυμία.

«Η κλίμακα αυτών των συναλλαγών είναι τεράστια», δήλωσε ο διαχειριστής.«Αν εξετάσει κανείς την κλίμακα και τον τρόπο με τον οποίο διακινούνται τα μετρητά», πρόσθεσε ο διαχειριστής, «γίνεται σαφές ότι πίσω από όλα αυτά υπάρχει πολύ υψηλός βαθμός συντονισμού, προκειμένου να καταστεί δυνατή η όλη διαδικασία».

Η Δανέζικη Μονάδα Χρηματοοικονομικών Πληροφοριών εκτιμά ότι τα τελευταία δέκα χρόνια διοχετεύθηκαν πάνω από 800 εκατομμύρια ευρώ εκτός Δανίας μέσω εργοστασίων τιμολογίων, σύμφωνα με την τελευταία έκθεσή της.

Ένα παράδειγμα συναλλαγής

• Σε ολόκληρη την ήπειρο, «εργοστάσια τιμολογίων» ή εταιρείες-βιτρίνες συνεργάζονται με το διεθνές δίκτυο «Hawala» για το ξέπλυμα χρημάτων, τη διάπραξη απάτης στον τομέα του ΦΠΑ και άλλων φορολογικών απάτων, καθώς και για τη διευκόλυνση της παράκαμψης των κυρώσεων. Αυτό είναι μόνο ένα πραγματικό παράδειγμα που απεικονίζει τις χιλιάδες πληρωμές μέσω τρίτων που τεκμηριώθηκαν στην έρευνά μας. Οι διευθυντές και των δύο εμπλεκόμενων εταιρειών έχουν επιβεβαιώσει τα ευρήματά μας.
• Μια χαλυβουργική εταιρεία στη Συρία επιθυμεί να αγοράσει προμήθειες από έναν προμηθευτή στο Βέλγιο. Ο προμηθευτής συμφωνεί με την πώληση. Η συριακή εταιρεία παραγγέλνει χάλυβα αξίας 100.000 ευρώ από τη βελγική επιχείρηση, όμως αδυνατεί να πραγματοποιήσει την πληρωμή μέσω τραπεζικού συστήματος, καθώς εκείνη την περίοδο η Συρία βρίσκεται υπό καθεστώς οικονομικών κυρώσεων. Για να παρακάμψει τους περιορισμούς του επίσημου τραπεζικού συστήματος, η συριακή εταιρεία επικοινωνεί με έναν γνωστό διαμεσολαβητή της περιοχής. Του δίνει εντολή να παραδώσει το ποσό της παραγγελίας σε μετρητά, σε συριακές λίρες, σε μια εταιρεία συναλλάγματος στη Δαμασκό. Στη συνέχεια, τα χρήματα μεταφέρονται από τη Συρία στο Γκαζιαντέπ της Τουρκίας, όπου έχει την έδρα του ο διαμεσολαβητής.
• Ο διαμεσολαβητής, μέσω του διεθνούς δικτύου «Hawala», ζητά από ένα δανέζικο «εργοστάσιο τιμολογίων» ή εικονική εταιρεία, εγγεγραμμένη ως νόμιμη επιχείρηση, να πραγματοποιήσει την πληρωμή προς τη βελγική εταιρεία.
• Το «εργοστάσιο τιμολογίων» πραγματοποιεί τρεις τραπεζικές μεταφορές από τη Δανία προς το Βέλγιο, συνολικού ύψους 100.000 ευρώ. Για τη βελγική εταιρεία, αυτό εμφανίζεται ως πληρωμή από τρίτο μέρος, μια συνήθης πρακτική που δεν είναι παράνομη, αλλά η οποία αξιοποιείται καταχρηστικά σε χιλιάδες περιπτώσεις όπως αυτή για το ξέπλυμα χρημάτων, τη διάπραξη απάτης σε θέματα ΦΠΑ και άλλων φόρων ή την παράκαμψη διεθνών κυρώσεων. Η βελγική εταιρεία αποστέλλει τα προϊόντα χάλυβα στη Συρία. Επί του παρόντος, και οι δύο εταιρείες εμπλέκονται σε δικαστική υπόθεση σχετικά με παρόμοιες πληρωμές μέσω εικονικής εταιρείας.

