Οι πρόωρες δηλώσεις και τα αντικρουόμενα μηνύματα «παγώνουν» τη διπλωματική πρόοδο

Οι πρόωρες και αντικρουόμενες δημόσιες τοποθετήσεις Τραμπ και Τεχεράνης φαίνεται να εκτροχιάζουν τις ήδη εύθραυστες ειρηνευτικές προσπάθειες ΗΠΑ–Ιράν. Η κατάσταση κλιμακώθηκε ραγδαία, με το Ιράν να απειλεί πλέον με πλήρη επαναφορά περιορισμών στα Στενά του Ορμούζ και με μπλοκάρισμα της εξαγωγής του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του.

Όλα ξεκίνησαν με μια ανάρτηση του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στο X την Παρασκευή (18/4), αμέσως μετά το άνοιγμα των αγορών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Στο πλαίσιο της εκεχειρίας στον Λίβανο, η διέλευση όλων των εμπορικών πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ κηρύσσεται πλήρως ανοιχτή για το υπόλοιπο διάστημα της εκεχειρίας, μέσω της συντονισμένης διαδρομής που έχει ήδη ανακοινωθεί από τον Οργανισμό Λιμένων και Ναυτιλίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν» ανέφερε στην ανάρτησή του ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών.

Επιπτώσεις στις αγορές και σύγχυση για τα Στενά του Ορμούζ

Μετά την ανακοίνωση, η τιμή του πετρελαίου υποχώρησε κατά 12 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Πακιστάν την υποδέχθηκε με ικανοποίηση, καθώς οι αξιωματούχοι του βρίσκονταν ήδη τρεις ημέρες στην Τεχεράνη προσπαθώντας να ανταποκριθούν στους όρους που είχε θέσει το Ιράν για διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ.

Η ανάρτηση του Αραγτσί ενδέχεται να ήταν κακοδιατυπωμένη ή ελλιπής και προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, οι οποίες εντάθηκαν από την πτώση των τιμών του πετρελαίου και την υπερβολικά θετική ερμηνεία της από τον Τραμπ, ο οποίος ευχαρίστησε το Ιράν για το «άνοιγμα» των Στενών του Ορμούζ και τη συμφωνία για εξαγωγή του αποθέματος ουρανίου προς τις ΗΠΑ.

Κάποιοι στα ιρανικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης υποστήριξαν ακόμη ότι η ανάρτηση του Αραγτσί έγινε για τη χειραγώγηση των αγορών. Ο Ιρανός βουλευτής Μορτέζα Μαχμουντί δήλωσε ότι, αν δεν υπήρχαν συνθήκες πολέμου, ο Αραγτσί θα έπρεπε να καθαιρεθεί, κατηγορώντας τον για επανειλημμένες «άκαιρες δηλώσεις».

Μέσα σε λίγα λεπτά, το πρακτορείο Tasnim, που συνδέεται με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης, χαρακτήρισε την ανάρτηση είτε λανθασμένη είτε ελλιπή. Ανέφερε ότι δημοσιεύθηκε «χωρίς τις απαραίτητες και επαρκείς διευκρινίσεις», δημιουργώντας ασάφειες για τις συνθήκες και τους μηχανισμούς διέλευσης και προκαλώντας έντονη κριτική. Ακόμη και υποστηρικτές του Αραγτσί στο Ιράν ανέφεραν ότι η ανακοίνωση θα έπρεπε να γίνει επίσημα και όχι μέσω μιας ανάρτησης που μπορεί να παρερμηνευθεί.

Σχετική είδηση: Μέση Ανατολή: Πώς 50 ημέρες πολέμου επέφεραν απώλειες πετρελαίου αξίας 50 δισ. δολαρίων σε όλο τον κόσμο

Το νέο αδιέξοδο οδήγησε τον Τραμπ να απειλήσει με επανέναρξη βομβαρδισμών την επόμενη εβδομάδα, μετά τη λήξη της εκεχειρίας. Παράλληλα, δημιουργεί τον κίνδυνο νέας επικίνδυνης αντιπαράθεσης στα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν υποστήριξε επίσης ότι ενημέρωσε τους διαμεσολαβητές πως δεν προτίθεται να επανεκκινήσει συνομιλίες με τις ΗΠΑ στο Ισλαμαμπάντ τη Δευτέρα, όπως είχε φημολογηθεί, επειδή οι αμερικανικές απαιτήσεις ήταν υπερβολικές.

Η σκληρή στάση του Ιράν αντικατοπτρίζει την κυριαρχία των Φρουρών της Επανάστασης στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής, καθώς και τους φόβους τους ότι ο Αραγτσί προχωρούσε σε πρόωρες και περιττές παραχωρήσεις προς την Ουάσιγκτον.

Η δυσαρέσκεια των Φρουρών εντάθηκε από μια σειρά αισιόδοξων αναρτήσεων του Τραμπ στο Truth Social, τις οποίες ο Μοχάμαντ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και ουσιαστικά επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας, χαρακτήρισε «ψευδείς ισχυρισμούς».

Αργότερα διευκρινίστηκε ότι ο Αραγτσί εννοούσε πως τα Στενά είναι ανοιχτά μόνο για πλοία που έχουν εξουσιοδότηση από το ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης και χρησιμοποιούν εγκεκριμένες διαδρομές, αφού καταβάλουν τα προβλεπόμενα τέλη. Εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών υπογράμμισε επίσης ότι δεν έχουν γίνει συνομιλίες με τις ΗΠΑ για το μέλλον του ιρανικού αποθέματος ουρανίου. Ο Γκαλιμπάφ τόνισε ότι το αν θα ανοίξουν ή θα κλείσουν τα Στενά, θα το αποφασίζει ο στρατός και όχι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Σχετική είδηση: Τραμπ: Τέλος ο κύριος καλός! Αν το Ιράν δεν δεχτεί τη δίκαιη συμφωνία που προσφέρουμε, θα καταστρέψουμε κάθε υποδομή

Παρασκηνιακές διαβουλεύσεις και αβέβαιο διπλωματικό τοπίο

Η απελπισία του Τραμπ να τερματιστεί ο πόλεμος με το Ιράν έχει επιταχύνει μια διαδικασία που δεν ελέγχει πλήρως και η οποία απαιτεί τη συμφωνία της Τεχεράνης. Το Ιράν παραμένει πεπεισμένο ότι τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το «ισχυρό του χαρτί» και ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ του, άρα δεν υπάρχει βιασύνη για επιστροφή στις συνομιλίες.

Από την πλευρά του, το Πακιστάν προσπαθεί να διαμορφώσει ένα πακέτο μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, διαδικασία που ξεκίνησε με την άσκηση πίεσης του Τραμπ προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου για εκεχειρία στον Λίβανο. Αυτό υποτίθεται ότι θα έθετε σε κίνηση μια αλυσίδα γεγονότων για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, συμπεριλαμβανομένου του ανοίγματος των Στενών και της πιθανής αποδέσμευσης μιας πρώτης δόσης των δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.

Ωστόσο, η ανυπομονησία του Τραμπ τον οδήγησε σε υπερβολικές δηλώσεις, συμπεριλαμβανομένης της επιμονής ότι ο ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών από το αμερικανικό ναυτικό θα συνεχιστεί.

Καθώς η Τεχεράνη διατηρούσε αδιάλλακτη στάση, η επαναβεβαίωση του αποκλεισμού από τον Τραμπ το πρωί του Σαββάτου στάθηκε αρκετή ώστε το Ιράν να ανακοινώσει τον τερματισμό ακόμη και της υπό όρους διέλευσης πλοίων, μόλις 24 ώρες μετά την έναρξή της. Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει ότι είναι κοντά στην επανέναρξη πυραυλικών επιθέσεων κατά του Ισραήλ λόγω παραβιάσεων της εκεχειρίας στον Λίβανο.

Υπάρχει επίσης το βαθύτερο ζήτημα ότι το Ιράν θεωρεί πως έχει νομικό και ηθικό δικαίωμα να αποκτήσει μόνιμο έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.

«Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ένα διεθνές στενό αποκτά το ειδικό καθεστώς της ‘διέλευσης’ λόγω του ρόλου του ως ουδέτερης σύνδεσης δύο ανοικτών θαλασσών ή αποκλειστικών οικονομικών ζωνών για ειρηνική διεθνή ναυσιπλοΐα», δήλωσε ο Ιρανός δικηγόρος Ρεζά Νασρί.

«Όταν η μία πλευρά αυτού του περάσματος μετατρέπεται σε μόνιμη στρατιωτική βάση για την καταστροφή του αντίπαλου παράκτιου κράτους, τότε η θαλάσσια οδός παύει να λειτουργεί ως ‘κανονικό’ διεθνές στενό και μετατρέπεται σε προέκταση εχθρικής στρατιωτικής ζώνης», κατέληξε.

Πηγή: Guardian