Οι κύριοι κόμβοι

Ο Σύρος εισαγωγέας χάλυβα, ο οποίος ζήτησε να παραμείνει ανώνυμος, έδωσε στους δημοσιογράφους του DR το όνομα του μεσάζοντα που εδρεύει στην Τουρκία. Τον χαρακτήρισε ως Σύρο υπήκοο, του οποίου το όνομα εμφανίζεται επίσης σε τεκμηριωμένες συναλλαγές προς δανέζικές εταιρείες-«εργοστάσια τιμολογίων», καθώς και στο τουρκικό μητρώο εταιρειών ως ιδιοκτήτης δύο επιχειρήσεων εταιρειών: η μία βρίσκεται στο επίκεντρο του εμπορίου «Hawala» στην περιοχή Φατίχ της Κωνσταντινούπολης και η άλλη στο Γκαζιαντέπ, κοντά στα σύνορα με τη Συρία. Σύμφωνα με τον Σύρο επιχειρηματία, αυτός ο διαμεσολαβητής εξακολουθεί να δραστηριοποιείται στην Τουρκία ήδη από τα χρόνια του εμφυλίου πολέμου στη Συρία.

«Έμποροι και κάτοχοι μεγάλων κεφαλαίων του εμπιστεύονταν τις καταθέσεις τους», είπε ο εισαγωγέας χάλυβα, «και αυτές οι καταθέσεις ανέρχονταν σε εκατομμύρια! Υπήρχαν πολλοί άνθρωποι που φοβόντουσαν για τα χρήματά τους κατά τη διάρκεια του πολέμου, της φυγής και των βομβαρδισμών, οπότε πολλοί δεν εμπιστεύονταν κανέναν εκτός από αυτόν για να φυλάξει τα χρήματά τους. Φυσικά, δεν αφήνει απλώς τα χρήματα κλειδωμένα, αλλά τα επενδύει και τα διοχετεύει στην αγορά προς όφελός του».

Όταν δημοσιογράφοι του DR επικοινώνησαν τηλεφωνικά με το γραφείο του διαμεσολαβητή, ο υπάλληλος που απάντησε επιβεβαίωσε ότι μπορούσαν να διευθετηθούν μεταφορές χρημάτων από την Τουρκία προς την Ευρώπη. Ωστόσο, όταν οι δημοσιογράφοι επικοινώνησαν μαζί του στο κινητό του, εκείνος αρνήθηκε ότι γνώριζε οτιδήποτε για τις συναλλαγές ή ότι είχε οποιαδήποτε σχέση με τη συριακή εταιρεία χάλυβα. Η τουρκική κυβέρνηση άφησε αναπάντητα τα επανειλημμένα αιτήματα των δημοσιογράφων για έκδοση δημοσιογραφικής βίζας, προκειμένου να καλύψουν επιτόπου τα δίκτυα αυτά στην Τουρκία.

«Στην Ισπανία και στην Ευρώπη, έχουμε άτομα-κλειδιά, τα οποία ελέγχουν επίσης τις δομές εντός των χωρών», δήλωσε ο Φερνάντο Σάνζ Αγιούσο, επικεφαλής επιθεωρητής της Μονάδας Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Παράνομες Δραστηριότητες της ισπανικής αστυνομίας, «αλλά οι κύριοι διαμεσολαβητές ή μεσάζοντες βρίσκονται συνήθως εκτός Ισπανίας και εκτός Ευρώπης. Μιλάμε για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Τουρκία και τη Νοτιοανατολική Ασία, όπου βρίσκονται οι κύριοι επικεφαλής που ελέγχουν αυτό το σύστημα».

Πρόκειται για δικαιοδοσίες όπου το σύστημα «Hawala» είναι νόμιμο ή ανεκτό, και όπου η ευρωπαϊκή αστυνομία δυσκολεύεται να αναπτύξει συνεργασία.

«Οι αρχές επιβολής του νόμου πρέπει να αποκτήσουν την ίδια ευελιξία και να μπορούν να κινούνται πέρα από τα σύνορα, όπως ακριβώς και οι εγκληματίες. Και για να το πετύχουμε αυτό, πρέπει να συνεργαστούμε», δήλωσε η Λούσι Μάιλς της Europol. «Χρειαζόμαστε νέες σχέσεις με τις δικαιοδοσίες όπου δραστηριοποιούνται οι εγκληματίες που παρέχουν αυτές τις υπηρεσίες, ώστε να μπορούμε να συνεργαστούμε μαζί τους και με τις χώρες της ΕΕ για να αποδυναμώσουμε και να διαλύσουμε τις οργανώσεις αυτές».

Ο Ντάνιελ Κινάχαν, ο οποίος κατηγορείται ότι είναι ο αρχηγός μιας από τις μεγαλύτερες εγκληματικές οργανώσεις στον κόσμο, έζησε στο Ντουμπάι για δέκα χρόνια πριν τελικά εκδοθεί στην Ιρλανδία στις αρχές Αυγούστου του 2026. Η ιρλανδική κυβέρνηση είχε καταβάλει μακροχρόνιες προσπάθειες για τη σύναψη συνθήκης έκδοσης με τα ΗΑΕ, υπογράφοντας τελικά μια διμερή συμφωνία το 2024. Το καρτέλ Κινάχαν είναι γνωστό για τη χρήση του συστήματος «Hawala», για τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων του, οι οποίες περιλαμβάνουν διακίνηση ναρκωτικών και όπλων, καθώς και δολοφονίες, σύμφωνα με το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ.

Ο φερόμενος ως κύριος υπεύθυνος για το ξέπλυμα χρημάτων της συμμορίας, ο Τζόνι Μόρισι, με το παρατσούκλι «Τζόνι Κας», διαμένει στην Κόστα ντελ Σολ της Ισπανίας εν αναμονή της δίκης του, κατηγορούμενος από την Europol ότι χρησιμοποίησε το σύστημα «hawala» για να ξεπλύνει 200 εκατομμύρια ευρώ σε λιγότερο από 18 μήνες, κατά μέσο όρο πάνω από 350.000 ευρώ την ημέρα.

«Η διακίνηση εγκληματικών κεφαλαίων αποτελεί την καρδιά του οργανωμένου εγκλήματος», δήλωσε η Μάιλς. «Το έχω διαβάσει σε κρυπτογραφημένες συνομιλίες, όπου οι εγκληματίες έχουν παραδεχτεί ανοιχτά ότι ο μεσάζων ελέγχει τα πάντα, λέγοντας ότι αποτελεί την καρδιά της οργάνωσής τους. Αν διαταράξεις και διαλύσεις αυτά τα δίκτυα, παραλύεις το οργανωμένο έγκλημα. Τους χτυπάς ακριβώς εκεί που πονάει. Και αυτός είναι ο απώτερος στόχος μας», κατέληξε η Μάιλς.

Η δημοσιογραφική ομάδα

Ομάδα ρεπορτάζ: Kasper Vilsmark, Jens Langhorn, Niels Sandøe, Louise Hummelmose Nielsen (DR, Δανία) · Victor Van Driessche, Débora Votquenne (VRT, Βέλγιο) · Romane Bonnemé, Guillaume Wollner (RTBF, Βέλγιο) · Pilar Requena (RTVE, Ισπανία)· Christoph Bendas (ORF, Αυστρία)· Luc Martinon, Lili Rutai (EBU).

Κείμενο και συντονισμός έργου: Belén López Garrido (EBU)

Υπεύθυνη επιμέλειας: Kate de Pury (EBU)

Απόδοση στα Ελληνικά για ΕΡΤNews: Εύη Τσιριγωτάκη

Αρχικά δημοσιεύθηκε στις 30 Αυγούστου 2026. Διαβάστε την αρχική έκθεση εδώ.

Ένα άρθρο του Investigative Journalism Network (EBU_IJN), που δημοσιεύθηκε αρχικά στις 31 Αυγούστου 2026, 10:34 (θερινή ώρα Κεντρικής Ευρώπης).